Imandylyq

Ár aptanyń jumasy kúlli musylman qaýym úshin erekshe kún. Onda meshit jamaǵattary kóptep jınalyp, juma nama­zyn oqyp, arýaqqa baǵyshtap qu­ran oqytyp, bir jańaryp qa­lady. Biz de ádetimizden tanbaı meshitke bas suqqanymyzda bu­ryn­nan osynda keziktirip júr­gen aq jaýlyqty Máken apa­myz­dy kórdik. Ol kisi sekildi­ler­diń, árıne, úlkenderdi aı­ta­myz ǵoı, dinge degen kózqarasy bólek, degenmen, qazir qaı meshitke barmańyz jastardyń qarasy da kóp. Buǵan kóz qýa­nyp, kóńil toǵaıady. Bir top jas­tarmen áńgimelesip turǵan bas ımam Qalıjan Baıyrbek­ulyn da kózim shalyp qaldy. Osyny baıqaǵan Máken apa­myz quran oqytatyn arnaıy bó­lingen  jerdegi jaıly da jum­saq kıiz ústine tize búgip, búgingi kúnge degen júrek­jar­­dy rızashylyǵyn bildirdi: – E, qaraǵym, qylmysty qatań jaza sharalarymen ǵana aýyzdyqtaý múmkin emestigi aı­tylyp-aq keledi. Sonyń ishin­de onyń sal­dary­men kúreskennen góri, sol bolýy yqtımal qyl­mys­­tyń aldyn alý álde­qaı­da tıimdi me deımin. Al qylmys­ty kóbine jastar jasaı­tynyn eskersek, olardy teris jolǵa túsirmeıtin, jamandyqtan saq­tan­dyratyn tárbıeniń róli zor. Ata-babamyzdan bizge jetken sol tárbıeniń kózi búginde osy ımandylyq qoı. Máken apamyzdyń jyly jú­zinen búgingi jastarymyzǵa degen rızashylyǵyn, qýany­shyn anyq baıqadyq. Rasynda, osynshama adamnyń basyn bir jerge qosyp, olardyń bárin izgilikke, adamgershilikke, ózgege jaqsylyq ja­saý­ǵa úndeıtin uly kúsh ımandylyq ekeni sózsiz. Dinimiz Islam ol jol­dan adastyrmaıdy. El­ba­symyz N.Nazarbaev: «Biz tegimiz – túrki, dinimiz – ıslam ekenin umytpaýymyz qajet. Ol úshin qa­sıetti kitap – Quran Kárimdi na­sı­hat­taýǵa tıispiz», dep beker aıtpasa kerek. Qazaqstanda 11 mıl­lıondaı musylman bolsa, so­nyń ishinde bes ýaqyt namaz oqı­tyndar jáne meshitterge juma namazyna baratyndar sany 500 myńnan asa jyǵylady degen resmı emes derek bar. Demek, elimiz táýelsizdik alǵannan keıin hal­qymyzdyń saýattylyq, ımandy­lyq deńgeıi artty. Muny qazirgi salynǵan 2200-den asatyn meshitter sany da aıǵaqtaıdy. Al keńes zama­nyn­da Qazaqstanda nebári 68-aq meshit bolǵan edi. Bul oraıda As­tana qalasy­nyń bas ımamy Q.Zańqoev Qa­zaq­stan musyl­man­dary dinı bas­qar­ma­sy­nyń qury­lyp, jumys isteı bas­taýy elimizdiń táýelsizdik alý ke­zeńimen tuspa-tus kelgenin aıta­dy.  Qazir ǵalym adam­nyń dindi basqarý máselesi – álemdik deń­geıde kóterilip júrgen basty taqyryptardyń biri. Ǵylymsyz din qundy­lyqtaryn meńgerý múmkin bolmaıtynyn tolaǵaı tarıh sa­namyzǵa shegelep úıretti. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyl­da­ry­­nan keıin aıanyshty halge tús­ken elimizdegi dinı ahýaldy bir izge túsirip, bıik belesterge jeteleıtin ǵalymdyq qasıeti joǵary adam kerek bolǵany ras. Mine, sol bir ótpeli keze­ń­de ult bo­la­shaǵyn oılaǵan Elbasymyz Qa­zaq­stan musyl­man­dary dinı bas­qarmasynyń tizginin sheıh Ábsattar qa­jy Derbisálige ustatty. Búginde ol – Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń jáne Ortalyq Azııa múftıler keńesiniń tóraǵasy. – E, Qalıjan balam durys aıtady, dep ony qostaıdy Máken apamyz. Kópti kórgen bizder jaq­sy bilemiz, sonaý jyldardaǵy din jaǵdaıy men Qazaqstan táýel­siz­dik alǵan kezeńnen keıingi búgingi dinniń dárejesin salystyrý múm­kin emes. Aıyrmashylyq jer men kókteı. Basqasyn aıtpaǵanda, bir ǵana halal taǵamdardyń paıda bo­lýy densaýlyǵymyzdyń túzelip, ómirimizdiń uzara túsýiniń kepili emes pe?! Men Elbasynyń arqa­syn­da osyndaı janǵa jaıly jaq­sylyqtardy jasap jatqan adam­darǵa bek rızamyn, táýelsizdigimiz uzaǵynan bolsyn, – dep Máken apamyz betin sıpady. Búginde dinı basqarmanyń uı­yt­qy bolýymen elimiz halal ón­di­risi júıesin qalyptastyrýda. Indýstrııa jáne saýda mınıstrligi quramynda №57 halal ónimderin standarttaý tehnıkalyq komıteti (Halal komıteti) quryldy. Qazir elimizde 400-deı óndiris mekemeleri halal komıtetine tirkelgen. Al sonaý 1992 jyly Orta Azııa musylmandary dinı basqar­masy­nan Qazaqstan musylman­da­ry dinı basqarmasy jeke-dara bólinip shyq­ty. 2000 jylǵa deıin Qazaq­stan aýmaǵyndaǵy meshitter bir orta­lyq­qa baǵynbaǵan edi, ıaǵnı ár­qaı­sy óz betinshe ómir súretin, sonyń kesirinen olarda kim kóringen ımam bolyp keldi. 2000 jyly búkil meshitterdi Dinı basqarmaǵa fılıal etip tirkeý bastaldy. Qazir elimizdegi barlyq derlik meshit tirkelgen. Iаǵnı, ol­ar­dyń bári Dinı bas­qar­maǵa ba­ǵynady, olarǵa bas ımam­dardy tikeleı Dinı basqarma taǵaıyn­daı­dy. Ár oblysta dinı basqarmanyń ókil ımamdary bar, olar óz ob­lysy aýmaǵyndaǵy meshitterdi bas­qarady. Keńes Odaǵy kezinde Qazaqstannan 30-dan astam adam ǵana qajylyqqa barsa, táý­el­siz­dik alǵaly beri 20 myńnan astam azamatymyz qajylyq pa­ry­zyn ótep kelgen eken. – Bul – kóńil qýantatyn derek. О́ıtkeni, bizge eń aldymen ıman­dy­lyq kerek. Odan  el birligi, ha­lyq tynyshtyǵy týyndaıdy. Sebebi, ımandy adam qashanda Alla­nyń raqymyn ıelenip, nuryna bó­lenip júredi. Ondaı jannan ja­mandyq, qýlyq-sumdyq, zulym­dyq aınalyp ótedi. Jıyrma jyl­dyń ishinde el azamattarynyń kó­biniń júregine osyndaı nurdyń uıalaǵy­ny aqıqat. Endigi maqsat osy bar­dy baǵalaı bilip, táýel­siz­dik jetistigin kelesi urpaqqa jetkizý ǵoı, qaraǵym, – deıdi Má­ken apamyz. Aleksandr TASBOLATOV.