Boljaý paıymdaýdan bastalady

Postkeńestik damýdyń 20 jyl­dyq kezeńindegi  nátıjele­rin paı­­ymdaýdan ótkizý  elimiz­diń odan ári damýyn aıqyndap beretin ıgi shara bolmaq. Osy maq­satta keshe Astana qalasynda «Nur Otan» HDP basta­ma­symen «Postkeńestik damýdyń 20 jyldyǵy: nátıjeler men jańa úrdister» taqyrybynda  Eýrazııa sarapshylarynyń halyqara­lyq jıy­ny bolyp ótti Atalǵan jıynǵa «Nur Otan» partııasy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Nurlan Nyǵmatý­lın, Parlament depýtattary, Qa­zaqstan, Reseı, Ázirbaıjan, Qyrǵyzstan, Izraıl jáne Ýk­raı­nanyń tanymal ǵalymdary men sarapshylary qatysty. Ha­lyqaralyq shara TMD keńis­ti­ginde mundaı máseleni talqylaý boıynsha alǵashqysy bolyp sanalady. Mine, osy jıynda sarapshylar Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń ókilettigin 2020 jylǵa deıin uzartý boıynsha referendým ótkizý bastamasyna erekshe nazar aýdardy. О́ziniń quttyqtaý sózinde Nurlan Nyǵ­ma­týlın  TMD sarapshylar qaý­ym­dastyǵy Nursultan Nazar­baev­tyń aımaqtyq qaýipsizdik máselelerin sheshýdegi, ıntegra­sııalyq úderisterdegi aıryqsha rólin aıtýmen qatar, referendýmda qabyldanǵan sheshim tikeleı halyqtyń qalaýy bolǵan­dyqtan, ol óte joǵary zańdyq kúshke ıelik etedi dep esepteıtindigimen bólisti. M.V.Lomonosov atyndaǵy MMÝ-diń Postkeńestik keńis­tik­tegi qoǵamdyq-saıası úderis­ter­di zerdeleý jónindegi aq­pa­rattyq-taldaý ortalyǵynyń dı­rektory Alekseı Vlasov óz só­zinde ShYU-nyń, onyń ishinde Qy­taı yqpalynyń arta túsip otyr­ǵanyna erekshe den qoıa sóı­ledi. Sarapshy paıymynsha, Batys pen Tynyq muhıt aımaǵy elderi ara­syn­daǵy baılanystar nyǵaıyp ke­ledi. Sonyń bederinde Qazaq­stan men Reseıde memleket da­mýy­nyń negizi ja­sal­ǵandyqtan, osy eki elde bá­se­kege qabilettilik artýda. Bul álemdik rynokta óz oryndaryn tabýǵa aıtarlyqtaı úles qo­sa­tyn bolady. Qazaq­stan­nyń 2020 jylǵa deıingi damý jos­paryn quryp alýy 2030 jylǵa deıingi strategııada belgilengen mejelerge jetýdiń bir joly bolyp otyr. Osy rette sheshen bolashaq urpaqty tárbıeleý barysyn myq­tap qolǵa alý qajettigin alǵa tartty. Ázirbaıjanda birneshe basshy­nyń aýysýymen tıisti sharalardy júzege asyrý múmkin bolma­ǵan­dy­ǵyn tilge tıek etken Reseı-Ázir­baıjan saraptaý keńesi bas dırek­torynyń orynbasary Ismaıl Agakıshıev Qazaqstandy turaqty túrde bir basshynyń basqarýy úl­ken jetistikterge jol ashqandy­ǵyn erekshe aıtyp ketti. Qazaq­stan, Reseı jáne Ázirbaıjan na­ryqtyq ekonomıkany qalyptas­ty­rýǵa qol jetkizgenimen, áli de postkeńestik ekonomıkalyq saıasattan alys kete almaı otyr. Sondyqtan ónimdi óndirgenimen, ony álemdik rynokqa shyǵarý ba­rysy aqsap keledi. Osyndaı ty­ǵyryqtan qutylýdyń bir tetigi retinde Sarapshylar qoǵam­das­tyǵyn qurýdy usynǵan ǵalym bir­lese jumys isteýdiń arqa­syn­da nátıje shyǵarýǵa bolaryn ortaǵa saldy. Qazaqstandyq modeldiń utym­­dylyǵynyń qupııasyn ashyp berýge tyrysqan «Qoǵamdyq qor» qo­rynyń bas sarapshysy (Reseı) onyń barlyq táýekeldi N.Nazar­baevtyń óz moınyna alýymen ushtasyp jatqandyǵyna nazar aýdartty. Onyń ústine halyqtyń basshysynyń aınalasyna jumy­lýǵa daıyn bolýy da ózindik ról atqarady. Eger usynylǵan reformalar halyq tarapynan qol­daý taýyp jatpasa, onda onyń tabysqa jetýi ekitalaı, dep sa­naıdy sarapshy. Arada ótken 20 jyl Qazaqstan Prezıdentiniń barlyq bastamalary júzege asyp jatqandyǵyn kórsetip berdi. El turǵyndarynan 4 mıllıonnan astam qol jınalýy da olardyń jumylýǵa daıyn ekendikterinen habardar etedi. Jıynǵa qatysýshylar, sony­men qatar, memleket pen qoǵam­nyń turaqty damýyn qamta­masyz etýdegi úderister bary­syna, jahandyq ekonomıkanyń yqpalyna,  TMD-daǵy jańa ur­paqtyń ulttyq sáıkestiligin qalyptastyrý jaıyna jáne ózge de kóptegen máselelerge baı­lanysty oılaryn ortaǵa saldy. Asqar TURAPBAIULY. Sheteldik sarapshylar ne deıdi?

Referendým – eń ozyq demokratııalyq qural

Týrat AKIMOV, «Dengı & vlast» iskerlik gazetiniń bas re­dak­tory, Qyr­ǵyz­stan: – Prezıdent Na­zar­­­baev­tyń óki­let­ti­gin uzar­týǵa baıla­nys­ty re­ferendým ótkizý tý­raly qoǵamdyq bastama Qazaqstanda alǵa jyljý men jańarý jolyn anyq­taǵan jal­py­mem­lekettik saıasatqa degen tú­si­nis­tiktiń bar ekenin bildiredi. О́tken jyldyń maýsym aıynda bizde, Qyrǵyzstanda da jańa kons­tı­tý­sııany qabyldaý boıynsha referendým ótkizilip, onda ótpeli kezeń prezıdenti Roza Otýnbaevanyń ókilettigi bekitildi. Biz ol kezde referendýmdy jalpy ha­lyqtyń qalaýyn bilýdiń tıimdi tetigi retinde tańdadyq. Son­dyqtan qazirgi tań­da referendýmnan ar­tyq demo­kra­tııa­lyq qural áli tabylǵan joq. Alekseı VLASOV, M.V.Lomonosov atyn­daǵy MMÝ Post­­ke­ńes­tik keńis­tiktegi qoǵam­dyq-saıa­­sı úde­risterdi zer­­deleý jónindegi aq­­parattyq-taldaý orta­ly­ǵy­nyń dırektory: – О́tpeli kezeńde mańyzdy saıası sheshim qabyldaýda referendým sııaq­­­ty demokratııalyq qural ǵana, ási­rese, az ýaqyt buryn táýel­siz­dikke ıe bolǵan jas memleketter úshin eń tıimdi tásil bolyp sana­lady. Al prezıdenttik ókilettikti uzartý máselesi bo­ıynsha referendým ótkizý bas­ta­masy kóterilgen Qazaqstan jaǵ­daıyna keletin bol­saq, bul tolyqtaı qoldanystaǵy Kons­tıtýsııamen, eń bastysy – ha­lyqtyń qalaýymen sáıkes keledi. Ismaıl AGAKIShIEV, Reseı-Ázirbaıjan sa­rap­taý keńesi bas dı­rek­torynyń oryn­ba­sary, Ázirbaıjan: – Sizderdiń memlekette táýelsizdik al­ǵan ýaqyttan bastap Nursultan Nazarbaev júzege asyryp jatqan saıası jáne ekono­mı­kalyq reforma­lar­dyń jan-jaqty oı­lanylǵan ári tıimdi úlgisi Qazaq­stannyń odan ári tu­raqty da­mýynyń negizi deýge bolady. Son­dyqtan referendým ót­kizý – bul, eń aldymen, jal­py­ult­tyq maqsat­tarǵa jetý úshin búkil qoǵamnyń óz Kósh­bas­shysynyń aı­nalasyna birigip, oǵan turaq­ty­lyq­tyń kepili retinde qoldaý kórsetýi bolyp esepteledi. Zahar VINOGRADOV, «Novostı» RAA-nyń Ýkraınadaǵy ókil­di­gi­niń basshysy, Ýkraına: – Búgingi kúni Qa­zaqstan halqy taǵy da Tuńǵysh Pre­zıden­ti­niń ıdeıasy aıasynda top­tasyp, al­daǵy ýaqyttaǵy taǵ­dyr­laryn da se­nip tapsyrý tilegin jetkizdi. О́ıt­keni, Nursultan Nazarbaev Qazaq­stan­dy jańa onjyldyqta da­my­tý­dyń aıqyn ári júzege asy­ry­latyn stra­tegııasyn usynyp otyr. Sebebi, Ýkraına mem­leketiniń al­dyn­da áli kúnge deıin jańa qo­ǵam­dyq-saıası jaǵdaıda biriktiretin ıde­olo­gııa­lyq jáne qun­dy ba­ǵyt­tardy anyq­taý máselesi tur. Osy ja­ǵynan al­ǵan­da, Qa­zaqstannyń tá­jirıbesi Ýkraı­naǵa da saıası tu­raq­tylyq formýlasyn tabý úshin óte ma­ńyz­dy bolmaq. Andreı MEDVEDEV, «Polıtkontakt» saıası tehnologııalar or­­­­ta­lyǵynyń at­qarýshy dırektory, Reseı: – Referendým ót­kiz­­beý múmkin emes. Aqıqatyna jú­ginsek, «tómen­nen» bastalyp otyr­ǵan bul bastama, shyn máninde, tikeleı bútin bir ulttyń tilegi emes pe. Onyń ústine, Qazaqstannyń qazirgi Prezıdenti Nursultan Nazarbaev – ha­lyqtyń shek­siz senimine ıe bol­ǵan adam. Ol – memlekettiń tu­raqty alǵa basýynyń kepili sa­nalyp, týǵan halqymen bólin­beıtin, bir­tutas baılanysqa túsken TMD memleketteri ishindegi sanaýly kósh­basshylardyń biri. Aleksandr SINKER, Elektoraldi júıe­ler jónindegi halyq­ara­lyq saraptaý or­ta­lyǵynyń (ICES) pre­zıdenti, Shyǵys Eýropa jáne TMD elderi ınstıtýtynyń dırektory, Izraıl: – Referendým ótkizý keń qol­da­nylatyn demokratııalyq úrdis bolyp taby­lady. Álemde memleket basshy­synyń ókilettigin uzar­­tý boıynsha referendým ótkizgen 30-dan astam derek bar. Referendým plebıssıtarlyq demokratııa teo­rııasy aıasynda saıası akt retinde negizge alynady. Ol shyn­dyǵynda Batys jáne Shy­ǵys Eýropa el­deriniń bar­ly­ǵyn­da paıda­la­nyl­ǵan.