Rýhanııat • 19 Qarasha, 2023
«Avgııdiń at qorasyna» qaıta oralsaq...
Quramyndaǵy úsh sóz úsh jaqqa tartqan «Ádebı tildiń normasy» degen tirkes bar. Keńes zamanynda shyǵarmashylyq adamynyń erkindigin shekteýde júıeniń oılap tappaǵany qalmapty. О́z qolymyzben kóseý kósetip qoıyp, qyzyqtap qarap otyrypty. Dúrmekke ilesip, «ádebı tildiń normasynyń» soıylyn biz de soqqan ekenbiz. Endi búgin áleýmettik jelige birdeńe jaza qoıaıyq desek, bir jerden qatemiz shyǵyp qalatyndaı qorqasoqtaımyz.
Ádebıet • 01 Qazan, 2023
Detektıv – minezdi, tegeýrindi janr
Bir janrda jazýǵa qoly jetpeıdi, ekinshi janrda jazýǵa tákapparlyǵy jibermeıdi. Áıtpese detektıv – oqyrmany kóp janr. Janrdyń ishindegi eleýlisi deýge de bolady. Bul janrdaǵy shyǵarmalardy jalpy halyq súıip oqıdy. Biraq qazaq ádebıetinde tap osy janr kenjelep qalyp otyr. Qazirge deıin ol tek Kemel Toqaevtyń ǵana janry sııaqty elestetemiz. Bir jaǵynan, bir janrdyń júgin bir ǵana esim arqalap kelgeni de ras. Árıne, bir adamnyń bir janrǵa aınalǵany – ult ádebıeti úshin úlken qubylys. Alaıda onyń jolyn jalǵaıtyn mektep qalyptaspaǵany alańdatady. Soǵan qaraǵanda detektıv jazý da ońaı emes. Bul – búgingi ádebıettiń áńgimesi. Osy oımen jazýshy Kemel Toqaevtyń janryn talqylaýǵa jınaldyq. Aýdarmashy Zamanbek Ábdeshov pen jazýshy Asqar Altaı keldi.
Ádebıet • 26 Qyrkúıek, 2023
Dástúrli ádebıet: Shyndyqpen betpe-bet
Sonymen, Muhtar Maǵaýınniń «Kók munar» romanyndaǵy Edigeniń: «On toǵyzynshy ǵasyrda orys romandarynyń Eýropany basyp ketkeni tárizdi, jıyrmasynshy ǵasyrdyń aıaq sheninde qazaq romandary búkil jer júzin jaýlap alady» degen boljamy júzege aspady. Bas keıipker Edige Muhtar Maǵaýınniń ózi desek, bul jaı boljam bolyp qana qalmaýǵa tıis edi. Endi kelip jazýshynyń aıaǵy jetken jerge, romandary jetpegeni ókinishti sııaqty kórinedi. Biraq ol jazýshynyń ózine ǵana qatysty sharýa emes.
Rýhanııat • 26 Shilde, 2023
«Úndeme» deýmen qazaqtyń talaı tarıhy umytyldy, talaı taǵdyr topyraqqa kómildi. Myń taraýdyń bir taraýy bizdiń de jolymyzdy qıylystyrmaǵanda, bul taǵdyr da qum jutqandaı iz-túzsiz ketpekshi eken. Biz jazyp, el oqyǵannan keıin tap osy kepti bastan ótkergender ár aýyldan tabylatyn da shyǵar. Baıaǵyda-aq sony qaǵazǵa túsirip, hattap qoısa qaıter edi. Biraq bárine toqtaý salǵan bir sóz bar, ol – «úndeme».
Ádebıet • 17 Mamyr, 2023
Toqsanynshy jyldar shamasynda bastalǵan postmodernıster dúrmegi ádebıetimizde qandaı aıtys-tartystar týdyrǵanyn áli umyta qoıǵamyz joq. Búgingi kúni ondaı qozǵalys bolmaǵandaı jym-jyrt qoıa salǵanymyz basqany qoıyp, ádebıet tarıhy úshin de obal. Qaıtkenmen de olar aqyn-jazýshylardyń ortasynda ǵana emes, qalyń oqyrman arasynda da talqyǵa túskenin kózimiz kórdi emes pe. Olarǵa ártúrli saıası ustanymda bolǵanymen, ózderin jańa kózqarastaǵy adamdar sanaıtyn jekelegen tulǵalar da qyzyǵýshylyq tanytqanyn ishteı bilip te júrdik. Sosrealızm tusynda qalyptasqan, biraq ulttyq bolmysyn joǵaltpaǵan dástúrli ádebıettiń kúni bitkendeı órekpigenimiz de esimizde. Olar dástúrli ádebıetimizdiń Muhtar Maǵaýın, Asqar Súleımenov, Saıyn Muratbekov syndy talantty ókilderin qalqan etip ustady.
Ádebıet • 27 Naýryz, 2023
Álemdi jaılaǵan ıdeıasyz shyndyqtar jáne amanat arqalaǵan «Bórte» lırotragedııasy
Dramatýrgter shyǵarmasy sahnaǵa jol tartqannan bastap, basqalarǵa táýeldi bolyp qalady. Rejısserden tartyp, akterlerge deıin bári pesaǵa ózgeris engizgisi keledi. Olar engizgen boıaýdy, kóńil kúıdi, emosııany, atmosferany, bárin-bárin qabyldaýǵa kónesiń, kónýge májbúrsiń. Keıbir dramatýrgter sahnadan óz shyǵarmasyn ózi tanymaı qalady desedi. Ondaı drama kez kelgen jerinen qysqarta berse, mazmuny ózgermeıtin bosteki roman sekildi. Naǵyz drama qol batpastaı tyǵyz bolýy kerek.
Ádebıet • 09 Naýryz, 2023
Jalǵan Pafos nemese qazaq óleńine sýısıdtik saryn qaıdan keldi?
Abaı týraly eń kóp aıtylatyn sóz qaısy? «Abaıdyń qozǵaıtyny – ishtiń qaıǵysy». Baıqaısyz ba, bul óte yńǵaıly pozısııadan aıtylǵan sóz. Eshkim joqqa shyǵarmaıdy, daýlaspaıdy. Sózsiz moıyndalǵan pikir keıde ádebıette qaýipti bolady. Ári qaraı oılaı almaısyń, oıyńdy damyta almaısyń. Al buǵan bizdiń azdaǵan ýájimiz bar.
Kıno • 06 Qańtar, 2023
Otandyq kıno óndirisi teleserıaldarmen tolyǵyp jatyr Ulttyq arna birqatar sátti jobalar jasady. Alaıda oılasatyn jaıttar da joq emes. Bir baıqaǵanymyz, otandyq teleserıaldardy áleýmettik toptarǵa bólip túsirý úrdisi bar sııaqty. Tarıhı serıaldardy zııalylar, otbasylyq serıaldardy úlkender, búgingi kún týraly bolsa, jastar ǵana kórýge tıis sekildi. Iаǵnı qandaı serıal túsirilse de belgili bir áleýmettik toptyń múddesi kóbirek eskeriledi. Basqalary soǵan fon retinde ǵana alynady. Sol sebepten de biz áli jalpyhalyqtyq serıal túsire almaı kelemiz.
Rýhanııat • 23 Jeltoqsan, 2022
О́leńdi túsiný úshin áýeli onyń tabıǵatyna úńilý kerek. Mysaly, osy óleńniń qaı joldary birinshi týdy eken dep oılanýǵa bolady. О́ıtkeni óleńniń bas-aıaǵy túgel birden týa salmaıtyny – aıtpasa da túsinikti jaıt. Estip te, kórip te, keıde bastan ótkerip te júrgenimiz alǵashqy eki joldyń adamǵa qapylysta keletini. Alladan túsken aıan ba, bul ne ózi dep tańdanyp ta qalatyn sekildisiń.
Ádebıet • 07 Qarasha, 2022
Dańqty jyldardyń daqpyrty da qymbat
Oljas Súleımenov – orasan zor túısik ıesi. «Az ı Iа» kitabynyń taqyryby onyń ózine ǵana tán sol túısikpen tańbalandy. Árkimniń óz jaýaby bolýǵa tıis suraqqa bizdiń ishimizdegi jaýap ta osy edi. Jaqynda ótken Muhtar Áýezovtiń 125 jyldyq mereıtoıynda Jánibek Súleevpen qatar otyryp qalǵanbyz. Jánibekti kórgen saıyn ákesi Azat Súleevtiń esimi oıǵa oralady.
