Elorda: kólik ınfraqurylymynyń kókjıegi

Ajary kúnnen-kúnge aıshyqtanyp, sáni men saltanaty jaras­qan Astanadaı iri mega­polıstiń áleý­met­tik-ekonomıkalyq tir­shili­gi­niń irkilissiz jumys is­teýi úshin ozyq tehnologııaǵa saı jetilgen jol-kólik ınfraqurylymynyń bolýy aýadaı qajet. Memleket basshysynyń elordany odan ári órkendetý máselesinde qalanyń bazalyq ınfraqurylymyn, onyń ishinde qala joldary men jol aıryqtaryn barynsha damytýǵa únemi basymdyq berip kele jatqandyǵy da sondyqtan. Osyǵan baılanysty «Astana qalasy avtomobıl joldary basqarmasy» memlekettik mekemesiniń basshysy Symbat Myrzaǵulovtyń aıtqandaryna súıene otyryp, elordanyń osy bir mańyzdy baǵytta atqarǵan jumystary men júzege asyrǵan jobalaryn saralaǵan edik. Infraqurylym – qala tirshiliginiń qan tamyry. Jasyratyny joq, osydan úsh-tórt jyl buryn Astana qalasynyń kósheleri kólik tasqynynan tunshyǵyp turatyn. Elordada jyldan-jylǵa kólik tasqyny kóbeıip keledi. Al qala kósheleriniń kópshiligi keshegi keńes júıesiniń jobasy boıynsha salynǵan ári tar, ári qolaısyz edi. Qalyptasqan osy jaǵdaıdy eskere kelip, qala ákimdigi osydan bes-alty jyl buryn elordanyń jol-kólik ınfraqurylymyn túbegeıli qaıta qurý maqsatyndaǵy keshendi sharalardy qolǵa alǵan bolatyn. Bul sharalardyń bas­ty maqsaty – qala kóshelerindegi kólik keptelisterin joıyp, qoǵamdyq kólik qyzmetiniń sapasyn arttyryp, qala aýmaǵynda zamanaýı kólik qatynasyn qalyptastyrý bolyp tabylady. Bul rette bas qalamyzda sońǵy jyldary kóshe joldaryn kúrdeli jóndeýden ótkizý jáne jańa avtokólik joldaryn salý máselesi birshama ońtaıly sheshim taýyp kele jatqanyn atap aıtqan jón. Sońǵy úsh jyl ishinde qala aýmaǵynda jol qurylysyn jetildirý boıynsha asa iri jumystar atqaryldy. 2014 jyly bas qalamyzda uzyndyǵy 99 shaqyrymdy quraı­tyn jańa jol ınfraqurylymy salyndy. Onyń ishinde 38 shaqyrym jańa jol qurylysy salynyp, 9 shaqyrym jol qaıta jańǵyrtylyp, 52 shaqyrym jol kúrdeli jóndeýden ótkizildi. 2015 jyly elordada uzyndyǵy 65 shaqyrym  jol ınfraqurylymy jasaldy. Onyń ishinde 20 shaqyrym jańa jol qurylysy salynyp, 8 shaqyrym jol jańǵyrtylyp, 37 shaqyrym jol kúrdeli jóndeýden ótkizildi. Elordanyń jol-kólik ınfraqurylymyn jańǵyrtý maqsatynda birshama nysandar paıdalanýǵa berildi. Bógenbaı batyr dańǵylynan Jeńis dańǵylyna deıingi jol ýchaskesi kúrdeli jóndeýden ótkizilip, Beıbitshilik jáne Esenberlın kósheleri qaıta jańǵyrtyldy. №2 JEO baǵytyndaǵy jol qaıtadan jańǵyrtylyp, Turan dańǵylynan «elordanyń jańa ortalyǵyna» deıingi ýchaskede Dostyq kóshesi salyndy. Turan dańǵylynan «elordanyń jańa ortalyǵyna» deıingi ýchaskede D.Qonaev atyndaǵy kóshe paıdalanýǵa berildi. Respýblıka dańǵyly men Abaı dańǵyly qıylysy jáne Saryarqa dańǵyly men Kenesary kóshesiniń qıylystary qaıtadan jańǵyrtyldy. Jaqsylyq jarshysy – jańa jobalar Kólik strategııasynyń tıimdiligi tek jol-kólik ınfraqurylymyn damytýmen ǵana shektelmese kerek. Bul oraıda, qala kóshelerindegi qoǵamdyq kólik qatynasynyń jáne jolaýshylarǵa kórsetiletin qyzmet sapasynyń da aıryqsha máni bar ekendigi daýsyz. Osyǵan oraı, elordadaǵy qoǵamdyq kólik qatynasyn jaqsartý jáne jolaýshylarǵa barynsha tıimdi de sapaly qyzmet kórsetý jaıy barǵan saıyn júıeli túrde jetildirilip keledi. Osyǵan baılanysty sońǵy ýaqytta elordamyzdyń jol-kólik ınfraqurylymynyń aıasynda birqatar mańyzdy jobalardy iske asyrý máselesi qolǵa alyndy. Atap aıtqanda, «Astana LRT» JShS 2014 jyly paıdalanýǵa aldymen ITS jobasyn usyndy. ITS jobasy birneshe kishi jobalyq júıeden turady. Olar: baǵdarsham nysandaryn beıimdep basqarý; júrgizýshilerdi habardar etý júıesi; qoǵamdyq kólikti dıspetcherlik qyzmetpen qamtamasyz etý júıesi; jolaýshylardy jedel habardar etý júıesi; jol júrý aqysyn tóleýdiń elektrondyq júıesi; jol qıylystaryn beınebaqylaý júıesi. ITS jobasy elordanyń 6 kóshesindegi 42 retteletin jol qıylysyn avtomatty bas­qarýdy júzege asyrady. Bul júıege Saryarqa, Turan, Saraı­shyq, Qonaev, Dostyq jáne Syǵanaq kósheleri kiredi. ITS júıes­in paıdalanǵan kezde bul kósheler qıylysynyń ótkizý qabi­lettiligi men kólik aǵymdarynyń qozǵalys jyldamdyǵyn orta eseppen 21 paıyzǵa deıin arttyrýǵa qol jetkizildi. Kólik aǵyndaryn basqarý tıimdiligi edáýir artty. Jeńil relsPen Júıtkıdi Jeńil relsti kólik (LRT) jobasy – kóshelerden tys jáne kóshe jol toraptarynda da paıdalanýǵa arnalǵan, jyljymaly quramy bar jolaýshylar tasymaldaıtyn jetildirilgen kólik júıesi. Ol avtobýs kóligine qaraǵanda, joǵary tasymaldaý múm­kindigine ıe. Sonymen birge, bul kólik júıesi ekolo­gııal­yq jaǵy­nan tıimdiligimen, joǵary jaılylyǵymen jáne qaýip­siz­di­gimen sıpattalady. Uzyndyǵy 22,4 shaqyrymǵa sozylatyn jańa LRT jeńil relsti kólik júıesi Astana halyqaralyq áýejaıyn EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kór­mesi qalashyǵymen, Abý-Dabı Plaza jáne jańa temirjol vok­zalymen baılanystyratyn bolady. Zamanaýı tehnologııalarmen jabdyqtalǵan jańa júıe 100 paıyz estakad jolymen jabdyqtalady. Sonymen birge, bul jobaǵa 18 zamanaýı beket, 19 dana jyljymaly quram jáne arnaıy depo ortalyǵy kiredi. «City Bus» «City Bus» jobasyn –  «Astana LRT» JShS Astana qalasynyń jolaýshylar kóligi basqarmasymen birge jyljymaly quramdy jańartý jáne jolaýshylardy tasymaldaý sapasyn arttyrý maqsatynda ázirlendi. Osy joba sheńberinde IVECO Citelis markasyndaǵy qazirgi zamanǵy qalalyq jyljymaly quramnyń 358 birligi satyp alyndy. Búgingi kúni osy avtobýstar ózderin jolaýshylardy qolaıly túrde tasymaldaý úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan sapaly jáne senimdi kólik retinde kórsetti. Qysqy merzimde isten shyqqan avtobýstardyń qatarynda bir de bir IVECO avtobýsy bolmaǵanyn atap aıtý  kerek, bul osy markadaǵy jyljymaly quramnyń sapasy joǵary ekendigin kórsetedi. Joǵaryda atap kórsetkenimizdeı, qazir qalamyzda júrdek avto­býstar tasymaly júıesin qalyptastyrý jumysy qolǵa alyn­dy. Júrdek avtobýstar tasymaly júıesiniń bas jospary jal­py uzyndyǵy 71,0 shaqyrymdy quraıtyn eki kezeńnen turady. Jol aqysyn tóleýdiń elektrondyq júıesi Atalmysh jobanyń basty maqsaty – elordamyzdyń jolaý­shylar tasymalyn burynǵydan da jaılyraq etý. Jol júrý aqysyn tóleýdiń elektrondyq júıesin engizý (JATEJ) – Astana qalasynyń qoǵamdyq kólik jolaýshylaryna tómendegi­deı artyqshylyqtardy usynady: olar qaltalary men ámııandar­da aqsha, tıyndar salyp júrý qajettiliginen bosatylady. Sonymen birge, qolma-qol aqshanyń urlanýyn tómendetýge, jol júrý bıletterin jáne onyń túrlerin satatyn jerlerdiń artýyna, derbestendirilgen kartalardy qalpyna keltirýge, 60 mınýt ishinde jol júrý aqysyn qosymsha tóleýdi qajet etpeıtin, basqa avtobýsqa tegin aýysyp otyrýǵa múmkindik beredi. Jol júrý aqysyn tóleýdiń elektrondyq júıesi jobasyn 2016 jyldyń sońyna deıin júzege asyrý josparlanýda. Jabyq tıpti aıaldama pavılondary Atalmysh joba boıynsha  bas qalamyzdyń qoǵamdyq kólik aıaldamalaryn tolyǵymen jańǵyrtý jumysy júrgizilýde. Iаǵnı, jobanyń basty maqsaty  –jolaýshylardy jel, jańbyr, qar jáne aıaz sııaqty aýa raıynyń  jaǵymsyz qubylystarynan qorǵaı otyryp, aıaldamalarda avtobýs kútýge barynsha qolaıly jaǵdaı jasaý. Búgingi kúni Astanada 27 jabyq tıpti aıaldama pavılondary ornatyldy. Aǵymdaǵy jyly  elordanyń eń kóp jaǵy da 55 jańa aıaldamalar pavılondaryn ornatý josparlanyp otyr. Barlyǵy  qalanyń baǵyttyq jelisinde jabyq tıpti pavılondardy ornatý josparlanǵan qoǵamdyq kóliktiń 82 eń kóp jolaýshy jınalatyn jáne áleýmettik mańyzy bar aıaldama pýnktteri bolady. «BUS LANE» «BUS LANE» belgilengen jolaqtary jobasy. Atalmysh joba­nyń maqsaty – jolaýshylarǵa jol júrýdiń jaıly bolýyn qam­tamasyz etý jáne qoǵamdyq kólik qozǵalysyna basymdyq berý bolyp tabylady. Mundaı jobany engizý tómendegideı máse­lelerdi sheshýge kómektesedi: qoǵamdyq kóliktiń keptelekter men bógelisterde turyp qalýyn; qoǵamdyq kólik qozǵalysy keste­siniń keshiktirilýin; qozǵalys kestesin jáne júrý aralyǵyn saq­tamaý; jalpy, jol qozǵalysy aǵynynda qoǵamdyq kólikti bas­qarý­dyń qıyndyǵyn boldyrmaý. Búgingi kúni, berilgen joba Momyshuly dańǵyly, Bógenbaı dańǵyly, Kravsova, Muńaıtpasov, Syǵanaq, Tilendıev kóshelerinde iske asyrylyp, óz tıimdiligin kórsetýde. Birjaqty qozǵalysty kósheler «Birjaqty qozǵalys» jobasy. Mamandardyń aldyn ala bergen málimetteri boıynsha, bul jańashyldyqty engizý kelesideı problemalardy sheshýge múmkindik beredi: kólik aǵynynyń ortasha jyldamdyǵyn 33 paıyzǵa deıin arttyrady; ótkizgishtik qabiletin 25 paıyzǵa deıin joǵarylatady; jol qıylystaryndaǵy keptelekterdi 27- 29 paıyzǵa deıin tómendetedi. Birjaqty jol qozǵalysyn engizý jobasy eki kezeń boıynsha is júzine asyrylýda. Birinshi kezeń boıynsha, atalmysh joba 2016 jyldyń 28 mamyrynda Áýezov jáne Jeltoqsan kósheleriniń ýchaskelerinde uıymdastyryldy. Ekinshi kezeń boıynsha bul joba aǵymdaǵy jyldyń 11 maýsymynda Abaı dańǵyly, Kenesary jáne Iаnýshkevıch kóshelerinde qoldanyla bastady. Júktemeni tómendetpek «Astana qalasynyń avtoturaq keńistigin baqylaý» jobasy astananyń Kólik keshenin modernızasııalaý baǵdarlamasyna sáı­­kes jasalǵan. Atalmysh jobanyń basty maqsaty – qalamyzda kólik­­terdi turaqqa qoıýdyń óskeleń mádenıetin qalyptastyrý bolyp tabylady. Jasyratyny joq, qazir qala kóshelerinde qalaı bolsa solaı turaqqa qoıylǵan avtokólikterden aıaq alyp júre almaısyz. Osy keleńsizdikter kóshede avtokólikterdiń júrip-turýyn qıyn­datady. Jańa joba jol júretin jerlerde uzaq me­rzim­ge turaqqa qoıylǵan avtokólikterdiń sanyn azaıtý ar­­qy­ly kóshe-jol jelisine túsetin júktemeni tómendetýge, qala or­ta­ly­­ǵyn­daǵy kólik qozǵalysynyń jyldamdyǵyn art­tyrýǵa, qoǵam­­dyq kólik quraldary men avtomobılderdiń, jaıaý júr­ginshi­ler­­diń kidiris­siz qozǵalysyna múmkindikter jasaý bolyp taby­lady. «Astana qalasynyń avtoturaq keńistigin baqylaý» tolyq­­qan­dy jobasy eki kezeńnen turady. Birinshi kezeńde Nurly jol býlvarynda 910 avtoturaq ornyn qalyptastyrý jos­par­lanýda. 2016 jyldyń sońyna deıin Astanada 9000 aqyly avto­turaq oryndary jasalatyn bolady. Atap aıtqanda, olar eki aımaqta ornalasatyn bolady: №1 aımaq: Turan – Saraı­shyq – Orynbor – Syǵanaq kósheleriniń qıylysy; №2 aımaq: Saryarqa – Bógenbaı batyr – Respýblıka – Jaǵalaý kósheleriniń qıylysy. Túıindeı aıtsaq, bul zamanaýı jobalardyń basty maqsaty – qala kóshelerindegi kólik keptelekterin joıyp, qala aýmaǵynda kedergisiz kólik qatynasyn jasap, jol-kólik qyzmetiniń sapasyn arttyrýda astanalyqtardyń joǵary mádenıetin qalyptastyrý. Bas qalanyń bolashaǵy úshin aıryqsha mańyzy bar bul ómirsheń bastamalarǵa sáttilik tileımiz. Kommýnaldyq aqyly turaqtar Jaqynda qalalyq qoǵamdyq keńestiń otyrys bolyp ótti. Onda kommýnaldyq aqyly kólik turaqtary týraly másele qaraldy. Otyrys barysynda elordadaǵy kommýnaldyq kólik turaqtarynyń bazalyq tarıfi bekitildi. Sóıtip, aqyly turaqtarǵa qoıylatyn árbir kólik úshin astanalyqtar saǵatyna 150 teńge tóleıtin bolady. Joba boıynsha, elorda kóshelerinde 259 kommýnaldyq aqyly ýaqytsha kólik qoıatyn oryndar ashylatyn bolady. Bul turaqtardy paıdalanýǵa berý kezeń-kezeń­men júzege asy­rylady. Birinshi kezeńde elordanyń sol ja­ǵa­l­aýynda, Nurly jol býlvary, Aqmeshit jáne Túrki­stan kóshe­leri aýdanynda aqyly turaqtar jumys isteı bas­taı­dy. Jobanyń birinshi kezeńi  qalypty jumys is­teı basta­ǵan kezde qalanyń basqa aýdandarynda aqyly turaq­tar ashy­lady. Qoǵamdyq keńes otyrysynda Astana qala­sy jo­laý­shylar kóligi basqarmasynyń basshysy Edil Súleı­menov atap kórsetkendeı, aqyly kommýnaldyq turaqtar qu­ry­lysy tolyq ınvestorlar esebinen júrgiziledi. Bul jo­bany júzege asyrýǵa bıýdjetten eshqandaı shyǵyn shyqpaıdy. Aqyly turaqtar tańerteńgi 8:00-den keshki 20:00-ge deıin jumys isteıdi. Budan basqa ýaqytta bul ýchaskelerde avtokólikterdi qoıǵany úshin aqy tólenbeıdi. Avtoturaqtardyń aqysyn bank kartalary kómegimen parkomattar arqyly, sonymen birge, uıaly telefondardaǵy mobıldi qosymshalar nemese SMS arqyly tóleýge bolady. Memleket tarapynan jeńildik alatyn azamattar bul turaqtardy tegin paıda­lanatyn bolady. Edil Súleımenovtiń aıtýynsha, bul jobanyń basty maqsaty qala bıýdjetine qosymsha qarjy túsirý emes, elorda kóshelerindegi kólik júktemelerin jeńildetý bolyp tabylady. Jylqybaı JAǴYPARULY, «Egemen Qazaqstan»