Qazaqy bóribasarlardyń jańa dáýiri

Almaty qalasynda el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna arnalǵan «Qazaqy tazy men tóbetti saqtap, damytý» taqyrybynda halyqaralyq konferensııa jáne qazaqy ıtter kórmesi ótti. Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi «Zoo­logııa ınstıtýty» respýblıkalyq mem­lekettik mekemesi men «Qansonar» respýblıkalyq qaýymdastyǵynyń muryndyq bolyp «Jasyl Orda» JShS,  «Kazohotrybolovsoıýz» me­ke­meleriniń qoldaýymen ótki­zil­gen is-shara aıasynda Talǵar aýdany, Belbulaq aýylyn­da res­pýblıkalyq «Tazy-Tó­bet-Bóribasar» qoǵamynyń basshy­lyǵymen qazaqy tóbetterdiń stan­darttarǵa saı ekendigin tekse­rý maqsatynda kórme uıym­das­tyryldy. Tóbetterdiń minezi men alymdylyǵyn anyqtaý úshin túrli testik synaqtar ótkizildi. Ǵylymı keńes basqosýynda Ulttyq bank pen «Qazposhta» AQ tazy men tóbet bederlengen monetany jáne poshta markasyn kópshilik nazaryna usynyp, tusaýyn kesti. Halyqaralyq posh­ta baılanysynda qoldanylatyn atalmysh marka «Tóbet-Qazaqy ıt» qorynyń jetekshisi Danııar Dáý­keıdiń bastamasymen shyǵarylǵan. Qazaqtyń tóltýma bóribasaryn asyldandyrýǵa atsalysyp júrgen «Qansonar» qaýymdastyǵynyń basqarma tóraǵasy Oralbaı Ábdikárimov ǵylymı keńestiń ashylý saltanatynda Táýelsizdigimizge 25 jyl tolyp otyrǵanyn, osy jyl­dar muǵdarynda «Mádenı mu­ra» memlekettik baǵdarlamasy ar­qasynda kóptegen umyt qalǵan qun­­dy­lyqtarymyzdyń qaıta jań­ǵyr­ǵanyn, alaıda, ulttyq ańshylyq óner men qazaq tazysy­synyń, tóbetiniń taǵdyry atalǵan baǵdarlama aıasynan tys qalǵanyn tilge tıek etti. – Qazaqstan úshin – qazaq tazy­sy men tóbeti naǵyz maqtanysh. Tó­bet pen tazyny babalar murasy retinde saqtaý bizdiń bolashaq urpaq aldyndaǵy mindetimiz. «Qansonar» qaýymdastyǵy sońǵy eki jylda osy baǵytta birshama jumystar jasady, – deıdi Oralbaı Ábdikárimov. Onyń aıtýynsha, jumystar júıeli túrde josparlanyp, qordalanǵan máselelerdi sheshýdiń negizgi baǵyttary anyqtalǵan. Osy­ǵan baılanysty elimizdiń barlyq aımaqtarynda tazy men tóbet kórmesi ótkizilip, qorytyndysy respýb­lıkalyq kórmelerde belgili bol­ǵan. Aıta ketetin basty másele­niń biri tazy men tóbettiń márte­besin zańnamalyq turǵydan be­kitý boldy. 2014 jyly Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstriniń buıry­ǵymen tazy men tóbettiń standartyn bekitý týraly bastama qup­talyp, ol memlekettik mártebe ıelendi.  Qaýymdastyq bastamasymen «Qazaq tazysy» jáne «Qazaqy tóbet» respýblıkalyq baǵdarlamasy jasalyp, ony Orman sharýashylyǵy jáne janýarlar dúnıesi komıtetiniń ǵylymı keńesi bekitti. Endi «Qansonar» qaýymdastyǵynyń bastamasymen tazy men tóbet tuqymyn saqtaý jáne asyldandyrý isi boıynsha  kınologııalyq keńes qurylmaq. Otandyq ǵalymdar osy baǵyt­taǵy múddeles mamandardy biriktirip, atqarylyp otyr­ǵan jumystardy ishteı jáne syrttaı qoldaý sharasyn kúsheıtýge den qoıýda. Osy oraıda, elimizdegi «Tazy-Tóbet-Bóri­basar» uıy­my men reseılik «Ros­ohot­ry­bolovsoıýz» qaýymdas­ty­ǵy arasyn­da ekijaqty memoran­dým jasaldy. Otandyq «Kazohotry­bolov­soıýz» mekemesi osy salada atqar­ǵan orasan eńbegin baǵalap, «Qan­sonar» qaýymdastyǵynyń bas­qarma tóraǵasy Oralbaı Ábdi­kárimovti belgili saıatker-ǵalym Ar­kadıı Slýskıı atyndaǵy már­tebeli syılyqpen marapattady. Munan ózge, ǵalymdar Ulttyq tóbetterdiń halyqaralyq qaýymdastyǵyn qurýdy josparlap otyr. Qazirdiń ózinde Ázerbaıjan, Reseı, Qyrǵyzstan elderiniń ókilderi osy qaýymdastyqqa múshe bolýǵa nıet tanytýda. Qaýymdastyq ǵalymdary álemniń 85 elindegi kınologııalyq uıymdarǵa hat joldap, elimizdegi tazy men tóbetter týraly málimet berip, olardyń standartyn usynǵan. Endigi bir atqarar is – tirkelgen tazy men tóbetterdiń respýblıkalyq bazasyn jasaqtaý, dalalyq synaqtar, ańshylyqtar uıymdastyrý, halyqaralyq kórmeler men jarystarǵa qatysý. – 2014 jyldyń 14 qyrkúıeginde ótken birinshi respýblıkalyq tazy kórmesinde syn aıtýshylar kóp boldy. О́zimizdiń jergilikti ańshylar men kınologııalyq klýbtardyń belsendiligi arqasynda 2015 jyldyń 6 qyrkúıeginde «Qansonar» qaýymdastyǵy ekinshi ret ótkizgen kórme kezinde atalǵan sharaǵa kóptegen elder ókilderi qyzyǵýshylyq tanytyp, qatysty. Olar konferensııa barysynda qazaq tazysy men tóbetiniń qazirgi kezdegi orny jaıly baıandama jasady. Ázerbaıjan eliniń ókili Ilham Gasymzade ázerbaıjandyq gýrdbasar men qazaq tóbeti jaıly birshama jaılardy aıtqan edi. Ǵalymdar ıtterde kezdesetin túrli aýrýlar jaıly aıtyp, zooveterınarlyq talaptar týraly sóz qozǵady, – deıdi «Zoologııa ınstıtýty» respýblıkalyq-memlekettik mekemesiniń bas dırektory Álıhan Meldebekov. Konferensııa qorytyndysy boıynsha qararlar men usynystar qabyldanyp, baıandamalar jınaǵy jaryq kóretin bolady. Qanat ESKENDIR, «Egemen Qazaqstan» ALMATY