Ashyq aspan aman bolsyn desek...

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń Vashıngton tórinde ótken Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtte kótergen ıadrolyq qarýdan azat álem qurý týraly bas­tamasy qoǵamda qyzý talqylanyp, jappaı qoldaý tabýda. Osy oraıda biz atalǵan bastamaǵa qatysty kásibı tarıhshy mamannyń pikirin bilý úshin M.О́temisov atyndaǵy Batys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Jańabek Jaqsyǵalıevke saýaldarymyzdy joldap, jaýap aldyq. Tarıhshy maman óz oıyn bylaısha sabaqtady. – Jańabek Jaqsyǵalıuly, AQSh-tyń astanasy – Vashıng­ton qalasynda ótken Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtte Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń dúnıe júzi elderi basshylaryna jasaǵan usynysy jaıynda ne aıtar edińiz? – Elbasy Nursultan Nazarbaev­tyń Vashıngtonda ótken Iаdrolyq qaýipsizdik sammıtinde sóılegen sózi bárimizge úlken oı saldy. Bári­mizge degende, men barsha adamzat balasyna qatysty áńgime aıtyp otyrmyn. Bulaı deýime negiz de joq emes. О́tken ǵasyrdyń orta sheninde, naqty aıtqanda, 1945 jyly álem jurtshylyǵy atom bombasynyń qanshalyqty joıqyn kúshke ıe ekendigin kózben kórip, qulaq­pen estidi. Alpaýyt AQSh-tyń dúnıe­júzine ámir júrgizbek bolǵan ambı­sııasy saldarynan Japonııanyń qos qalasy Hırosıma men Naga­sakı jermen-jeksen bolyp, júz­degen myń adam tirideı janyp ketti. Taǵy sonsha adam úrim-buta­ǵy­na deıin jazylmaıtyn dertke shaldyqty, múgedek boldy, qaı­ǵynyń qara bultyn jamyldy. Osyndaı jan shoshyrlyq jaǵ­daılarǵa qaramastan, jekelegen memleketter áli de ózderiniń aram pıǵyldaryn, las nıetterin iske asyrýǵa talpynýda. Azııadaǵy alyp kórshiler Pákistan men Úndi­standy birligi bekem, tatý elder dep aıta almaısyń. Ekeýinde de ıadro­lyq qarý bar. Olarǵa aınalasyna soǵys órtin tutatamyn dep ses kórsetýden jalyqpaıtyn Soltústik Koreıany qossańyz, tek bir ǵana sary qurlyqtyń ózinen úlken ereges oshaǵyn baıqaýǵa bolady. Álemdegi sońǵy ózgerister, ásirese, terrorızm qaýpiniń beleń alýy, DAISh-tyń Sırııadaǵy soraqylyǵy dúnıe júzi memleket­terin dúr silkintti. Qudaı betin aýlaq qylsyn, degenmen, eger de ıadrolyq qarý qandyqol terrorshylardyń qolyna tıetin bolsa, ne bolaryn oılaýdyń ózi qorqynyshty. Iаǵnı, bir sózben aıtqanda, ıadrolyq qarý oıynshyq emes. Ony qoldaný arqyly qandaı ma bir múddelerge qol jetkizemin deý búkil ǵalamshardyń quryp ketýi­ne ákelip soqtyrady. Sondyqtan, Elbasy usynǵan «Álem. XXI ǵasyr» manıfesi ǵalamdyq surapyl apat­tyń aldyn alýǵa, aýyzdyqtaýǵa baǵyttalǵan, dál ýaqytynda, der kezinde jáne planetarlyq massh­tabta jasalǵan asa úlken saıası bas­tama dep esepteımin. – Osy ıadrolyq qarýdyń zardabyn Qazaq eli de bir kisideı tartty ǵoı. Elbasynyń Jarlyǵymen 1991 jyldyń 29 tamyzynda Semeı ıadrolyq polıgony jabyldy. Bul qadam arqyly Nursultan Nazarbaev ǵalamdyq beıbitshilikke, jahandyq qaýipsizdikke ólsheýsiz úles qosty dep aıta alamyz ba? – Árıne, solaı dep tolyq aıta alamyz. Keshegi keńestik kezeńnen qalǵan atom qarýynan Qazaqstannyń óz erkimen bas tartýy, elimizdiń qaýipsizdigine ıadrolyq derjavalar tarapynan kepildik berilýi, sóz joq, Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń bolashaqty boljaǵan, keleshekti kózdegen kóregen saıasatynyń jemisi ekendigi daýsyz. Qazaqstan osy qadam arqyly dúnıe­júziniń kún tártibindegi ózekti saýaldarǵa naqty jaýap qaı­­tar­­dy. Birinshiden, ıadrolyq joı­­qyn qarýdyń ári qaraı taralmaýyn toqtatyp, ózge elderge oń úlgi kórsetse, ekinshiden, jary­­lys­tardan zardap shekken halyq­­tyń saýlyǵyn túzeýge, tur­my­­syn jaq­sartýǵa, tozǵan topy­­raqty ýly qaldyqtardan tazar­týǵa múmkindik jasaldy, qajyr-qaırat aıamaı jumsaldy. Munyń jaqsy nátıjesin kúni búgin halyq naqty kórip, bilip otyr. Meniń oıymsha, álem elderin ıadro­lyq qarýsyzdanýǵa shaqyrǵan Qazaqstannyń beıbitsúıgish usta­ny­myna barsha memleketter biraýyz­dan qosylýy tıis. Áńgimelesken Temir QUSAIYN, «Egemen Qazaqstan». ORAL.