*Lebizder legi

Orazaly SÁBDEN, Qazaqstan Ǵalymdary odaǵynyń tóraǵasy, Jer reformasy boıynsha komıssııanyń múshesi: – Meniń aıtaıyn degenim, birinshi, aýyldy damytý kerek. Ekinshi, halyqty jumyspen qamtamasyz etý qajet. Ekonomıkany kótergen abzal. Eldiń qaýipsizdik máselesin de oılaý kerek. Men osy jaǵdaıattardy eskere otyryp, bir joba jasadym. Bul jobany «Tyń jerdi ıgerý arqyly Qazaq elin jańa beleske kóterý» dep atap otyrmyn. Bizdiń jer áleýetimiz tek Qazaqstandy ǵana emes, kóptegen elderdi asyraýǵa jetedi. Muny bylaı túsindirer edim. Elimizde ıgerilmeı jatqan óte qunarly jerler bar. Bul óńirlerde memlekettik qoldaý arqyly erkin ekonomıkalyq aımaq qurý kerek. Infraqurylym jasaý qajet, úıler salý kerek. Bul týraly Parlamentte arnaıy zań qabyldaǵan jón. Sondaı-aq, halyqty, ásirese, jastardy jobaǵa jumyldyrǵan jón. Olarǵa kóterińki jalaqy berip, barǵan jerde jaǵdaı jasalsa, jastar elimizdi kóterýge atsalysyp, patrıottyq boryshyn jete túsinedi. Sonymen birge, bul jobany Elbasynyń «Nurly Jol», «100 naqty qadam» baǵdarlamalarynyń aıasynda iske asyrsa bolady. Bul jobanyń geosaıası máni bar. Ol elimizdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge de septigin tıgizedi. Sondaı-aq, elimizdiń demografııalyq máselesi de sheshiledi. Osy jobany iske asyrý maqsatynda arnaıy qor qurylyp, oǵan qaltaly azamattardy, iri sharýashylyq ıelerin tartqan jón. Osy arada taǵy bir usynysymdy aıta keteıin. Bizge aýyl sharýashylyǵyn údemeli damytýdyń 2030 jylǵa deıingi memlekettik baǵdarlamasy kerek. Mereke QULKENOV, jazýshy, Jer refor­ma­sy boıynsha komıs­sııanyń múshesi: – Jaramdy jerler paı­­da­­lanylýǵa berilip qoıyl­ǵanyn endi bilip otyr­myz. Al­paýyttardyń, fer­mer­ler­diń jerleri bar. Jaǵdaı­laryn jaqsartyp jatyr. Mal ósirip, egin egýde. Sonda, qarapaıym halyq ne isteıdi? Eń qıyn tusy osy bolyp tur. 1914 jyly patshalyq Reseıdiń úkimet basshysy Stolypın Qazaqstanǵa kelgen. Onyń elimizge kelýiniń maqsaty Reseıdiń jerlerin alpaýyttar ıelenip alǵandyqtan, orys mujyqtaryna Qazaqstannan jaqsy jer taýyp berý edi. Stolypın qazaqtyń tek baılarymen kezdesken. О́ıtkeni, oǵan baılarmen til tabysý ońaı ekeni belgili bolatyn. Sóıtip, Reseı úkimetiniń sol kezdegi basshysy bizdiń baılardan orys mujyqtaryna jer alyp berý maqsatynda kómek suraǵan. Osylaısha, taraptar ózara kelisimge kelgendeı bolady. Qazirgi jaǵdaı basqasha. Biz óz jerimizge ózimiz ıe egemen elmiz. Bizdiń búgingi shyndyǵymyz keleshekte ótirik bolyp shyqpaýy úshin, halyq aldynda, keleshek urpaqtyń aldynda júzimiz jaryq bolýy úshin osy máselege qatysty kóptegen jaǵdaılardy anyqtap alýymyz kerek. Osy oraıda qansha jer satylaıyn dep otyr, ony kimder satyp almaq degendeı suraqtarǵa naqty, shynaıy jaýap berilýi kerek. Biz jerdi ózgelerge berýdi durys dep sheshsek, sonda qarapaıym halyq qalaı kún kóredi? Qazaq basqaǵa qul bolyp júrmeı me?..

Alqaptar bos jatpaýy tıis

Árıne, Elbasy N.Nazarbaevtyń Jer kodeksiniń qoǵam­dyq rezonans týdyrǵan birqatar nor­malaryna belgili bir kezderge deıin toqtaý sal­ǵanyn el azamattary jyly qabyldady. Shynynda jańa normalar jurtqa jetpedi. Sondyqtan, kóp jaǵdaıda halyqtyń alańdaýy durys. Áıtse de bul másele aldaǵy ýaqytta áli de talqylaýǵa túsetini anyq. Men jetekshilik etip otyrǵan «Aqkól» sharýa qojalyǵy bıyl 220 gektar kúzdik bıdaı, 50 gektar arpa, 190 gektar maqsary, 180 gektar jońyshqa, 20 gektar pııaz, 20 gektar kúnbaǵys ekti. Jalpy alǵanda, sharýa qojalyǵynyń esebinde 7000 gektar, onyń ishinde 380 gektar sýarmaly egistik, 650 gektar sýarylmaıtyn egistik, 350 gektar shabyndyq, 5620 gektar jaıylymdyq jer ýchaskeleri tirkelgen. Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń «100 naqty qadam» – Ult Josparynda kórsetilgen aýyl­sharýashylyq jerlerin paıdalanýǵa turaqty túr­de monıtorıng júrgizý, barlyq paıdalanylmaı jat­qan jerdi aldaǵy ýaqytta jekeshelendirý úshin mem­lekettik qorǵa berý týraly bastamany óz basym qol­daı­myn. Sebebi, aýylsharýashylyq jerlerin qa­jetti argrotehnıkalyq sharalardy qoldana oty­ryp paıdalanbaǵan jaǵdaıda, óz kezeginde topy­raq­tyń qunarsyzdanýyna ákep soǵady. Egin sharýa­shy­ly­ǵyn­da mindetti túrde aýyspaly egin egý shara­laryn saq­taý qajet. Sebebi, bir alqapqa bir daqyl­dy birneshe jyl qatarynan qaıtalap ekken jaǵ­daıda topyraqtyń qunarlyǵy tómendeıdi. Bul, óz keze­gin­de ekken daqyldan mol ónim alynýyna keri áserin tıgizedi. Kelesi kezekte, paıdalanbaı jatqan jerlerdi memleketke qaıtaryp, biz sııaqty jerdiń tilin biletin sharýashylyqtarǵa berý qajet. О́ıtkeni, jer bos jatpaı halyq paıdasyn kórýi tıis. Al, egerde bul jerler sharýa qojalyqtaryna jekemenshikke beriletin bolsa, sharýalar bul jerlerge óz aýlasyndaǵy jerindeı qaraıtyn bolady. Jáne menshiktegi jerdi kepilge qoıyp, sharýashylyqtyń jumysyn odan ári jandandyrý maqsatynda qarajat alýǵa múmkindik týady. Altynbek KERIMQULOV, «Aqkól» sharýa qojalyǵynyń basshysy Jambyl oblysy