Dúbirge toly dúnıe

Iranmen kelissóz júrgizý qıyn

Ystambul qalasynda Irannyń ıadrolyq baǵdarlamasy boıynsha ótkizilgen kelissóz nátıjesiz aıaqtaldy. Oǵan álemdik «altylyq», ıaǵnı BUU Qaýipsizdik Keńesine turaqty múshe elder: AQSh, Qytaı, Reseı, Ulybrıtanııa, Fransııa jáne oǵan qosa Germanııa, sondaı-aq Iran Islam Respýblıkasynyń delegasııalary qatysqan bolatyn. Bul kelis­sóz­diń nátıjesiz aıaq­talatynyn kúni bu­ryn ańǵarýǵa bol­ǵandaı edi. Soǵan qaramaı, ony ót­ki­zýdiń de qısy­ny boldy. Bir ja­ǵy keıin ke­lis­sózge shaqyr­ǵan­da kelmedińder degen sóz aıtpas úshin, sonan soń osy máseleniń oń sheshilýine septigi tıedi-aý degen nárseniń bárine de kóńil bólgen jón edi. Nátıjesiz aıaqtalady degende, Iran jaǵy onyń nátıjeli bolǵanyn múlde qalamaıtynyn kópten beri kórsetip kele jatyr. Bul kelissóz olarǵa kezekti sóz jarystyrý úshin, qalaıda ózderi­niń ıadrolyq baǵdarlamasynyń shyn mánin jasyrý úshin ǵana kerek ekenin uǵý áste de qıyn emes. «Altylyq» pen Iran arasyn­da kelissóz ótken jyldyń aıaǵyn­da da júrgizilgen. Onyń nátıjesi kelesi kelissózdi Jenevada emes, Ystambul qalasynda ótkizý bol­dy. Bireýler sonyń ózin belgili dárejede til tabysý dep kór­setti. Shyn máninde qalany óz­ger­týde turǵan eshnárse joq edi. Ystambuldaǵy kelissózde «al­tylyq» jaǵynyń delegasııa­syn Eýroodaqtyń Syrtqy ister jáne qaýipsizdik saıasaty jónin­degi joǵarǵy ókili Ketrın Eshton basqardy. Jáne ol kelissózdiń sátsiz aıaqtalǵany jónindegi má­lim­demesinde oǵan jaýapty dep Iran jaǵyn aıyptady. Onyń aıtýynsha, Iran jaǵy negizsiz ta­laptar qoıǵan. Birinshiden, olar Iran Respýblıkasyna qa­tys­ty BUU sanksııalaryn joıý­dy talap etse, ekinshiden, Iran­nyń ıadrolyq baǵdarlamasyn odan ári jal­ǵas­tyra berýi jó­nin­de kelisimge qol qoıýdy usynǵan. Árıne, mundaı ta­lapty «alty­lyq» jaǵy qabyl almaıtynyn Iran jaǵy jaq­sy biledi jáne olarǵa keregi de sol edi. Sondaı-aq Tehran «altylyq­tyń» qandaı usynys jasaıty­nyn da bildi jáne oǵan ózderi esh­qashanda kónbeıtin edi. Irannyń ıadrolyq zertteýlerin MAGATE-niń baqylaýy – «altylyq» ta­rapynan basty talap. Tehran mu­ny buryn da qabyldamaǵan, al­daǵy ýaqytta da qabyldamaıdy. Jalpy, Irannyń ıadrolyq baǵ­dar­lamasy sóz bolǵanda, «alty­lyq» Irannyń tómen baıytyl­ǵan ýranyn 20 paıyzdyq baıy­tylǵan ýranǵa aıyrbastaýdy usynady. Bul Irannyń ıadrolyq qarý jasaýyna múmkindik bermes edi. Sodan da olar bul máseleni tipti talqylaýdan da bas tartty. Jalpy, Iran sońǵy kezde óziniń ıadrolyq baǵdarlamasyna baılanysty birshama belsendilik tanytyp júr. Sonyń biri – óziniń ıadrolyq nysandaryna biraz el­derdiń dıplomattaryn, biraz ha­lyq­aralyq uıymdardyń ókilde­rin shaqyrdy. MAGATE-ge múshe 120 eldiń tek jeteýiniń ǵana dıp­lomattary Tehrannyń «sharasy­na» qatysty. Eýroodaq ol ny­san­darǵa istiń jaıyn biletin MAGATE mamandaryn shaqyrýǵa keńes berdi. Tipti Reseı de osyndaı pikirde ekenin málimdedi. Kelissóz de, dıplomattardy ıadrolyq nysandarǵa shaqyrý da Tehrannyń ózderiniń shyn nıetterin búrkemeleý áreketteri ekenin jurt jaqsy biledi. Sodan da oǵan onshalyqty mán bermedi.