«Qazaqsha suraq qoımańyzshy!»

Osyndaı jalynyshty-jalbarynyshty únderdi memlekettik qyzmette júrgen qandastarymyz tarapynan jıi estıtin boldyq Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetiniń jergilikti fılıalynda ótetin brıfıngke qatysýǵa alǵash ret kelgenimde, júrgizýshiniń: «Qazaqsha suraq qoımańyzshy!» – degen ótinishine bul ne aıtyp tur degendeı tańyrqaı qaraǵanym bar. «BAQ ókilderimen suhbatqa keletin laýazymdy tulǵalar memlekettik tildi túsingenimen, sóıleı almaıdy», – dep aqtalǵandaı boldy ol. «Bildeı bir mekeme basshysynyń ana tilin bilmeýi qalaı?» degen oıǵa shomyp, alǵan betimnen qaıtpaýǵa bel býdym. «Ádilbek Qaıyrbekuly, tár­tip­tik keńestiń usynysymen kelispeı, sotqa shaǵymdanýshylar kóp pe?» – degen saýalyma, shynynda da, qazaqshadan habary joq oblystyq memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres departamenti basshysynyń oryn­basary jarytyp jaýap bere almady. Basqa emes, memlekettik qyzmet­shilerdiń tártibi men qyzme­tine qatań talap qoıatyn sheneýnik qazaq tilin bilmese, basqalardan ne úmit, ne qaıyr? Qylmystyq atqarý júıesi depar­tamenti basshysynyń mindetin atqarýshy Bógenbaı Júsi­pov, oblystyq Halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵy departamenti dırektorynyń orynbasary Áset Qaıyrjanov, Jer kadas­try ǵylymı-óndiristik ortalyǵy departamentiniń dırektory Marat Qasenov, taǵy da basqalarynyń qatysýymen ótken brıfıngterde de «qazaqsha suraq qoımańyzshy!» degen ótinishter aldymnan kók attaı kóldeneńdep shyqty. Soǵan qaramastan, qazaqsha suraq qoıýdan tartynǵan emespiz. On­daǵy maqsatymyz – muqatý emes, tym bolmasa ana tiliniń qa­dir-qasıetin sezinsin, oılansyn, meńgerýge talpynsyn degen oń nıet. Bir ańǵarǵanymyz, nege ekenin qaıdam, memlekettik tildi bir kisideı biletinderdiń ózi ana tilinde sóıleýge arlanatyn sekil­di. Suraq qoısań, oryssha saıraı jó­neledi. Memlekettik qyzmetshilerge qazaq tilin úıretý úshin jyl saıyn qyrýar qarjy bólinetini belgili. «Qyzyljar» qosymsha bilim berý ortalyǵynyń málimetine súıensek, byltyr bul maqsatqa 32 mıllıon teńge qarajat jumsalypty. 2 myńǵa jýyq memlekettik qyzmetshi qazaq tilinen dáris alǵan. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Ulttyq testileý ortalyǵy ótkizgen «Qaztest» syna­ǵynan 1636, oblystyq «Qyzyljar» qosymsha bilim berý ortalyǵy arqyly 2161 adam ótip, jaqsy nátıje kórsetken. Iаǵnı, osynshama qyzmetker qazaqshany ortasha deńgeıde biledi degen sóz! Olaı bolsa, memlekettik mekeme basshylarynyń áli kúnge deıin qazaq tilinen múdirýi qalaı? Budan sheneýnikter qazaq tili sabaqtaryna qatysýǵa qulyqsyz, bolmasa dárister jalpylama, qaǵaz júzinde ótedi degen oı túıýge bolady. Áıtpese, tym quryǵanda ana tilinde aýyzeki sóıleýge baıaǵyda úırenip keter edi. Shyn ynta-nıet qoıǵan adam kez kelgen tildi meńgerip ketetinin tájirıbe kórsetip júr. Máselen, oblystyq kásipkerlik jáne týrızm basqarmasynyń basshysy Evgenıı Glotov basqosýlarda memlekettik tilde baıandama jasaý­dan esh tar­tynǵan emes. Jaqynda oblystyq prokýratýra uıymdastyrǵan kon­feren­sııada qazaq tilinde sóz sóılegen oǵan: «Qazaqshany bir kisideı meńgerip alypsyz ǵoı», degenimde, «Tańǵalatyn túk te joq, elimizdiń árbir azamaty qazaqsha bilýge mindetti», dep kóńilimizdi bir kóterip tastady. О́zgeler Glo­tovtan  úlgi alsa ıgi. Ol qazaq­tar­men qazaqsha sóılesýdi ádetke aınaldyrypty. «Osylaısha sózdik qorymdy molaıtyp, memlekettik tildi joǵary deńgeıde meńgerýge umtylyp júrmin», – deıdi basqarma basshysy. Qyzyljar óńirinde búgingi kúni qazaqsha sóıleıtin ózge etnos ókilderi qatarynyń art­qa­ny baıqalady. Oblystyq aý­rý­hananyń bas dárigeri Iýrıı Belonog – qazaq tilin qurmetteıtin azamattardyń biri. Onyń oıynsha, memlekettik tildi úırený – zaman talaby. «Máńgilik El» bolýǵa um­tylǵan shaqta bedeldi qyzmet atqaratyn tulǵalardyń qazaq tilin bilmeýi – uıat. Sondyqtan, ol aptasyna eki-úsh márte qazaq tiliniń úıirmesine baryp júr. О́zi ǵana emes, balalarynan da memlekettik tildi meńgerýdi talap etedi. «Bizdiń aýrýhanada kóbine aýyl turǵyndary emdeledi. Olardyń barlyǵy orysshaǵa jetik emes. Sol sebepten densaýlyq saqtaý meke­mesiniń basshysy retinde em qabyldaýshylarmen qazaqsha sóı­lesemin. Memlekettik tilde sóılegende, ásirese, jasy úlken aǵa-apalarymyz rıza bolyp, alǵysyn aıtyp jatady», – deıdi bas dáriger. Ásirese, atajurtty ańsap, О́zbekstan, Mońǵolııadan kóship kelgen aǵaıyndarymyzdyń qazaq tilin bilmeıtin sheneýnikterge ótinish-tilekterin jetkize almaı, qatty qınalǵany áli kúnge deıin jadymyzda. Sodan beri arada qanshama ýaqyt ótse de, memlekettik mekemeniń tutqasyn ustaǵan ult azamattary arasynda ana tilin bilsem, úırensem degen belsendi qımyl áli baıaý. №3 qalalyq aýrýhananyń dárigerine maqalaǵa tapsyrys bergen edim. Alpysty alqymdaǵan qazaq travmatology ana tiline shorqaq ekenin alǵa tartyp, túrik dárigerinen suhbat alýymdy ótindi. О́ıtkeni, ózge etnos azamaty memlekettik til­ge qamshy saldyrmaıtyn kórinedi. О́zgelerge ıtere salý arqyly ana tilimizdiń kósegesin kógertpeıtinimiz anyq. Suńǵyla sýretker Ǵabıt Mú­sirepovtiń ana tilimizge qarata aı­tylǵan «Avgııdiń at qorasynan bastaıyq!» degen tamasha sózi bar. Qazaq halqynyń uldary ana tilinde sóıleı almaǵanyna namystanatyn kún qashan týar eken?!.  Aıgúl YSQAQOVA, jýrnalıst  Soltústik Qazaqstan oblysy