... Jaǵy túkti jylqy aıýan,
Iesin qaıda jaıaý salmaǵan.
Jalp-jalp etken japalaq
Jazyda kimge joldas bolmaǵan.
Sary shypshyqtaı shyrlatyp
Ǵazyreıil kimderge quryq salmaǵan,
Saqalyna sary shirkeı uıalap,
Mıyǵyna qara shybyn balalap,
Jazyda mal izdegen qazaqtyń
Basy qaıda qalmaǵan.
Shalkıiz
... 1928 jyly qyrkúıektiń úshinshi juldyzynda Arqa jerinde uıymdastyrylǵan Sarysý aýdanynyń ortalyǵy Aqkeńse dep atalady. Burynǵy bes bolys Tama, eki bolys Taraqty on bes aýyl osy jańa aýdannyń quramyna endi. Stalınniń «Kishi Qazan» tóńkerisi, baılardy kámpeskeleý, «Qara noǵaı» oqıǵasy, Sozaq kóterilisi bir-birine jalǵasqan eldiń úreıin alar oqıǵalar boldy. 1927-28 jyldardaǵy mal-múlki tárkilengender ishinde jaǵalbaıly Arǵynbaı balalary О́ksikbaı, Qaqý, aıdarbalta Imanbek, Áýesbek, shaqa Túsipbek (Yqylas Dúkenulynyń balasy), shaja Keńgóldiń Aqbergeni, noǵaıly Túsip, jabal Janbektiń Tólenbegi sekildi baılar kámpeskege ilikken. Aryp-ashqan el 1932 jyly qarashanyń 24 juldyzynda Áýlıeatany betke alyp bosty. Ashtyqtan, juttan qyrylǵan eldiń Shabaqty ózeniniń boıyna, Baıqadamǵa jetkeni 500-deı tútin ǵana. Al Sarysý ózeni boıynan ketken el eki jarym myńnan asa shańyraq bolatyn.(derek kózderinen)
Dúnıede alaı-túleı, astań-kesteń, Bul qazaq san taǵdyrdy bastan keshken. Baıany joq ǵumyrda baıyz tappaı astań-kesteń tirlikten qashqan, kóshken... Kólderi bolsa daǵy shalqar, nurly, Bul qazaq bastan keshken san taǵdyrdy. Bar ıti zamandardyń sháýildegen – Tarıhy bizdiń eldiń, qalqam, muńly. Túskende talapaıǵa taǵdyrlary, Aǵalar arman aıtqan aldymdaǵy. ... Jýsannyń janarynan jas kórgenmin, Qaraǵan tamyrynda qannyń daǵy. Allanyń doby eken ǵoı, basyń, Adam, kózińniń keppeı qalsa jasy – jaman. Taǵdyryń talapaıǵa túsken sonda Táspıhtiń tasyndaı bop shashyraǵan. Tulparyn úlgermesten tań asyryp, Aq tańda alaburtyp, alasuryp. Betke alyp Qarataýdy tartqan deıdi – Arqadan aýa kóshken, naǵashy jurt. Erleri asyp talaı týdy Alashtan, Taǵdyrdyń taıǵaq joly qýǵan, asqan. Arqadan aýa kóshken qalyń Tama Betke alyp Qarataýdy Shýdan asqan. Er ediń, san aıqasta jolyń bolǵan, Jasaldy betpaq jonda qorym qoldan. Tamanyń basyp ketken izin kórdim – Ýfadan, Qazan, Oral, Orynbordan. Eriksiz kelgen kezde kósh reti, Mynaý el qaıda tartty osy beti?.. Alys pa eń, Arqa menen Shý arasy Qan ishken myń toǵyz júz otyz eki. Bul eldiń baǵylany, sańylaǵy, Arqadan aýa kóship ańyrady. ...Solardyń izin kesip jolǵa shyqtym – – Qolda! – dep Qarabýra arýaǵy. Basynan Qarataýdaı qara nardyń, Kóz salyp kósh jolyna qaraǵanmyn. Tasybaı, Joldybaıdaı qos áýlıe – Basyńa túnep baryp qalam aldym. Jaıqalsa urpaǵyńnyń kemel baǵy, Kúni erteń bir sóz qalar menen-daǵy. Qol jaıyp saparyma batańdy ber – El súıgen Erýekeń – el ardaǵy. El súıgen Erýbaıdaı el urany, Bitpeıdi urpaq barda ómir áni. Aryńnyń omyraýy qan aǵyzsa – Janymnyń qońyraýy qaǵylady. Baryńdy qalmaı ýaqyt tonap alyp, Ketse eken mynaý kóshtiń joly aǵaryp. Aldymdy aldaspanmen alastashy – Qazanda qan jaýdyrǵan Shora, Nárik! Mynaý kósh qaraly kósh, jaraly kósh, Japsaryn bilgiń kelse, maǵan iles! Aırylǵan jalǵyzynan anany kesh – Arqadan aýa kóshken Tamany kesh! Jyl ótken, odan beri ǵasyr ótken, Jyljymaı kósh-kerýen qasiretten. Batpaqqa baqyt-baǵy bata-bata – Betpaqta babalardyń basy ketken. Keppegen kózderiniń jasy, qarǵam, Babańnyń betpaq jonda basy qalǵan. Shashylǵan súıekterin tasyp alǵam – Araıy azattyqtyń – Asyl Arman! Kózimniń demesem de jasy kepti, Jyl ótti, sodan beri ǵasyr ótti. ...Yqylas qobyzynyń saǵaǵyndaı – Súgirdiń kúılerindeı qasıetti. Nár izdep ala tańnan, qara keshten, Esinen kósh-kerýen tana kóshken. Sol jaıly ne aıtasyń samal esken Sondaǵy soqpaq anaý Tamakóshken. Tamakóshken... * * * Betbaqtyń beli bedersiz, bedersiz shólge ne dersiz?.. Talatqan taǵdyr – tazyǵa – Jaratqan, qandaı shebersiz. Baılanyp jipke kógensiz, aınalyp qaıta kelersiz. Tańdaıǵa tamshy tamyzbaı – Mańdaıǵa jazsa ne dersiz? Tirshilik buryp arnasyn, Tamaǵa basqan tańbasyn. «Asyra silteý bolmasyn Asha bir tuıaq qalmasyn!» О́tse de jyldar arada, taýpyq ber, táńir, Tamaǵa. Tolqyn ǵoı el de toryqsa – Bas uryp óler jaǵaǵa. Qara tún sońy qara kún! Sol kezdiń aıtshy habaryn. ...Jaratqanyma jalynyp – Qabaqtaryńa qaradym. Iá, solaı endi, qaraǵym, Jaıymdy uqsań jaradyń. Torǵaıdaı tozǵan Tamanyń – Artynan qýyp baramyn... Birinshi jeli Aırylyp ana ulynan, aǵa dostan, Myna qos habar almaı ana qostan. Qar jaýǵan qarashada ubap-shubap Betke alyp Qarataýdy Tama bosqan. Shyńǵyrtyp aıtar bolsań, shynyń dálel, Soqpaǵan oń jaǵynan buryn da jel. Betpaqtyń betpaq jonyn qııalady – Bosqan el, jylaǵan el, shubyrǵan el. Mynaý jurt jaralǵandaı sher – qusadan, Ne degen jany siri kónbis adam. Aqkeńse, Qarajartas, Qamysmola, Túgisken túske ene me endi saǵan? Eı, taǵdyr, qasarys sen, qasaryp qal! Bul bosý tirlik emes asa quptar. ... Oshaqta jyltyraǵan otty ańdıdy Aýysqan aqyl-esi ash-aryqtar. О́mir bul, esh pendeniń ólgisi joq, Jańǵyrar jadymyzda sherli sýret. Shubyryp úzdik-sozdyq bosqan eli – Betpaqta bederi joq, belgisi joq. Betpaqtyń bolǵan talaı sheti qonys, Malyna jýsan, kóde, oty da óris. Shý jaqtan shuǵyla izdep shubyrady – Tamanyń tarmaqtary jeti bolys. ... Elsizde essiz boran ańyrasyn, Sharshaısyń, shaldyǵasyń, shaǵylasyń. ... Shomannan taraǵan jurt jaıaý-jalpy aýdaryp dorbasynan qaǵyp asyn. Ash qursaq ýaıym barda, alań barda, kózińdi shuqıdy ma jaman qarǵa. Úmbetin Muhamedtiń mansuq etken – Qudaıdyń qudiretine amal bar ma? Jaratqan, kóz ushynda qashyq bel tur, keltirseń osylarǵa násip keltir! ...súzekten úsh nemere qatar qulap – emshegin kókke saýdy Ásip kempir. Pendeniń qaıǵy-sheri ishte óle me, Kirmeıdi bir jaqsylyq túske nege? ...Bet sıpap besin aýa Betpaq jonda – Kómýsiz qala berdi úsh nemere. Adamzat jolyqpasyn sherli kúnge, Qozǵaıyn bul qaıǵymdy endi kimge? Úsh arman ada boldy aıdalada Úsh úmit qatar sóndi jeldi kúnde. Taǵdyrǵa pende bitken bas ura ma, Kóziniń tambaı qalǵan jasy ǵana. Jalt qarap keregeniń torkózinen – Attanyp kete bardy Ásip Ana. Janynan tamshylasa jan shýaǵy, Rýhyń jetim qalyp janshylady. ...Attanyp kete bardy Ásip ana Shomannyń birge sóndi bar shyraǵy... * * * Zaman qubylǵan, adam tuǵyrdan: Taıǵan sol kúnde – «Shoman qyrylǵan». Saı ma ol Mola ma? Kóz jasqa tola ma?.. Al sen ne aıtasyń – Júndi oba, Sary oba? Jylaǵan, Qınalǵan, Úzilip kúı qalǵan. Kómýsiz el qalǵan – tigýli úı qalǵan. Tirliktiń qıyny, Kelmegen ıini – ...Kúzektiń molasy Burqynyń bıigi. Qasterli, Kıeli, Jyr eli, Kúı eli. Shashylǵan osynda Babańnyń súıegi. Shýdyń aq tańynda, Jol bastar kórgender. Boztóbe mańynda – Moldastar ólgen jer. Zaman qubylǵan, adam tuǵyrdan: taıǵan sol kúnde – «Shoman qyrylǵan». * * * ...1946 jyldarǵa deıin Betpaqdalaǵa el aıaǵyn baspady. «Shoman qyrylǵan» saıdy alǵash kórgender soǵys bitkennen keıin bir jyldan soń Qý boıyna egin egýge shyqqan bizdiń eldiń adamdary. Olar tigýli qalǵan kıiz úılerge, shashylǵan máıitterge ushyrasqan. Adam súıekterin, bas qańqalaryn, shashtaryn jınap jerlegenderdiń arasynda seniń ákeń Torǵaı, meniń ákem Orazaly bolǵan. Osy sumdyqty kózimen kórgen halyq aqyny Buralqy Qudaıbergenuly: Qulazyǵan qumaıt bel, Aryǵan nege munsha el. Eles berip esil er – Eske túser qaıran jer, – dep jylapty. Arqadan bosqan Tama, Taraqtynyń Shý boıyna aman jetkeni 1934 jylǵy sanaq boıynsha 4 myńǵa jeter-jetpes. Shubyrǵan 15 myńǵa jýyq halyqtyń qalǵany Betpaqtyń bedersiz belinde ashtan qyrylǵan. (El aqsaqaly, qart ustaz, ólketanýshy Jaqsybaı Súleımenovtiń esteliginen). Birinshi sheginis Betpaqta Muńly, Qýly taý attary, Jazylar bara qalsań saýapqa áli. Juqalap jut jylynan saýal qoısam – Qos taýdyń ázir me eken jaýaptary? Betpaqta munartatyn Muńly, Qýly, Pendeni júregi bar muńdy qyldy. Tundyryp janarymdy tuma jasqa – Shyńǵyryp aıtpaısyń ba shyndyǵyńdy?.. Áıteýir kóńilderdiń osy alańy, Sol sózdi senen bári tosady áli. Shalqııa, Kenjebaısaı, Juma obasy – Arqarly, Bestaý, Qylysh, Qosaǵaly. Bozdaǵym, kirip ólgen qumǵa basy, Ýaqyttyń joq aldymda jylnamasy. Sekseýil, baıalyshy, qý tomary – Betbaqtyń ne kórmegen bul dalasy. El edi shýaq izdep Shýǵa attanǵan, Tulpardan túgi jıdip týlaq qalǵan. Shashylyp Muńly, Qýly mańaıynda – Súıegi talaılardyń qýrap qalǵan. Shaıtany ot oınatqan túnde túmen, Ińirde ibilisin indetip em. Bókterde shıbórisi bórisingen – Betpaq shól, ne kórmegen qý medıen?.. ... Muńly taý! Sen qosasyń muńdy muńǵa, Shyndyǵyń bastamaıdy nurly uǵymǵa. ... Jadymda jelmen jetken bir ańyz bar – baǵzyda qazaq-qalmaq qyrǵynynda. Shemendi shejiresi sherli Alashym, oıymdy túsinetin sen ǵanasyń. Jońǵarlar joıqyn kúshpen shappaq bolǵan – Qazaqtyń ulan-ǵaıyr keń dalasyn. Kim bilsin tosylǵanyn, shoshynǵanyn, joryqqa jońǵar qoly josyldy aǵyn. Jortsa da qalyń túmen aı, aptalap – aldynan kezikpepti qosyn qalyń. – Biter, – dep bul qazaqtyń saýdasy áli, Jortady, qyrdy kezip taýdy asady. As-sýy azaıǵan soń qula dúzde – tizginin tartqan eken jaý jasaǵy. Janady jaýyzdyqtyń baǵy qalaı, Keńesken, keń daladan taýyp araı: – Qos tigip, qosyn qonyp biz kútemiz – Attansyn on myń ásker ári qaraı! Qarsyda eshkim oǵan teń kelmeıdi, – Jaý qoly batyr deıdi, mergen deıdi. arada aı ótkende álgi on myńnyń ekeýi shalajansar kelgen deıdi. Qolbasy bar jasaqtyń muńyn muńdar, aqyrǵan: – Qaı mańaıda qyryldyńdar? – Aıtyńdar, qandaı jaýǵa keziktińder – Bul kúıge qalaı ǵana uryndyńdar? Qos jońǵar aryp-ashyp kelgen ana, – Bilmedik – ıt pen qusqa jem bola ma? nár syzbaı, baǵyty joq, baǵdary joq – Qyryldy qalyń ásker ıen dalada. Sol kezde áskerbasy kúıip, keýip, Jasaqqa buıyrypty ıyq kerip; – Bes júziń myna ekeýin aldyńa sap Kómińder máıitterdi jıyp, terip! Aqtarsam ótken kúnniń kúndeligin, Japan dúz usynyp ed kimge gúlin? ...Attanǵan buıryq alyp álgi jasaq Máıittiń taba almapty birde-birin. – Mynaý jer kimge de ajal qushtyrady, Elsizde estilmeıdi qustyń áni. Bul dala qan-sóli joq – Betpaq Dala Kóshken qum yshqynady, ysqyrady... Ańyzdyń sarynynda salmaq ta tur, Sol jasaq odan ári barmapty aqyr. – Bul Betpaq bárimizdi qyrmaı turyp Qaıtpasaq bolmas, – depti qalmaq batyr. ...Ol jaıly saharanyń ózi aıtady, Kóneniń kóp jasaǵan kózi aıtady. Betpaq bel sodan beri – Betpaqdala – Eskiniń este qalǵan sózi aıtady. Zamannyń qaıta aınalyp sumdyǵy urdy, Qaı jasyn tilgilegen túndigińdi? Aqynnan ańyz tyńdap ańyraımaı – Sen bir sát til qatsańshy, Muńly, Qýly! Qar borap qarashada, kún búlindi. Sen biraq aıtpaısyń-aý, shyndyǵyńdy. ...Baýyryńda kókteı solǵan kóp Tamanyń – Kók tasy óziń shyǵar, Muńly, Qýly! * * * «...Sarysý aýdanyndaǵy 7000 qojalyqtan tek 500-deı qojalyq qalǵan, ózgeleri Áýlıeataǵa jáne basqa aýdandarǵa kóship ketken, al birsypyrasy tipti Qyrǵyzstanǵa aýyp barǵan. Qarasha aıynda osy aýdannan áldeneshe júzdegen qazaq taıly-taıaǵy qalmaı shubyryp uzaq jolǵa shyqqan. Osy jol ústinde olardyń birazy qaza tapqan. Qańtardyń ekinshi beskúndiginde ǵana 24 adamnyń súıegi tabylǵan. Jolda olarǵa qarýly qaraqshylar shabýyl jasaǵan. Sharasy qalmaǵan áıelder balalaryn sýǵa laqtyrǵan. 5-6 qańtarda Áýlıeatanyń shaıhanalarynda úsip ólgen 20 balanyń súıekteri jınap alynǵan jáne sol merzim aralyǵynda 84 eresek adam ashtan ólgen». (Sarysý aýdany jóninde ýákil bolǵan Oraz Jandosovtyń málimetterine súıenip 1933 jyly 9 naýryzda Turar Rysqulovtyń Iosıf Stalınge jazǵan hatynan). Turar aǵa! Iman bersin qudaıym, Shyndyǵymnyń sen ashqansyń shyraıyn. ...Ashtan ólgen eki mıllıon qazaqtyń – Qunyn kimnen suraıyn?.. Qula dúzde qırap jurttyń qosy qap, Taǵdyrynyń taýqymetin tosyp ap. ...Tarıhymnyń qanmen basqan tańbasy – Stalınge Turar jazǵan osy hat. Aqıqattan jaralǵanda álemi, Boztorǵaıdyń bebeý qaǵar áýeni. ...Qyran bolyp qalqý úshin kógimde – Turar bolyp týý kerek áýeli. Shyr-pyr bolyp shyryldasa shyǵanda el, Munartady, muńaıady munar bel. ...Botań úshin bozqasqańdy aıtarsyń – Otan úshin Oraz bol da, Turar bol! Jazırada jolyǵa ma jaz aldan, Mynaý halyq qaıtpasa eken bazardan. Ot ishinde Oraz, Sáken, Turar júr – Alash jurtyn arashalap ajaldan. Jar bola gór, bir qudaı! ǵumyr osy janyp-sóngen shyrpydaı. Aıdalada aı synyǵyn synalap – Úrkerdeı bop úrkip bosqan jurtym-aı... Ekinshi jeli ... Jer ústimen keledi, Qınalǵandar keledi. Qaıǵy arqalap jan-jaqtan Jınalǵandar keledi. Túıesi bar bir toby, Jazyqta ozyp keledi. bir-birinen úrkedi – qajyp, tozyp keledi. Betpaq jonnyń bederi, tunyǵyńdy kómedi. Bosyp ketken kóp eli – Shubyryndy keledi. Urlap soıǵan toqtyńdy, jarııa bop qalady. Kózdiń jasy kóp kúngi darııa bop aǵady. Mansuq bolǵan maqsattar, jabyǵady, jeledi. Soqyr kempir, aqsaq shal – bári-bári keledi. Jolsyzdyqtyń bul jermen, ǵarip joly keledi. Jaqyndary kúnde ólgen – Álip – Jógi keledi. Abyzynan bata alǵan, Sanatty da keledi. Eki bolys atanǵan – Taraqty da keledi. Mazaq oty mazdaǵan, alań, qaıǵy keledi. Alshyn, Sherkesh, azdaǵan – Jaǵalbaıly keledi. Jigerleri jasyǵan, Nala qosyp keledi. Baǵy qashqan basynan Tama bosyp keledi. Pende ketken usaqtap, Qaıdan kesir keledi?.. Jalǵyz ulyn qushaqtap Aıman jesir keledi. Esi ketken eles eń, El ash kileń keledi. ...Jer ústimen demeseń Jer astymen keledi. * * * – A, a, a, a, – Kósh, – Kósh, – Kósh! – Qosh, – Qosh, – Qosh! ... tústen shoshyp oıandy jesir Aıman, – Qara pále kórindi osy qaıdan? Týra kelse ajaldyń aıdahary – qaıran pende, bar ma edi tosyn aılań?.. Ash bóriler tún boıy qalǵan ulyp, Jatyr eken jalǵyzyn jarǵa jyǵyp... – Tań atqanda qoraǵa qaıǵy kirdi Jaratqanǵa qaıteıin, jalbarynyp. Artqa tastap túnegen saǵanany, alǵa jyljyp ekeýi barady áni... О́miri aıbar shekpegen esh adamǵa Jebir oılar jesirdi qamalady. Qasirettiń bir kúıin qozǵaıdy ishi, Quba dúzdiń qalqıdy ozbaı qusy. Bosqan eldiń bularda sharýasy joq – Ár pendeniń ózinde óz qaıǵysy. Eı, Zamana! janyna tıme jurttyń, Kóńilińniń kúıigin kúıden uqtym. Qarashada tamyry qaraıady – maıjapyraq, terisken, kúıreýiktiń... Qoısań edi júrekke shemen ekpeı, tómenshiktep qalǵandaı tóbe, betkeı, Baǵdary joq, beti joq ómir osy – Elsiz jonda zyr qaqqan ebelekteı. Aıman baıǵus jan edi asyl, dara, Parlap aqqan kóziniń jasyn qara! ...sáske tústen aýǵanda aýrý meńdep Sandyraqtap sóıledi Násir bala. Biz salmaǵan tirliktiń kóp qoı áni, Qarashada qara jel betti oıady. ...Sandyraqtap sóılegen Násir bala: – Kóke, – Kóke, qaıdasyń? – dep qoıady. Tatyǵany-aı, sol kúni ǵalam kermek, Endi qandaı bul Aıman amal kórmek. ...Bir qubyjyq taıandy túske qaraı – – Myna bala aýyrǵan, Maǵan ber, – dep. Bolsa-daǵy rýhyń asa myqty, Aspan! Sonda kózińnen jas aǵypty. Mynaý quzǵyn ulynyń etin jemek Alǵash ret kórgeni ash-aryqty... Qarǵys aıtsaq ne tynar shaqtarǵa ótken, Qorqaý osy baǵylandy tartqan, ketken... Azý tisi aqsıǵan ash-aryqtan arashalap alypty arttan jetken... Sol bir kúndi atqan joq qarǵys áli, Aıman sorly qapadan qan qusady. ...Ekeýiniń sońyna ilesip ap – Adamjegish ash-aryq ańdysady. El eńire, al endi dala shýla! aljasý ma bul tirlik, adasý ma? Qarań-qurań shubyryp qarańǵyda – tań bozynda ilikti Qarasýǵa. Tula boıyn adamnyń túrshiktirip, Sál aıaldap, Sodan soń yrshyp turyp. Jalǵyz uly Násirin Aıman sonda Qarasýǵa batyrdy tunshyqtyryp.. Sor aınala, sor bassa solaı, janym, Zobalańnan kóz ashpaı zoraımadym. Bir jaqsylyq qımaǵan sonda adamǵa – Zaman da bir Qarasý dep oıladym. Qyrdan asyp ǵazaýat ǵasyr ketken, alaquıyn ishinde asyl ketken. ...Bozdaǵanyn estip pe eń bozingenniń – Qarasýdy kórdiń be – Násirketken? Japalaqqa aıtady jar, quz ánin, Jel estidi Ananyń tańǵy zaryn. Sodan beri Aımannyń deregi joq – Men de jyrǵa qospaımyn arǵy jaǵyn... Ekinshi sheginis Beý, Qarataý! Kórgensiń talaı kóshti, Nebir ańyz baýyryńnan taraıdy esti. О́mir izdep ózińe qaraı kóshti – Azap keshti bul qazaq araı keshti... Sen kýási jyldardyń, zamandardyń, zamandardyń zaryna alańdarmyn. Bar Otaýdyń shyraǵy sónetindeı Qarataýdyń qabaǵy qabarǵan kún... ... «Elim-aıdan» ulaǵat uqqan ulan, tuǵyryna qazaqtyń tutqa bul án. Botalary otyǵar bozdap jetse – Qarataýdyń qoınaýy qut daryǵan. Sen kórgensiń qıyndy, qıyrlardy, jeldi kúndi, daýyldy, quıyndardy. ...Toqtap qalyń kerýen kósh osynda – Soqpaqtaryń qansha ret shıyrlandy?.. Beý, Qarataý, dara taý, jyr – qaınarym, tirshiliktiń el endi shyrqaıdy ánin. Jeteginen qutylyp jetilipti – Kóshken saıyn bos kelgen bir taılaǵyń. Eı, Qarataý, arly taý, armandasym, syrymdy asham ózińe bar bolǵasyn. Jaýyn shaıyp shaılyqqan, ǵasyr súrtsin – Bul qazaqtyń tasyna tamǵan jasyn. Shemen qatyp ishińde sheriń ólgen, Baýyryńnan baıtaq el О́mir emgen. ...Bóliseıin ózińmen bar qaıǵymdy – Kóriseıin, Qarataý, senimen men!.. * * * Soqpaǵy sorǵa aınalyp dúzdiń aýyr, Shaıqaǵan shańyraǵyn kúzgi daýyl. ...Hırosıma qaıǵysy jaıly aıtasyń – al mynaý – bizdiń aýyl! Shetinen tekti týǵan babam asyl, salady saǵym jyldar sanada asyr. ...Qarańdap qyrdan asyp ǵaıyp boldy – Qazaqtyń basyndaǵy qara ǵasyr. Obaǵa bastap barar tastan órgen, Súreńsiz súrleý kórgem qasqa belden. ...Zamannyń zar ıletken ıiriminde Babamnyń basy qalǵan ashtan ólgen. Aıaǵyn arǵymaqtyń tusap uran, Biz, kóke, jaralǵanbyz qusalydan... Tarıhtyń tarazysy bezbendese – sol kúnder qusady qan... Iá, solaı, shider kórdim, kógen kórdim, óksigen ótkenimnen óleń kórdim. Bas alǵan, – shash al, – dese saıasaty – Stalın, Goloshekın degenderdiń. Sor dala, jolǵa aınalmaı sorǵa aınaldyń, Sor juttym sol kezeńde ońbaı qaldym... Betpaqta belgisi joq beıitterge – Ákeme erip baryp qol jaıǵanmyn. Atyldy, aryp ashty, qansha aýdy adam? Qutylmaı jaryq tańda jan saýǵadan... Qaraǵym, bizdiń tarıh sherli tarıh – Ishinen paraǵynyń qan saýlaǵan. Tanǵanda zaman esten adam esten, Sarnaǵan sarybelden samal esken... Joǵalǵan sol kitaptyń jalǵyz beti – Tama bosqan nemese Tamakóshken... ... urpaq bar aqqý qustaı taza demi, qanatyn kókke samǵap jazady eli. daýylyn darııa ómir jolyqtyrmaı – baýyryń bútin bolsyn, QAZAQ ELI! Qaıǵyńnyń qaıraǵyna qaıralaıyn, túnińde juldyz sanap, Aı qaraıyn. Sen meniń taǵdyrymsyń – QAZAQSTAN – Sen meniń jan-nurymsyń, aınalaıyn! Aman bol, arda týǵan, halqym, elim, jolymen máńgiliktiń tartyp ediń. Sen meniń jalǵyzymsyń – QAZAQSTAN – Jaratqan jar bola gór, bar tilegim! Shoman, Moldas, Álip, Jógi, Taraqty, Alshyn, Sherkesh, Jaǵalbaıly – rý ataýlary Ǵalym Jaılybaı