Jaǵdaı turaqty, udaıy baqylaýda

Aqtóbege kelgen «Nur Otan» partııasy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Muhtar Qul-Muhammed oblys ákimi Berdibek Saparbaevpen birge aldymen lańkester qolynan qaza tapqan aqtóbelik azamattardyń otbasylaryna bardy. 2016 jylǵy 5 maýsymda qaza tapqan Nıkolaı Onıshenko men Mıhaıl Matrosovtyń úıinde boldy. M.Qul-Muhammed pen B.Saparbaev qaza tapqandardyń týǵan-týystary men jaqyndaryna Elbasynyń atynan kóńil aıtyp, barsha Qazaqstan halqynyń qaıǵylaryna ortaq ekendigin jetkizdi, Aqtóbe qalasynda bolǵan jantúrshigerlik lańkestik oqıǵaǵa qatysy bar qylmyskerler zańmen qatal jazalanatynyn, qaza tapqandardyń otbasylaryna qoldaý men kómek kórsetiletinin aıtty. «Prezıdent eshkimdi memleket nazarynan tys qaldyrmaýdy atap tapsyrdy», – dedi Muhtar Abraruly. «Nur Otan» partııasy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary M.Qul-Muhammed partııa oblystyq fılıalynyń aktıvimen jıyn ótkizdi. Jıyndy óńir basshysy Berdibek Saparbaev qysqasha sóz sóılep ashyp, keshegi qaraq­­shylyq oqıǵanyń jaıyna toqtaldy. Ol oblys­ta qoǵamdyq-saıası jaǵ­daı turaqty ekenin, bar­lyq kásip­oryndar, sharýa­shy­­lyqtar, kásipkerler jumys­­taryn jalǵastyryp jat­qanyn, kommýnaldyq, kólik jáne áleýmettik qyzmetter halyqqa qyzmet kórsetýde ekenin jetkizdi. – Memleket basshysy tapsyrmasyna sáıkes, quqyq qorǵaý, arnaýly jáne prokýratýra organdarynyń qyz­metkerleri jumys jasap jatyr. Osy lańkestik  oqı­ǵasyna qatysy bar adam­dardyń kim ekeni belgili. Negizgileri ustaldy. Ustal­maǵan 4-5 adammen arnaýly mekeme qyzmetkerleri aınalysýda. Aýrýhanalarda jaraqattanǵan 18 adam jatyr, keshe olarmen tildestim. Barlyq kómekter jasalýda. Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, Astanadan arnaıy maman dárigerler kelip, jumys istedi. Qazir ózi­mizdiń dárigerler jumys jasaý­da, dári-dármekpen toly­ǵymen qamtamasyz etilgen. Barlyq jaǵdaıdy baqylaýda ustap otyrmyz, – dedi óńir basshysy. Jıynda sóz alǵan «Nur Otan» partııasy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Muhtar Qul-Muhammed Ramazan aıynda, úlken múbárak mere­keniń aldynda áńgimeniń qasiretti jaǵdaıdan bastalyp otyrǵanyna ókinishin bildirdi. Aqtóbeniń qaı zamanda bolmasyn berekeniń, birliktiń, tynyshtyqtyń, bir-birine degen syılastyq pen túsinistiktiń mekeni bolǵanyn atap ótti. Onyń ústine, El­ba­synyń qoldaýymen Aqtó­be Qazaqstannyń basqa óńir­lerimen salystyrǵanda ónerkásibiniń, ındýs­trııa­sy­nyń, tipti, qala damýynda da aı­tar­lyqtaı dárejege jet­kenin alǵa tarta sóıledi. – Bizdiń qa­sıetti, asyl dinimizdiń atyn jamylyp, osyndaı áreketterge bar­ǵan­dar búkil Qazaq­stan­dy dúrliktirdi. Árbir qazaq­stan­dyq sizdermen birge, siz­derdiń qıyndyqtaryńyzdy birge bólisedi. Sol sebepti, Elbasymyz da balamasy joq osy óńirge meni oqıǵa­nyń izin sýyt­paı ádeıi jiber­­di. «Halyqqa eń aldymen meniń kóńil aıtýymdy jet­kiz. Ekinshiden, Aqtóbe árqashan meniń erekshe nazarymda bolǵan jáne bolyp qala beredi de. Aqtóbe oblysyna respýblıkadan bolyp jatqan kómek, «Nurly Jol» baǵdarlamasy boıynsha atqarylyp jatqan jobalar, óńirdiń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýy esh­qashan toqtamaıdy. Ári qaraı óziniń jalǵasyn tabady» dep tapsyrdy, – dedi M.Qul-Muhammed. Son­daı-aq, ol óńirde mektep qurylysynyń qarqyndy júr­gizilip jatqanyn, ındýs­­­trııalyq damý baǵyty boıynsha da Aqtóbe oblysy jetekshi orynda ekenin alǵa tartty. Tústen keıin «Nur Otan» partııasy Tóraǵasynyń birin­shi orynbasary M.Qul-Muhammed óńir ımamdary­men kezdesti. «Nur ǵasyr» meshitindegi óńir­diń dinı jetek­shi­lerimen kezdesý barysynda partııa Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Aq­tóbe­niń sútteı uıyǵan óńir ekenin taǵy bir eske sala kelip, jazyqsyz jandardyń qurban bolýyna ákelip soqqan terrorshylardyń áreketin qatań aıyptady. Lańkestik áreketke barǵan qaskóılerdiń kyly­ǵynyń eshqandaı dinmen syıyspaıtynyn, qaı dinde de kisi óltirý qatań aıyp­­ta­­latynyn jetkizdi. Sodyr­­lar­­­­dyń maqsaty sútteı uıy­ǵan ómiri­mizge iritki salý, dini­mizge, salt-dástúri­miz­ge kóleń­­ke túsirý ekenin atap ótti. Bereke-birlik bol­maǵan jerde ne bolatynyn Ira­k­taǵy, Sırııadaǵy qasi­retti oqı­ǵa­lar kórsetip otyr­ǵa­nyn mysalǵa keltirdi. Imam degen halyqtyń al­dynda turatyn adam, deı kelip, jat aǵymdaǵy dinge kóńili aýǵandardyń betin beri burý úshin dinı úgit-nasıhat jumystaryn jan­dandyryp, kópshilik jı­nal­ǵan jerde ımamdardyń ýaǵyz aıtýy qajettigin, eldi beı­bitshilik pen birlikke shaqyrýda ımamdardyń róli zor ekenin kóldeneń tartty. Qazaqtyń dinin de, tilin de, salt-dástúrin de berik saqtaǵan halyq ekenin tilge tıek ete kelip, lańkesterdiń osyndaı qaıǵyly qadamǵa barýyna bizdiń de kinámiz bolýy múmkin degen oı qozǵady. «Azamattary qaza bolǵan otbasylaryna baryp kóńil aıtqanda, ańyraǵan anany, jylaǵan jardy, kóz jasyn tyıa almaǵan balany kórip, jerdiń ústimen baryp, astyman qaıtqandaı kúı keshtik. Kisi óltirgen adamdardy esh­teńemen aqtaýǵa bolmaıdy. Kez kelgen pendege ǵumyr syılaıtyn da, ýaqyty kelgende ony alatyn da bir Allanyń ózi. Endeshe, kisi óltirgen jaýyzdy Qudaıǵa qarsy shyqqan qylmysker deýimiz kerek. Olardy musylman, tipti adam dep aıtýǵa da bolmaıdy», – dedi M.Qul-Muhammed. Jıynda sóz alǵan Qazaq­stan musylmandary dinı bas­­qarmasynyń tóraǵasy, Bas múftı Erjan qajy Mal­ǵajyuly munyń ıslam dini­men úsh qaınasy sorpasy qosylmaıtyn áreket ekenin aıta kelip, lańkestiktiń ıslam dinine jat qubylys ekenin jetkizdi. Hromtaý aýdanynyń bas ımamy Álı Almat úsh meshitke 400-ge jýyq jamaǵat keletinin, juma namazyna keminde 60 adam turatynyn jetkizdi. Jyl basynan beri 25 kezdesý ótkizilip, olarǵa 1800 adam qatysqanyn, jat aǵymǵa boı aldyrǵan birneshe adamdy haq jolyna túsirýdiń sáti túskenin aıtyp ótti. Osy sátte Muhtar Abrar­uly bizdiń árqaısymyz osylaı burys jolǵa túskenderdi shynaıy ıslamǵa bet burǵyzsaq, sonda ǵana mundaı qandy oqıǵa bolmas edi, dedi. Aıta keteıik, atalǵan sharaǵa oblystyń barlyq aýdandarynan kelgen 50-den astam ımam qatysty. Sodan keıin «Nur Otan» partııasy Tóraǵasynyń bi­rin­­shi orynbasary M.Qul-Muhammed Q.Jubanov atyn­daǵy Aqtóbe óńirlik memle­ket­tik ýnıversıtetiniń Stý­dent­ter saraıynda zııaly qaýym ókilderimen kezdesti. Kezdesýge joǵary jáne arnaýly oqý oryndarynyń basshylary, oqytýshylary, úkimettik emes uıymdardyń, saıası partııalardyń ókilderi keldi. Kezdesýde sóz alǵan Muhtar Abraruly Aqtóbe óńiriniń bereke-birligi myqty, tatýlyǵy tamasha jer ekenin aıta kelip, osyndaı tosyn oqıǵanyń oryn alǵanyna ókini­shin bildirdi. – Dál osy zalda qýanyshty jaǵ­daılarda sóz sóılegen kezderim boldy. Búgin qasi­retti taqyrypta sóz bastaý óte qıyn bolyp tur. Aqtóbe – qanshama ult ókilderinen quralsa da bereke-birligi jarasqan óńir. Bul topyraqtan qazaq ónerine, mádenıetine olja salǵan talaı tarlandar shyqty. Munda solardyń murasyn jalǵastyrýshy, isin alǵa aparýshy ǵalymdar, óner, mádenıet qyzmetkerleri, bir sózben aıtqanda, pikir qalyptastyratyn qaýym otyr. Kúni keshe ǵana qandyqol qaraqshylar qolynan qanshama aqtóbelik Otan qorǵaýshy jastardyń qany tógildi. My­nan­daı beıbit zamanda kisi óltirý óte aýyr ári keshirilmes qylmys. Qylmyskerler basqa jaqtan kelgen joq, óz ortamyzdan shyqty. Endeshe, olardyń teris jolǵa túsýine tárbıe bere almaǵan biz de kinálimiz. Sondyqtan, biz aldaǵy ýaqytta osyndaı qandy oqıǵalar bolmaýy úshin qoldan kelgenniń bárin isteýimiz kerek. Tárbıege kónbeıtin, izgilikke ılanbaıtyn adam joq. Eń myqty qarý – sóz. Bizdiń solarǵa bir aýyz sózimiz, ılandyrýymyz jetpeı jatty. Bátýaly sózimizdi tyńdata alsaq, talaı jasty saqtap qalar ma edik. Bul arada ustazdar men ǵalymdardyń róli zor. Sondyqtan, sizder bátýaly sózderińizben jas­tardy teris joldan túzý jolǵa salýǵa yqpal etýlerińiz kerek, – deı kelip, Muhtar Abraruly jer máselesine baılanysty tolqýdyń Aqtóbede bastalǵanyn, oblys ákimi Berdibek Saparbaevtyń der kezinde halyqqa shyǵyp, túsinik jumystaryn júrgizý arqyly abyrjýlyqtyń aldyn alǵanyn atap ótti. Ol, sondaı-aq, Qazaq­stan­nyń dinaralyq, ultaralyq kelisim ornaǵan altyn besik ekenin aıtty. Eldegi tatýlyq pen turaqtylyqtyń Elbasy saıasatynan arna tartatynyn, keıbireýler aıtyp júrgendeı, óńirde qytaılyqtardyń kóp emestigine, munaı óndirýdegi óńirdiń úlesinen naqty mysaldar keltirdi. «Sol dinniń atyn jamylyp júrgenderdiń ózi arab tilin bilmeıdi, Qurandy tarqatyp oqı almaıdy, dinı termınderdi túsinbeıdi. Sóıtip, dástúrli dinimizge kóleńke túsiredi. Bolashaq­ta mundaı qaıǵyly oqıǵa­nyń oryn almaýy úshin qoldan kelgenniń bárin jasaýǵa tıistimiz», – dedi M.Qul-Muhammed. Zııaly qaýymmen kezdesýde sóz alǵan Konstantın Shaı lańkesterdiń is-áreketi eshbir dinge, adamgershilik qaǵıdattaryna syımaıtynyn aıta kelip, olardyń zańmen laıyqty jazalanýy kerek ekenin jetkizdi. Sondaı-aq, sodyrlardyń qaıǵyly oqıǵasynan sabaq alý kerektigin, tárbıe jumys­tarynda áli oılanatyn máse­le­ler bar ekenin atap kórsetti. Aýǵan soǵysynyń arda­geri, «Er Baqyt» patrıottyq sport klýbynyń jetekshisi Marat Qoılybaev, QHA múshesi, oblystyq máslı­hat­tyń depýtaty, ekonomıkalyq kolledj dırektory Sergeı Vıshnıak, jer týraly zańna­many túsindirý jónin­degi oblystyq úshjaqty komıs­sııanyń múshesi, «Azat orda» qozǵalysynyń belsendisi Kóshkenbaı Ahmetov lańkes­ter­diń áre­ketin aıyp­ta­dy, mundaı qaıǵy­ly oqı­ǵa­dan sabaq alý kerek­tigi­ne, bola­shaqta mundaı qaıǵy­ly oqıǵaǵa jol bermeý qajettigine basa nazar aýdardy. Satybaldy SÁÝIRBAI,  «Egemen Qazaqstan»  Aqtóbe oblysy

* Qatysýshylar lebizi

Sergeı Vıshnıak, «Dınarelektromash» JShS is basqarýshysy, oblystyq máslıhattyń depýtaty: – Bul – adam­­­­dyq­qa jat áre­ket. Mu­nyń ózi biz­diń aramyz­da elimiz­­­­diń ege­­­­mendigi­ne, táýe­­l­­­­sizdimizge qa­ýip­­ti adam­dar­­­­dyń bar eke­­nin kórsetti. Qarýly qaraq­shylyq qan­shama adamnyń ómirin úzdi. Jat aǵymdarǵa boı aldyrǵandardyń zulymdyq áreketi estigen adamnyń tula boıyn túrshiktirdi. Qaskóılerdi adam dep aıtýǵa aýzyń barmaıdy. Elimizdegi dinaralyq, ultaralyq kelisimge syzat túsirgisi kelgenderdiń bul áreketi naǵyz aıýandyq. Eshqandaı maqsaty joq, bireýlerdiń aıtaqtaǵanyna aýa jaıylyp, adamdarǵa qarý kezengen lańkesterge aıaýshylyq bolmaýy kerek. Árıne, tárbıe jumysynda da oılanatyn jaıttar bar. Jat aǵymǵa boı aldyrýdyń arty ne bolatynyn taǵy da kórip otyrmyz. Bizdiń aramyzdaǵy ultaralyq tatý­lyq pen ózara birlikke syna qaǵýshy­lar­men ymyrasyz kúres júrgizý kerek. Bul baǵytta quqyq qorǵaý organdary­na úlken úmit artylady. Desek te, qaraq­shy­lyq­qa, qaskóılikke barsha jurt bolyp qarsy turǵanda ǵana olardy jeńe alamyz.  Namaz IZIMBERGENOV, medısına ǵylymdarynyń doktory: – Keshegi qan­­­­­­dy oqıǵa bar­­­­­sha qazaq­stan­­­­­­­d­yq­tar­dy ma­­­­za­­­­s­yz­­dan­dyr­­­­­­­ǵa­­ny shyn­dyq. Tynysh otyr­­ǵan el edik qoı. Oılamaǵan jer­den aýyr qaza boldy. Olar­da ult ta, din de joq. Qazaq menta­lıte­tin, kózqarasyn, mádenıetin ustan­ǵan adam mundaı qadamǵa barmaıdy. Bul – ıslam dinine jat qubylys der edim. Olar dinniń atyn jamylyp qasaqana qaskóılik oıyn júzege asyrmaq boldy. Árıne, mundaı oqı­ǵa­nyń aldyn alǵanǵa ne jetsin. Bol­ǵan eken, oǵan qarsy tura bilý kerek. Quqyq qorǵaý organdarynyń qyz­met­kerleri de, áskerı qyzmetshiler de lań­kesterge laıyqty qarsy tura bildi. Bizdiń elimizdiń qýattylyǵyn, qoqan-loqyǵa berilmeıtinin kórsetti. Mundaı oqıǵany boldyrmaý úshin elimizdegi ózara tatýlyqtyń tinin bekite berýimiz kerek. Bul baǵytta qazaq pen birge ózge ulttardyń ókilderiniń de jaýapkershiligi arta túspek. Svetlana AITBAEVA, oblystyq máslıhattyń depýtaty: – Qasıetti Ramazan aıy­nyń bastalar sátinde buǵan deıin tek jaq­sy­lyǵy­men, bir­­­ligimen, qa­rysh­tap damýy­men aty shyq­qan Aq­tó­bede keleńsiz oqı­ǵanyń oryn alýy bárimizdi qatty qınaltty, qandy­qol qaraqshylardyń qolynan mert bolǵan jazyqsyz jandardyń qapyl qazasy bárimizdiń júregimizge óshpes jara saldy. Eń ókinishtisi, ózimizben birge bir topyraqty basyp, bir qudyqtyń sýyn iship júrgen jandardyń ózimizge qarsy oq atýy. Qazaq «ishten shyqqan jaý jaman» dep beker aıtpaǵan.  Aırandaı uıyp otyrǵan eldiń arasyna iritki bolyp, jat aǵymdaǵy dindi nasıhattap, óz jurtyn ózine jaý kórip júrgen, memlekettigimizge, táýelsizdigimizge qaýip tóndirip, kesirin tıgizip otyrǵan mundaı qaskóılerdiń bul áreketterine zań aldynda da, Alla aldynda da arasha joq. Tarıhty, salt-dástúrdi, ulttyq bolmysymyzdy mansuq etetin, «qoı terisin jamylǵan» teris baǵyttaǵy dindarlardan halyq ábden zárezap bolyp otyr, shyn máninde, sharshady. Halyqtyń nalasyna qalǵandardyń ońǵanyn kórgen joqpyz, bulardy da sondaı náýbettiń kútip turǵany aıdan anyq. Tynysh kúnde tek jatqan eldiń mazasyn alǵan qaraqshylardyń memleketimizdiń zańyna sáıkes qatań jazalanatynyna senemiz. Azat AIMAǴAMBETOV, Aqtóbe qalasyndaǵy «Dosjan haziret» meshitiniń bas ımamy: – О́ńiri­miz­de oryn al­ǵan lańkes­tik oqı­ǵalar – adamı qa­sıetke de, din­ge de jat qyl­mys. Olar din­niń atyn jamylyp júr­gen, teris aǵymǵa boı aldyrǵan adam­dar. Son­dyq­­tan da, osyndaı qatygezdik qadamǵa barýy­nyń ózi olardyń kim ekenin kór­setip, bet perdesin ashyp berdi. Dindi túsinbeıtin, Qurandy jetik bilmeıtin mundaı adamdardyń buzyq oılaryna biz qarsy turýymyz kerek. Islam dininiń asyl murattaryn ýaǵyzdaýymyz kerek. Musylman úshin qasıetti Ramazan aıynda qaskóılik qadamǵa barǵandardy adam deýge aýzyń barmaıdy. Quranda adam óltirý keshirilmes kúná sanalady. Olaı bolsa, jazyqsyz jandardyń ómirin qıǵan sodyrlar naǵyz kúnáharlar ekenine shúbá joq. Ańyrap ata-ana, kóz jasyn tyıa almaı bala qaldy. Alda mundaı oqıǵanyń aldyn alý úshin meshitterdegi nasıhat jumystaryn jandandyryp, ýaǵyz aıtýda biliktilik pen ımandylyq tanytýymyz kerek.  Sánııa QALDYǴULOVA, oblystyq máslıhattyń hatshysy: – Barly­ǵymyz bolǵan jaǵdaıdy aýyr qasiret reti­n­de qabylda­dyq. Bul – adam­shyldyq­qa jat qaty­gezdikpen jasalǵan áre­­ketter. Osy jaıt qyl­mys­ker­lerdiń óz maqsattaryna jetý úshin qandaı qadamdarǵa da barýǵa daıyn ekendikterin kórsetip otyr. Quqyq qorǵaý organdary men arnaıy maqsattaǵy kúshterdiń áreket­teri eshkimge úreı týdyrý­ǵa, beı-bereketsizdik pen jaǵdaı­dy turaq­syz­dandyrýǵa jol bermeıtin­digimizdi baıqatty. Týǵan jerin, qalasy men elin, týǵandary men jaqyndaryn qur­­mettep súıetinder, Otanynyń taǵ­dy­­ryna shynaıy jany ashıtyndar qylmyskerlerdiń áreketin biraýyz­dan tynyshtyǵymyzǵa tóngen qaýip dep qabyldady. Turaqtylyq pen beıbitshiliktiń baǵasy ony joǵaltý qaýpi týǵanda anyq seziledi. Bizdiń árqaısymyz muny aıqyn túsinip, bilip otyrmyz. Búgingi kúni óńirimizdiń qoǵamdyq-saıası jaǵdaıy turaqty jáne oblys basshylyǵy men quqyq qorǵaý organ­darynyń jiti baqylaýynda. Al Aqtóbedegi terrorlyq akt saldary­nan zardap shekkenderge, qaza tapqan­dardyń otbasylaryna kóńil aıtyp, qaıǵylaryna ortaqtasýdamyz. Halel QusaIYnov, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory, professor: – 2016 jyl­dyń 5 maý­symy kúni Aqtóbe qa­lasynda bol­ǵan dinı-eks­tremıstik sı­pattaǵy oqı­ǵa árbir el aza­ma­tyn alań­da­­tatyn­dy­ǵy anyq. Bul – beı­­­­bit halqy bar, dos­tyq pen ynty­maq­tas­­­­tyq­ty úlgi et­ken el úshin oılanatyn nárse. Memleket basshysy usynǵan  saıasaty­nyń ómirsheńdigi birlik pen yntymaq­tas­ty­qtyń, tatýlyq pen dostyqtyń rýhynda. Keshegi oqıǵany týǵyzýshy jas­tardyń teris aǵymnyń shyrmaýyna iligip, el bolashaǵynyń tek qana adamger­shilikpen, dostyqpen, úlkendi syılaýmen keletindigin zer­de­leı almaýy ókinishti. Qazirgi álem jaǵdaıyn kórip otyr­ǵany­myzdaı, eldiń táýelsizdigi tek qana dostyqpen, tatýlyqpen, birlikpen saq­talady. El bolýdyń basty sharty ózińdi, úlkendi, Otandy syılaý. Táýelsizdiktiń qadir-qasıetin túsine biletin adamǵa elimizdiń qol jetkizgen jetistikteri az emes. Din men dástúrdi qatar baǵalap, taza ustaý, tarıhty bilý, bilimdi bolý, zaman talabyna saı eńbektený – búgingi jastar aldynda turǵan basty mindet. Árbir ata-ana bolyp, el bolyp osy máseleni qolǵa alsa deımin. Ekstremızmmen kúresý máselesi – adamzat, halyq bolyp sheshiletin nárse. Elimizdiń, jurtymyzdyń tynysh ta beıbit ómir súretindigine halyq senedi.