Naýryznama • Keshe

Ǵasyrlar ǵıbraty

Naýryznama onkúndigi aıasynda uıymdastyrylǵan is-sharalar legi О́skemende jalǵasyp jatyr. Keshe Arbatta «Jan ana» kóp­balaly analar qoǵam­dyq birlestiginiń uıym­dastyrýymen ulttyq salt-dástúr dáriptelip, merekelik konsert boldy.

О́ner • Keshe

Shapandar sherýi

Osydan tórt-bes jyl buryn shyǵar, shapan kıgender erekshe­lenip kórinetin. Oıýly shapandy Naýryzda bir kıemiz degen sekildi ázil-shyny aralas pikir de jıi aıtylar edi. Qazir ózgerdi. Rýhanııat pen mádenıettiń dińgegi bekip keledi. Basqa jaqty bilmedim, Shyǵysta oıýly kıim sánge aınaldy. О́skemendegi atshaptyrym saýda úıleriniń birinde ulttyq kıim sherýi uıymdastyrylyp, saltanatty shapandardyń defılesi ótti.

Tarıh • Keshe

Júz jyl burynǵy jyr

Osydan týra 100 jyl buryn, «Eńbekshi qazaq» gazetiniń 1926 jyly 22 naýryzdaǵy sanynda Beıimbettiń «Naýryz kúni» degen óleńi jarııalandy. Dál osy jyldan beri Naýryz merekesi «eskiliktiń qaldyǵy» sanalyp, ony toılaýǵa tyıym salyndy. 1988 jyldan bastap Naýryz qaıtadan toılana bastady. Osyǵan baılanysty «Sosıalıstik Qazaqstan» gazetiniń 1989 jylǵy 22 naýryzdaǵy №68 sanynda Beıimbettiń «Naýryz kúni» óleńi qaıta basyldy.

Tárbıe • Keshe

Jelkildep ósken jas urpaq

«Atadan mal qalǵansha, tal qalsyn», «Tárbıe – tal besikten» degen dana halqymyz tabıǵatty tirshiliktiń tutqasy sanaǵany belgili. Baıyrǵy kóshpeli dúnıetanymdaǵy urpaqqa amanat etilgen bul uǵym búginde jańa mazmunda jań­ǵyryp, ekologııalyq mádenıetti bala kezden qalyptastyrýdyń mańyzy arta tústi.

Qoǵam • Keshe

Qustarǵa qamqorlyq

Memleket basshysynyń «Taza Qazaqstan» baǵdarlamasy aıasynda, sondaı-aq Naýryz merekesine oraı oblys ortalyǵynda «Tabıǵat qanatynda – Taza Life» atty ekologııalyq aksııa ótti.

Mereke • Keshe

Buqarany biriktiretin meıram

2013 jyly jaryq kórgen júztomdyq «Babalar sóziniń» 90-tomynda jarııalanǵan «Naýryz toıy» atty shaǵyn jyrda: «Ata-ana júzine, Nur tolypty úzile, Yrys aldy yntymaq, Tórimizge tizile», degen bir shýmaq bar eken.

«Taza Qazaqstan» • Keshe

Tazalyq – tártip pen bereke bastaýy

Qystyń tońy jibip, aıazdy, yzǵarly kúnderdiń beti qaıtqanda jyl basy – Naýryz keledi. Tabıǵat ana alty aılyq aq mamyq qardy qaǵyp-silkip, ajarlana túsedi. Ulyq merekemen birge ár úıge yrys, bereke kirip, el-jurt máre-sáre bolady. Jańarý maýsymy aryq-atyzdyń kúl-qoqysyn shyǵarýdan bastalady. Kúnniń shapaǵy túskende dıqandar jer jyrtsa, aýyldaǵy aǵaıyn qalyptasqan daǵdymen otbasy bolyp aǵash egedi. Dástúr boıynsha «Kórisý kúninen» bastalatyn «Naýryznama» onkúndiginiń «Tazarý kúnimen» qorytyndylanýy beker emes.

Naýryznama • Keshe

Rýhanı ónegesi aǵyl-tegil

Naýryz meıramynyń tarıhy tereń hám kúrdeli. Sońǵy shırek ǵasyrda Naýryz meıramynyń tarıhy men qoǵamdyq mańyzy týraly kóp jazylyp júr. Osylardyń ishinde kópshilikke belgili kóne derekkózderine toqtalǵandy jón kórip otyrmyz.

Aýa raıy • Keshe

Búgin respýblıka boıynsha qaı joldar jabyq tur?

«QazAvtoJol» ulttyq kompanııasy eldegi joldardyń qazirgi jaǵdaıy týraly habarlady, dep jazady Egemen.kz.

Qoǵam • Keshe

Sarandaǵy «sary qazaq»

Ana tilimizdi jatqa soǵatyn «sary qazaq» atanǵandar kóp. Biraq olardyń ishindegi Vıtalıı Falıktiń orny bólek. Onyń qazaq tilinde sabaq beretini emes, dombyrany jan serigi etkeni, ulttyq ónerdiń janashyry bolǵany jáne talanty sarandyqtardy tańyrqatty.

Naýryznama • Keshe

Toǵyzat: ataý ma, álde órkenıet modeli me? (2026 jylǵy ǵylymı sımpozıým negizinde)

Attylar keńistigi men zııatkerlik model Adamzat tarıhynda mankala tıptes zerdeli oıyndar keminde tórt myń jyl boıy oınalyp keledi.

Naýryznama • Keshe

Seltetkizer berdiń be? Uıqyashar jep kórdiń be?

Ulystyń uly kúnin toılaý jastardyń bir-birine «Seltetkizer» syılap, «Uıqyashardan» dám tatýynan bastaý alady. Dana halqymyzdan jetken óleń joldaryna júginsek jigit: «...О́ıtetindeı, es kirip, erte turyp, О́ziń maǵan «Uıqyashar» berip pe ediń?» degende, boıjetken: «Syıyń bar ma seltetkizer boıym-dy, Sonda bilersiń qamaýdaǵy oıymdy», dep jaýap qatady.

Naýryznama • Keshe

Jylqy jalyndaǵy jyl

Jeldeı júıtkip kisinegen jylqy jyly esigimizden endi. Qazaq jyl­qyny ulttyń rýhanı, mádenı, áleýmettik ómiriniń ózegi retinde qa­ras­­­tyrady. «Er qanaty» dep básin bıiktetip, jeti qazy­nanyń biri dep baǵa­laıdy. Jylqy qasıeti, jasy, tegi, túsi, minezi men qabi­l­e­tine qaraı birneshe túrge jikte­ledi. Sonymen qatar jylqy­nyń qazaq ta­ny­myndaǵy orny erekshe. Osy oraıda qazaq mıfologııasynda kez­­­de­­setin sýyn, kerqu­dan (kerqulan emes), py­raq sekildi erekshe tul­par­­larǵa toqtalmaqpyz.

Kásipker • Keshe

Dalanyń dámi bar balmuzdaq

Almaty oblysynda ulttyq taǵam mádenıetin jańasha sıpatta tanytatyn erekshe gastronomııalyq ónim óndirile bastady. Ol – túıe sútinen da­ıynda-latyn balmuzdaq. Eńbekshiqazaq aýdany Sarybulaq aýylynda óndiriletin bul desertti tutynýshylar «qazaq balmuzdaǵy» dep atap ketken.

Digital • Keshe

Sıfrlyq dáýirdegi múmkindikter

Keıingi jyldary elimizde jasandy ıntellekt pen sıfr­landyrý baǵytynda birqatar mańyzdy joba júzege asyp jatyr.

Kórme • Keshe

Sheber tiriltken qundy mura

Ulytaýlyq sýretshi-restavrator, Sýretshiler jáne Dızaınerler odaqtarynyń múshesi, mýzeı isiniń úzdigi Erǵazy Keńesuly sııaqty altyn qoldy sheberdiń qolynan shyqqan qundy dúnıelerdi kórgende ata-babamyzdan qalǵan muranyń máńgilik ólmeıtinine kóz jetedi. Ulytaý oblysynyń Tarıhı-arheologııalyq mýzeıinde Erǵazynyń qolynan shyqqan júzdegen eksponatqa kýá bolasyz. Biraz dúnıeleri qorda jatyr. Qaraǵandy ólketaný mýzeıinde 40-qa jýyq jumysy bar.

Dástúr • Keshe

Jarapazan aıtyp jarysty

Shymkentte respýblıkalyq «Jarapazan Fest» baıqaýy ótti. Elimizdiń ár óńirinen komandalar kelip qatysty. О́ner ujymdary óz aımaqtarynyń maqamymen Jarapazan jyryn oryndap berdi.

Naýryznama • Keshe

Naýryzdyń rýhyn asqaqtatqan án

«Naýryz aıy týǵanda,Toı bolýshy edi bul mańda.Saqtalýshy edi sybaǵa,Saparǵa ketken uldarǵa,Naýryz aıy týǵanda…»Kóktemniń lebin sezdi­rip, kóńilge qýanysh uıalata­tyn osy bir áýezdi joldardy estigen sátte ár qazaqtyń júreginde erek­she bir sezim oıanady. О́ıtkeni bul án – tek áýen ǵana emes, ol – halyqtyń jany, dástúri, tarıhy men rýhynyń úni.

Qoǵam • Keshe

Parasat pen meıirim

Naýryz merekesiniń eń mańyz­­dy sharty – eldik negiz­derdi, salt-dástúrdi ulyq­taý. Bizdińshe, osy negiz ben dástúrdiń jýan ortasyn­da ustaz tur. Álipbıdi ta­nyt­qan – muǵalim, dúnıe­tanymdy keńeıtken – muǵa­lim, mádenıetti úıret­ken – muǵalim. Al bul deńgeı ǵylym­ǵa ulasqanda, ustazdyń máni de, mártebesi de artady.

Tanym • Keshe

Amerıka asqan «Qyz-Jibek»

Ata qazaq naýryz aıynda jaýǵan jumsaq qardy «Naýryzsha» dep ataǵan. Bul sózdiń astarynda jylylyq, kóktemge degen ańsar men yntyzarlyq bar. Ádebıetti jaqsy túsinetin adam osy aıda jaýǵan qardy kórse, eriksiz «Qyz-Jibek» jyryndaǵy sátti teńeýdi esine alady. Ol jyrda ne dep edi?

Mıras • Keshe

Kúnimhan ájeniń qyl shylbyry

Shalqar qalasynyń jasy úlken turǵyny, «Altyn alqa» ıegeri Kúnimhan Úrgenishbaeva — on saýsaǵynan óner tamǵan ismer ájelerdiń biri. Kezinde qolónerge paı­dalanǵan qural-saımandary búginge deıin uqyptylyqpen saqtalyp, nemere-shóberelerine mıras bolyp otyr.

Qoǵam • Keshe

О́negeli Olga

Qazaqtyń kelisti kelini atanǵan Olga Hýdıannyń ákesi – qytaı, anasy – ýkraın ultynan. Bir qyzyǵy, Olganyń tili qazaqsha shyǵypty. Áıgili Qoıandy jármeńkesi ótken jerde ómirge kelgen ol ólke tarıhyn qazaq tilinde taqyldatqanda, tańdaı qaǵyp qalasyz. Osyndaı rýhty qyzdyń Qarqaralydaǵy Oqanovtar áýletine kelin bolýynyń ózi bir áńgime.

Qoǵam • Keshe

Taý kótergen tolaǵaı

Ertis-Baıan óńirinde 62 kılogramdyq kir tasyn keýdesinde oınatatyn alyp kúsh ıesi turady. Nurlan Kópbergenov – kir tasyn kóterýden jahandyq rekordty 16 márte jańartqan álem chempıony. Qazaqtyń myqtylyǵyn álemge tanytyp, talaı dodalarda myqtylardy shań qaptyrǵan daraboz aǵamyzdyń erik-jigeri halqymyzdyń qaısar rýhynyń kórinisindeı.

Ekonomıka • Keshe

Merekelik mázir: Baǵynbaıtyn baǵa, tarylmaıtyn peıil

Ulystyń uly kúni Naýryzdyń jurtymyz úshin jóni bólek. Qymbatshylyq qyspaqqa alyp, qysqa jip kúrmeýge kelmeı tursa da, mereke kúni asta-tók dastarqan jaıylyp, jer-jerde ulan-asyr toı jasaý dástúrinen eshýaqytta jańylǵan emes. Osy oraıda meıram qarsańynda elordadaǵy saýda ortalyqtaryna arnaıy baryp, halyqtyń kóńil kúı aýa­nyn baıqap qaıttyq.

Kásipker • Keshe

Ult taǵamyn ulyqtaǵan

Qostanaıda jumsaq qurt, tátti irimshik, jent, súzbe tárizdi ult­tyq taǵamnyń neshe túrin satatyn «Qazaq brend» atty 5-6 dúken bar. Qaladaǵy aǵaıyn qadirli qonaǵynyń aldyna tosatyn tabıǵı taza ónimnen jasalǵan tańsyq asyn osy dúken­derden alady. Dámi til úıiretin qyzyldy-ja­syldy, túrli tústi ult­tyq táttiler, ási­rese, Naýryz merekesi qar­sańynda joǵary sura­nysqa ıe.

Qoǵam • Keshe

Adam kapıtaly – eldi sapalandyratyn negiz

Qazirgi jastardy belsendi azamattyq ustanymǵa, kásibı jáne jeke damýǵa yntalandyrý mańyzdy. Bul týraly Prezıdent is basqarmasy janyndaǵy Prezıdent­tik ortalyqta ótken panel­dik pikirtalasta aıtyldy. Is-sharaǵa Astana men Almaty qalasy joǵary oqý oryndarynyń shamamen 60 stýdenti qatysty.

Pikir • Keshe

Jaýapty ǵuryp

Resmı jyl naýryz aıyna aýǵanda, Esil boıyna da kóktemniń jetkeni qapysyz seziledi. Úsh aı buryn jarııalanǵan «Jańa jyl» uǵymyn tabıǵat basqasha áıgileı bastaıdy. Ýaqyt mazmunyna qatysty pikirtalastyń tóreligine jaratylystyń ózi járdemge keledi. Muny Alash ardaǵy Ahmet Baıtursynuly: «Bizdiń jańa jyl... shyn maǵynasymen jańa jyl dep aıtýǵa laıyq. Kún jylynyp, jer qara­ıyp, jan-janýar jazdyń jaqyndaǵanyn sezip kóńil­dengen kez» dep túsindiripti. «Qazaq» gaze­tin­degi (9.03.1913) «Naýryz» atty maqa­lasynda Aqań mańyzdy eki oı aıtady: 1) Naýryz kúnin naqty belgileý; 2) Ata ǵurypty umytpaý.

Qoǵam • Keshe

Dástúr men tehnologııanyń toǵysy

Sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt jyly aıasynda bıyl elimizde Naýryz jańasha sıpatta toılanyp jatyr. Sonyń aıqyn kórinisi – «Digital Nauryz» bastamasy. Bul joba arqyly Naýryz alańdaǵy dýmanmen ǵana shektelmeı, onlaın álemge de kóshti. Vırtýaldy kıiz úıler, sıfrlyq kórmeler, ulttyq oıyndardyń mobıldi nusqalary, tipti jasandy ıntellekt kómegimen jasalǵan ınteraktıvti kontent – jańa formattaǵy merekeniń kórinisi. Ásirese jastar úshin bul – dástúrdi tanyp-bilýdiń qyzyqty joly.

Saıasat • Keshe

Ekologııalyq jobalarǵa erekshe kózqaras qajet

Premer-mınıstr Oljas Bektenov Memleket basshy­synyń «Taza Qazaq­stan» bas­tamasyn júzege asyrý barysyna monıtorıng júr­gizý or­talyǵynyń otyry­syn ótkizdi. Onda kógal­dandyrý, onyń ishinde orman alqap­taryn qurý, óńirlerde ekologııalyq jobalar­dy júzege asyrý máse­leleri qaraldy.

Naýryznama • Keshe

Jan anańdaı shýaqty shaq

Baǵa bılegen búgingi naryqtyń jazylmaǵan zańy bar. Qazir kez kelgen kisiden surańyz, qańtar-aqpan aılaryn «óli maýsymǵa» balaıdy. Bul aılarda aqsha, saýda týraly áńgime qozǵalsa, kúmiljip qalatynyn menen de jaqsy bilesizder. Al naýryz týysymen tabıǵat anamen birge tirshilik te, ekonomıka da esin jııa bastaıdy. Barlyq salaǵa jan kiredi. Kóktem kelip shýaǵyn tókkeni óz aldyna, demek naryqtyń kúrmeýiniń ózi jyldyń kelýine táýeldi eken. Bul da bolsa zamanaýı naryqtyń ózi jyl basy Naýryz ıgiligine ılikkeniniń bir kórinisi emes pe?