Memleket basshysy, «Nur Otan» partııasynyń tóraǵasy N.Nazarbaev eldiń pikirine qulaq asyp, qoǵamdyq ún týǵyzǵan Jer kodeksiniń birqatar normalaryna moratorıı jarııalady.
«Bul máseleni egjeı-tegjeıli talqylaý kerek. Eger talqylaýdan soń Parlament ortaq sheshimge keler bolsa, moratorıı alynady, bolmasa, kúshinde qalady. Biz halyqqa unamaıtyn zańǵa zárý emespiz», – dep atap ótti bul turǵyda Elbasy.
El ishinde alańdaýshylyq týdyrǵan zań normalaryn talqylap, qarapaıym halyqqa túsindirý maqsatynda Úkimet janynan Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary B.Saǵyntaev jetekshilik etetin arnaıy komıssııa quryldy. 75 adamnan turatyn komıssııa quramynda Parlament depýtattary, Úkimet músheleri, memlekettik organdardyń, saıası partııalar men agrarlyq bıznestiń ókilderi, sondaı-aq, ǵalymdar men qoǵam belsendileri jáne fermerler bar. Jer kodeksi normalaryn talqylaýǵa respýblıkanyń barlyq aımaqtaryn qamtý úshin oblystyq ákimdikter janynan qoǵamdyq keńester qurylmaq. Komıssııanyń, qoǵamdyq keńesterdiń esigi barshamyzǵa árdaıym ashyq bolady. Sondyqtan, biz osy bir kókeıkesti, elimizdiń keleshek taǵdyryna sheshýshi yqpal etetin kodeks normalaryn talqylaýǵa bir kisideı atsalysýǵa tıispiz.
Respýblıka turǵyndary arasynda alańdaýshylyqqa negiz bolǵan másele jerdi sheteldikterge jalǵa berý normasy ekeni daýsyz. Shyndyǵynda, jer qazaq halqy úshin ata-babadan mura bop qalǵan eń asyl qazyna. Halqymyz ejelden-aq óz jerin qasyq qandary qalǵansha qorǵap, kóziniń qarashyǵyndaı saqtaǵan.
Bizdiń ata-tegimiz bop sanalatyn, sonaý ejelgi ǵundar patshasy Móde óz eliniń beıbit ómirin saqtap qalý maqsatynda kóz alartqan kórshisinen arǵymaq tulparyn da, úrip aýyzǵa salǵandaı ásem arý súıgen jaryn da aıamaǵan. Al másele jerge kelip tirelgende, qolyna naıza alyp, atqa qonǵan…
Qazaq handyǵynyń alǵashqy bıleýshileriniń biri Qasym han ózimiz qazir meken etip otyrǵan Ońtústik óńirin syrtqy jaýlardan saqtaý jolynda ómiriniń sońyna deıin jan aıamaı soǵysyp, bodandyqtan qorǵap qalǵan. Sondyqtan, halyq ony barynsha kurmettep, «qazaq jeriniń tutastyǵyn saqtap qalýshy ári jınaqtaýshysy» dep erekshe qasterlegen.
Qasıetti jerimiz úshin jońǵarlarmen bolǵan soǵys, otarshylyq kezeńindegi ult-azattyq kóterilister, keshegi Alash qozǵalysy ardaqtylarynyń jasaǵan erlikteri men etken eren eńbekteri bizdiń jadymyzdan eshqashan óshpeýi tıis. Bul tarıhı oqıǵalar erjúrek babalarymyzdyń qanyna boıalyp, aıaýly analarymyzdyń kóz jasymen jýylǵan.
Sonyń nátıjesinde Qazaqstan atty táýelsiz memleket búgingi tańda 200-den astam álem elderi ishinen óz terrıtorııasynyń kólemi boıynsha 9-oryndy ıemdenip otyr. Bul degenimiz, baǵa jetpes baılyq.
Sonymen qatar, kúreske toly tarıhymyz Máńgilik Qazaq eliniń óskeleń urpaǵyn patrıottyq, ultjandylyq rýhynda tárbıeleýdiń teńdesi joq tásili ispetti. Toqsan aýyz sózdi tobyqtaı etip túıinder bolsaq, jerimiz qasıetti de kıeli. Sondyqtan, sheteldikterge onyń bir sharshy metri de satylmaıdy, satylmaq ta emes. Bul týraly Elbasymyz da talaı ret shegelep aıtty.
Búgingi tańda elimizde kapıtalıstik qoǵamdyq qatynastar ústemdik etýde. Iаǵnı, jer de satýǵa nemese jalǵa berýge bolatyn taýarǵa aınaldy. Jer otandastarymyzǵa satylsyn-aq delik. Al sheteldikterge jalǵa berýdiń tártibi qandaı bolmaq? Jaldanatyn jumysshylardy kim deımiz? Ekologııalyq talaptar saqtala ma? Osyndaı kókeıkesti suraqtardyń jaýaptary zań normasynda aıqyn ári naqty kórinis tapqany durys bolar edi.
Máselen, Baıqońyr ǵarysh aılaǵynan ushyrylǵan «Proton» zymyrany apatqa ushyrap, jer geptılmen ýlanyp jatqan shaqta, joǵary shendi otandasymyzdyń «Bul ózge memlekettiń jalǵa alǵan jeri, aýyrsa solardyń basy aýyrsyn» degen syńaıdaǵy málimdemesi áli esimizde. Sonda qalaı? Jerdi jalǵa alǵan ózge memleket, sol jerde atom bombasyn jaryp jatsa da, sen tımeseń men tımen, dep otyra bermekpiz be? Mıǵa qonbaıtyn, túsinýge bolmaıtyn málimdeme.
Al endi otandastarymyzdyń jerdi satyp alý máselesine keleıik. Bul jerde de kóńilge kúdik uıalatatyn suraqtar jeterlik. Qaltasy juqa qarapaıym halyq aýksıonǵa qalaı qatysady? Al dúnıe-múlki onsyz da ushan-teńiz baı-manaptarymyzdyń ózderi satyp alǵan jerdi túrli qıturqy joldarmen sheteldikterge satyp jibermesine kim kepil?!
«Aýzy kúıgen úrip ishedi» deıdi halyq danalyǵy. Elbasymyz N.Á.Nazarbaev jarııalaǵan moratorıı– der kezinde qabyldanǵan meılinshe durys sheshim. Ony tolyqtaı qoldaımyz. Berilgen múmkindikti paıdalana otyryp, zań normalaryn muqııat taldaıyq, talqylaıyq, usynystarymyzdy aıtaıyq. Kelisip pishilgen ton esh ýaqytta da kelte bolmaıdy. Asyqpaı, aptyqpaı jeti ret ólshep, bir-aq ret keseıik. Sonda ǵana keıin barmaǵymyzdy tistep, ókinip júrmeımiz.
Sattar QÝAShBAI,
«Nur Otan» partııasy ál-Farabı aýdandyq fılıalynyń tóraǵasy,
Ońtústik Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń depýtaty, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor