Qamaldyń sońǵy qaharmany

Uly Otan soǵysynyń ardageri 97 jastaǵy almatylyq Ǵabbas Jumatov «1941. Brest qamaly. Qazaqstan» kitabynyń tusaýyn kesti Jyl mezgilindegi kúnniń eń uzaratyn merzimi 22 maýsym – tarıhta 1941 jylǵy nemis fa­shısteriniń Keńes Odaǵyna tut­qıyldan soǵys ashyp, sura­pyl joıqyn shabýyldy bas­taǵan kúni bolyp sanalady. Keshe Al­matydaǵy Qazaqstan Res­pýblı­kasy Tuńǵysh Prezıdenti – Elba­sy Qorynyń ǵımaratynda erekshe kitaptyń tusaýkeser rásimi boldy. Onyń keıipkeri – Brest qamalyn qorǵaǵan qazaq jaýyngeri Ǵabbas Jumatov aqsaqal. – О́mir solaı, qaraqtarym, – dep sóz bastady maıdanger. – Bresti qorǵaǵan jaýyngerlerdiń deni qazaqstandyqtar bolǵanyn tarıhtan biletin shyǵarsyzdar. Men, sizderdiń aldaryńyzda turǵan sol qamaldyń eń sońǵy kózi tiri qorǵaýshysymyn. О́zderi bolashaq ómirin qıǵan óndirdeı jas jaýyngerlerdiń – jeńimpaz soldattardyń artynda qalǵan jal­ǵyz ókilimin. Taǵdyrym qan­tógisti oqıǵanyń aıaýsyz qasiretin kelesi urpaqqa óz aýzymen jetkiz­sin degen shyǵar... Kitap avtoryna rızamyn. Reseı, Polsha, Germanııa, Belorýssııa jáne Qazaqstan arhıv­teriniń derek-jıyntyǵynda Brest qamalyn qorǵaýǵa 556 jaýyn­germen birge Brest baǵytyn­daǵy maıdanda qosymsha 200-den astam qazaqstandyqtyń shaıqasqany týraly da derek bar. Qamaldyń sońǵy qaharmany Ǵabbas aǵa osynaý tarıhı málimetterdi meńzegeni bolar. О́zi talaı-talaı qazaqstandyq jaýyngerlerdiń aty-jónderin umytpapty. Solardyń arasynda etene aralasqan maıdandas dos­tary almatylyqtar – Ábdirazaq Mámıev pen Vladımır Fýrsevtiń esimderin erekshe eske aldy. Kitap avtory, belgili ǵalym Láı­la Ahmetova tól shyǵarmasy týraly bylaı dedi: – «1941. Brest qamaly. Qazaq­stan» dep atalatyn bul tarıhı-jylnamalyq kitapqa men ómirimniń 45 jylyn arnadym. Ol kezde «Drýjnaıa rebıata» atty pıo­ner gazetiniń jap-jas tilshisi edim. Sońǵy 7 jyl boıy tek qana álemdik arhıvterdi aqtardym. Búgin qoldaryńyzǵa tıip otyrǵan birinshi tom. Aldaǵy ýaqytta dál osyndaı eki tom baspaǵa ázirlený ústinde. Kitaptyń shyǵýyna qamqorlyq jasaǵan Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Qo­ry­na alǵysym sheksiz. Tarıhı shyǵar­manyń osyndaı keń aýqym­ǵa ıe bolýyna bizdiń batyr aǵamyz Ǵabbas Jumatulynyń birden-bir sebepker bolǵanyn árqashan da maqtanysh sezimmen aıtamyn... Tarıhı birinshi tom paraq­taryn aýdarystyryp turǵan ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń professory, fızıka-matematıka ǵylymdarynyń doktory Maqtaǵalı Bektemisovti áńgimege tartqan edik: – Meniń ákem Ábdimájıt uzaq jyldar boıy soǵystyń alǵashqy kúninen habar-osharsyz ketken baýyry Ábdirahmandy saryla izdegen edi. Ol úmitimizdi Láı­la Seısembekqyzy Ahmetova jaqty. 333-shi atqyshtar polkiniń qura­mynda Brest qamalyn qorǵaý­da aǵamyz erlikpen qaza taýypty. Myna kitapta onyń qyzyl ás­ker kıimindegi sýreti, elge – Jar­kentke, jazǵan sońǵy hattary bar. Búkil bir urpaq joǵaltqanymyzdy taýyp otyrmyz. «Mogıkannyń sońǵy tuıaǵy» – Brest qamalynyń soń­ǵy qaharmany Ǵabbas aǵa Juma­tov­tyń qoltańbasy kitap avtory Láıla Ahmetovamen teń qoıylyp, tábárikke balandy. Talǵat SÚIINBAI, «Egemen Qazaqstan» ALMATY