El qýatynyń áleýetti negizi

Keshe Úkimet basshysy Kárim Másimovtiń qatysýymen Munaı jáne gaz mınıstrligi men «QazMunaıGaz» UK» AQ-tyń keńeı­tilgen alqa májilisi bolyp ótti. Oǵan Prezıdent Ákimshiliginiń, Premer-Mınıstr Keńsesiniń, mınıstrlikter men vedomstvolardyń ókilderi jáne ekonomıkamyzdyń otyn-energetıka salasynyń iri kásip­oryn­darynyń basshylary qatysty. Mınıstrliktiń 2010 jylǵy ju­mystarynyń qorytyndylary saralanyp, 2011 jylǵy mindetteri aıqyndalǵan alqa májilisinde Munaı jáne gaz mınıstri Saýat Myńbaev baıandama jasady. Elimizde ótken jyly 79,7 mıllıon ton­na munaı jáne gaz kondensaty óndirildi. Bul aldyńǵy jylmen salystyrǵanda 4,2 paıyzǵa ar­tyq. Munaı boıynsha elimizdiń eks­porttyq áleýeti 71,2 mıllıon ton­nany qurap, 2009 jylǵy jal­py kórsetkishten 4,5 paıyzǵa asyp tústi. Baıandamashy atap kór­setkendeı, elimiz boıynsha munaı jáne gaz óndirý kólemin jyldan-jylǵa kóbeıtý úrdisi jáne álem­dik rynokta bul qýat shıkizat­taryna degen baǵanyń artýy ekonomıkalyq tabysymyz kóbe­ı­ip, el bıýdjetiniń tolyǵýyna erek­­she yqpal etýde. Munaı eksporttaý baǵyttary negizinen úsh iri qubyr jol­da­rymen júzege asyrylýda. Atap aıt­qanda, ótken jyly syrtqy rynokqa shyǵarylǵan munaıdyń 40,2 paıyzy KTK, 21,5 paıyzy Atyraý-Samara, 14,2 paıyzy Atasý-Alashankoý qubyr joldary­men jóneltildi. Qazirgi tańda mı­nıstrliktiń aldynda turǵan bas­ty mindetterdiń biri otandyq úsh munaı óńdeý zaýyttaryn shıki munaımen qanaǵattandyrý jáne mu­naı ónimderine degen ishki ry­nok suranysyn barynsha tolyq qamtamasyz etý bolyp tabylady. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha, elimizdegi úsh munaı óń­deý zaýyty 13,7 mıllıon tonna shıki munaı óńdep, 2009 jylmen sa­lystyrǵanda, 12,8 paıyzǵa art­tyrdy. Munaı ónimderi túrleri óndirisiniń kólemi de 2009 jylǵy 7,3 paıyzdan 2010 jyly 31,1 pa­ıyzǵa ósti. Munaı jáne gaz mınıstrligi ótken jyly ishki rynoktyń ja­nar-jaǵarmaı ónimderine degen su­ranysyn tolyq qamtamasyz etip, bul ónimder baǵasynyń alyp­­satarlar tarapynan negizsiz qymbattatýyna jol bermedi. 2­010-2011 jyldardyń qys maý­sy­my qarsańynda elimizdiń bar­lyq áleýmettik-óndiristik nysan­da­ryna qajetti otyn túrleri arzandatylǵan baǵamen bosatyl­dy. Ishki rynoktaǵy munaı ónimderi baǵasynyń turaqtyly­ǵyn saqtaý maqsatynda ótken jyly oblystarǵa 1 696,3 myń ton­na AI-92/93 markaly benzıni, 1 010,9 myń tonna AI-80 mar­ka­ly benzıni, 2 651,5 myń tonna dızel otyny shektelgen baǵamen jóneltildi. 2010-2011 jyldardyń kúz-qys aılaryndaǵy jylytý maýsymy kezeńinde áleýmettik-óndiristik ny­sandardy otynmen jabdyqtaý maqsatynda oblys ákimdikterine árbir tonnasynyń baǵasy 32 myń teńgeden aspaıtyn 339,4 myń tonna mazýt bosatyldy. Sol sı­ıaqty ótken jyldyń kúzgi oraq jumystaryn oıdaǵydaı ótkizý úshin aýylsharýashylyq taýar­la­ryn óndirýshilerge 738 myń tonna arzandatylǵan dızel otynyn bólse, osy ónim túrin satatyn basqa operatorlar aýylsha­rýa­shy­lyq taýarlaryn óndi­rýshi­ler­ge qa­jetti qosymsha kólemdegi dızel otynyn árbir lıtrin 62 teń­ge­den, ıaǵnı rynoktyq baǵadan 5-7 teń­gege arzan satty. Sondaı-aq, jem-shóp qoryn daıyndaý maý­sy­mynda aýyl eńbekkerlerine 36,5 myń tonna dızel otyny arzan­da­tylǵan baǵamen berildi. Aldyn-ala belgili bolǵan derekter boıynsha, 2010 jyly res­pýblıkamyzda 37,4 mıllıard tekshe metr gaz óndirilgen. Osy merzimde 21,1 mıllıard tekshe metr ta­ýarly gaz óndirilip, bul kór­set­kish 2009 jylmen salystyrǵanda 7,1 paıyzǵa artqan. Esepti merzimde elimizdiń gaz taratý júıesin da­mytý jáne eldi mekenderdi ta­bıǵı gazben qamtamasyz etý ny­sandaryn salý úshin res­pýb­lı­ka­lyq bıýdjetten 12,1 mıllıard teńge qarjy bólindi. Mınıs­tr­liktiń esepti kezeńde atqarǵan ju­mystaryn aıta kelip Saýat Myń­baev 2010-2014 jyldarǵa arnal­ǵan údemeli ındýstrııalyq-ın­novasııalyq baǵdarlamanyń jáne Qazaqstannyń ındýstrııalandyrý kartasynyń sheńberinde zamanaýı tehnologııamen jabdyqtalǵan ja­ńa munaı-hımııa óndirisin qalyp­tastyrý maqsatynda birqatar iri jobalardyń qolǵa alynǵanyn atap kórsetti. Bul rette Atyraý ob­lysyndaǵy biryńǵaı gaz-hımııa kesheniniń, Aqtaý plastıkalyq mas­sa zaýytynda bıtým shyǵarý óndirisiniń jáne hosh ıisti kómir- sýtegin óndirý jónindegi keshen­niń qurylystary jobalaý jáne tehnıkalyq-ekonomıkalyq saraptaý kezeńinen ótip, qazirgi kezde bul iri nysandarda qurylys ju­mystary bastalyp ketkendigin atap kórsetti. Esepti kezeńde Beıneý – Bozoı – Shymkent gaz qubyrynyń qu­rylysyn salý jónindegi daıyn­dyq jumystary jan-jaqty júr­gizilip, 2010 jylǵy 21 jeltoq­sanda Elbasy Nursultan Nazarbaev elimizdiń ındýstrııalandyrý kartasy sheńberindegi 80 iri jo­bany iske qosqan kezde bul gaz qu­byry jobasyn da iske qosty. Alqa májilisinde «Qaz­Mu­naı­Gaz» UK» AQ basqarmasynyń tóraǵasy Qaıyrgeldi Qabyldın qo­symsha baıandama jasap, elimiz­diń munaı-gaz salasyndaǵy eń iri kompanııanyń ótken jyly atqar­ǵan jumystarynyń esebin berip, 2011 jyly alda turǵan mindetteri týraly baıandady. Basqarma tóraǵasynyń aıtýy boıynsha, kom­panııa elimizdiń aýmaǵyndaǵy ken oryndarynda ǵana emes, so­nymen birge shet elderdegi munaı kenishterindegi óz úlesterin art­tyra bastaǵan. Máselen, Sol­tús­tik teńizdegi munaı kenishterinde «QazMunaıGaz» kompanııasynyń úles salmaǵy edáýir arttyrylyp, Irandaǵy Akas munaı ken or­nynyń 37,5 paıyz mólsherin ıelengen. Munaı tasymaldaý maq­satynda KTK konsorsıýmymen ta­symal mólsherin arttyrý maq­satynda kelisim-shartqa qol qo­ıy­lyp, «Beıneý-Bozoı» gaz quby­ry baǵyty boıynsha Qytaı ká­siporyndarymen tıisti kelisimder jasalǵan. О́tken jyly kompanııa munaı óndirý, tasymaldaý jáne óńdeý salalary boıynsha belgilengen barlyq jospardy oı­daǵydaı oryndaǵan. Bıtým jáne áýe kemelerine arnalǵan benzın shyǵarý kólemi arttyrylǵan. Kompanııa basshysynyń aıtýy boıynsha, esepti kezeńdegi kom­panııanyń taza paıdasy 284 mıllıard teńgeni quraǵan. О́ndiris tıimdiligi 12 paıyzǵa, eńbek ónim­diligi 14 paıyzǵa artqan. 2011 jyly kompanııanyń aldynda tur­ǵan negizgi mindet munaı óndirý shyǵyndaryn kemitý bolyp taby­lady. Munaı óndirýge jum­sa­latyn shyǵyn turǵysynan kelgende, biz Reseıden áldeqaıda art­ta qalyp kelemiz. Búgingi tańda kompanııa elimiz­diń 9 oblysynyń eldi mekenderin tabıǵı gazben jabdyqtap keledi. 2011 jyly ishki rynokqa beriletin gaz kólemin 1 mıllıard tekshe metrge arttyryp, 9 mıllıard tek­­she metrge jetkizý kózdelip otyr. 2010 jyly kompanııa ká­sip­oryndary óndiris qajeti úshin 1 trıllıon 600 mıllıard teńgeniń qural-jabdyqtaryn satyp alsa, onyń 51 paıyzy otandyq taýar shy­ǵarý­shylardyń úlesine tıedi. Alqa májilisin Premer-Mınıstr Kárim Másimov qorytyn­dylap, elimiz úshin mańyzdy eko­nomıkalyq salanyń alda turǵan mindetterin saralady. Úkimet bas­shysy óz sózinde Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń kúni keshe jarııa etilgen Joldaýynyń ma­ńyzyn aıta kelip, onyń el ómiriniń 2020 jylǵa deıingi damý joldaryn aıqyndap bergen qujat ekenin atap kórsetti. Kárim Má­simov Munaı jáne gaz mınıstrine jáne «QazMunaıGaz» UK» AQ bas­shysyna Qazaqstan qatysatyn barlyq iri jobalarda memleket múd­desin barynsha qorǵaýdy tap­syrdy. Qazaqstan kelisim-shart­tardyń turaqtylyǵyn barynsha saqtaıdy, alaıda, eger ınvestorlar óz mindettemesin oryndamasa, kelissózder úderisin bastaýǵa múm­­kindik alady. Sonymen birge, Úkimet basshysy Birtutas ekono­mı­kalyq keńistik qurylýyna baı­lanysty ishki rynokty munaı ónimderimen qamtamasyz etý úshin beıimdelýdiń jáne eksporttyq ta­symaldaý máselelerin retteý­diń erekshe mańyzdy ekendigin atap ótti. Jylqybaı JAǴYPARULY.