Bylaıynsha, bul qısyn kúlki týǵyzýy da múmkin. Jazbaıtyn da jýrnalıst bola ma eken, deıdi de baıaǵy. Nege bolmasyn, bes saýsaq ta birdeı emes qoı. Jazý da aqyndyq sııaqty atanyń kúshimen, ananyń sútimen qanǵa sińetin qasıet bolsa kerek. Al ondaı qasıeti bolmasa, on jerden jýrnalıstıka ınstıtýtyn, tipti, akademııasyn bitirse de, jaqsy jýrnalıst shyǵa qoıýy neǵaıbyl. Qanynda joqqa qalamgerlik qasıet qonbaıdy.
Bir kezde eldiń basty basylymdarynda tilshilikke qalamynyń jeli bar, jazbaı tura almaıtyn agronom, dáriger, ınjener, muǵalim tárizdi mamandardy tartatyn tájirıbe bolýshy edi. Baspasóz qyzmetiniń qyr-syryna qanyǵyp, búge-shigesin bilip alǵan soń solardan múıizi qaraǵaıdaı qalamgerler, azýyn aıǵa bilegen áıdik jýrnalıster shyqqan. Onyń mysalyn shalǵaıdan izdep shaldyqpaı-aq, tól topyraǵymyzdan da kóptep tabýǵa bolady. Búginde aty aıdaı álemge tanyq, tól mamandyǵy geolog Oljas aqyndy aıtpaǵannyń ózinde, ataqtary alysqa ketken jýrnalıst Seıdahmet Quttyqadamov, baspager Baqytjan Qanapııanov, jazýshy Dúısenbek Naqypov ta jýrnalıstıkany oqymaı-aq halqy qalaıtyn qabyrǵaly qalamger bolyp shyqty emes pe? Olardyń biriniń resmı mamandyǵy – ınjener, ekinshisiniki – geolog, úshinshisi artıst bolatyn. Qazaq jýrnalıstıkasyna, jazý ónerine baryn berip, ǵumyryn sarp etken myna men de mamandyǵy jóninen muǵalim, orys tiliniń oqytýshysy edim.
Búginde bilikti de bilimdini bylaı qoıyp, jalpy jýrnalıst mamandar jetispeıdi. Elimiz táýelsizdik alǵaly beri resmı de, beıresmı de gazet-jýrnaldar jańbyrdan keıingi qozyquıryqtaı qaptady da ketti. Qaltasy qalyńdardyń kóbi únparaq ustaýǵa áýes. Al olardy kim jazyp, kim shyǵaryp jatqany jalǵyz jaratqanǵa ǵana aıan. Bárine birdeı kásibı jýrnalıst jetpeıtini aıtpasa da túsinikti. Olardy daıarlaýǵa tıis. Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetin támamdaǵandar Almatynyń ózinen artylmaıdy. Astanadaǵy Eýrazııa ýnıversıtetiniń attas fakýlteti endi ǵana eńse kóterdi. Oblystardaǵy biraz ýnıversıtetterde jýrnalıstıka bólimsheleri bar kórinedi. Biraq, olarda stýdentterge kimder dáris oqyp, kimder túlek baýlyp júrgeni jáne belgisiz.
Burynǵydaı bedeli bolmaı, kim kóringen kımelep, jutań tarta bastaǵan jýrnalıstıkamyzdyń jyryq ernine ketik tostaǵan bolyp, kezdeısoq bireýler topyrlap kete me degen qaýip te joq emes. Onyń ústine baıyrǵy oqý oryndarynyń ózinde bolashaq jýrnalısterge baspasóz jumysynyń otymen kirip, kúlimen shyǵyp tún qatyp, tús qashyp eńbek etken shyn qalamgerler ustazdyq etip júr deı almaımyz. Asyly, bizdiń jýrnalıstıka fakýltetterinde ǵylymnyń bar salasyn oqytady-aý, tek qalaı jazyp, qalaı sóıleýdi úıretpeıdi.
Búgingideı radıo men teledıdar dáýirlep turǵan zamanda tereń tolǵap, sheshen sóıleıtin jýrnalıster aýadaı qajet. Sondyqtan, jas jýrnalısterge tilimizdiń qaımaǵyn qalqyp, máıegin simirgen, ári men mánin shashyratpaı, tórt qubylasyn teń jetkizetin sahna sheberleri nege sabaq bermeske?! Áıteýir ártis qyzdar kóbeıip, kógildir ekrannyń kóp júgin jeńildetken syńaıly. Alaıda, olar ózi jazbaı, ázir mátindi oqyp beredi ǵoı. Kóbine sol mátinderdiń, ásirese, aýdarmalardyń olpy-solpy bolatyny qynjyltady. Keıbir aýdarmalar bóri súrinip, bóltirik batpaqtaıtyndaı baldyr-batpaq bolady.
О́z basym, qazir qazaq jýrnalıstıkasynyń batpan júgin qyz-kelinshekter er-azamattarmen teń kótere bastady dep oılaımyn. Áıel jýrnalısterdiń kóbeıýi bir jaǵynan ultymyzdyń zııatkerlik, bilimdarlyq áleýeti, mádenı, ádebı deńgeıi óskeniniń aıǵaǵy. Búgingi tańda Aınash pen Anar, Baqytgúl men Baǵdagúl, Gúlzına men Gúlbıǵash, Esengúl men Qarakóz, Názııa men Názıra jazǵandaryn jurt izdep júrip oqıtyn qalamgerlerge aınaldy. Olar jalt etken jańalyqty tez ilip áketedi, ınternet derekterin uqypty, usynaqty paıdalanady. Til ustartýǵa bári de tóselip qalǵan. Aldy kitap shyǵaryp, shuraıly shyǵarmalaryn oqyrman qaýymǵa usynyp ta úlgerdi. Saparlary sátti bolyp, jazarlary kóbeıe bersin dep tileımiz.
Bir sózben aıtqanda, jýrnalıst jaza bilýi kerek. Jaza biletin, jurttyń kókeıindegisin taba biletin jýrnalıst qana qurmetke laıyq.
Sarbas AQTAEV,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri
ALMATY