Qýatty aqyl-oıdyń ortalyǵy

EKONOMIKALYQ DAMÝ JÁNE SAÝDA MINISTRLIGI OSYNDAI QURYLYMǴA AINALYP KELEDI Keshe Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstrliginde Premer-Mınıstr Kárim Má­si­movtiń qatysýymen keńeıtilgen alqa májilisi bolyp ótti. Oǵan Parlament depý­tattary, Prezıdent Ákimshiligi men Úkimettiń jaýapty qyzmetkerleri, birqatar mınıstrlikter men agenttikterdiń basshylary, oblys ákimderiniń orynbasarlary, atalǵan mı­nıstrliktiń jetekshi qyzmetkerleri qatysty. Keńeıtilgen alqa májilisinde negizgi baıan­damany jasaǵan Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstri Janar Aıtjanova ótken jyly Qazaq­stan ekonomıkasynyń aldyndaǵy jyl­men sa­lys­tyrǵanda joǵary damý deńge­ıi­ne kóteril­gendigin atap kórsetti. Jyl ishinde ishki jalpy ónimniń ósimi 7 paıyzdy qurady. Eko­nomıkanyń mundaı ósimge jetýine elimizdiń negizgi eksport­tyq ónimderine degen álemdik baǵanyń kóterilýi, memlekettiń álemdik daǵda­rys áserin eńserý jóninde der kezinde tıisti sharalardy qabyldap, otandyq kásiporyndar men halyqqa qoldaý kór­setýi, ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń qol­ǵa alynýy sekildi basty faktorlar áser etken. Memleket qoldaǵan joǵarydaǵydaı shara­lar­dyń nátıjesinde óńdeý sektorynyń ósimi 18,4 paıyzdy qurap otyr. Bul kórsetkish taý-ken ónerkásibindegi ósim deńgeıinen 3,5 ese ar­tyq. Aldyn-ala esepteýlerge qaraǵanda óń­deý ónerkásibiniń ishki jalpy ónimdegi úlesi 2009 jylǵy 10,9 paıyzdan 2010 jyly 11,7 paıyzǵa artyp otyrǵandyǵy baıqalady. Mine, osynyń barlyǵy Qazaqstan ekonomı­ka­syndaǵy ósýdiń Elbasy alǵa qoıǵan maqsatqa sáıkes sapaly deńgeıge kóterilgendigin kórsetedi. Ekonomıka qurylymyndaǵy bul ózgeris­terdi, eń aldymen, údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý jónindegi memlekettik baǵ­darlamanyń alǵashqy nátıjesi retinde qarastyramyz. О́tken jyly jıyny 800 mıllıard teńgege baǵalanyp otyrǵan 152 ındýs­trııalyq joba iske qosyldy. Olardy júzege asyrý eń aldymen ekonomıkanyń ınvestısııa­lyq belsendiligin kóterýge múmkindik berdi. Jalpylaı aıtqanda, esepti jyl ishinde el ekonomıkasyna 4,8 trıllıon teńgeniń ın­vestı­sııasy salyndy. Munyń 45,9 paıyzy –  kásiporyndardyń óz qarjylary. Álemdik shıkizat rynogynda qalyptasqan qolaıly baǵa, Keden odaǵy nátıjesinde  ót­kizý rynogynyń aıtarlyqtaı keńeıýi jáne óner­kásip sektoryndaǵy óndiristiń ósýi eli­mizdiń syrtqy saýda aınalymynyń ósýine aı­tar­lyqtaı yqpal etken. 2010 jyly taýarlar eksporty 2009 jylmen salystyrǵanda 32,5 paıyzǵa ósip, 57,2 mıllıard dollardy qu­raǵan. Al ımport 24 mıllıard dollardy qu­rap, 15,4 paıyzǵa azaıa túsken. Saýda teń­geriminiń sal­dosy 33,2 mıllıard teńge bol­dy. Bul 2009 jylǵy deńgeıden 2,2 ese joǵary. 2010 jyldyń basynda Qazaqstannyń 2020 jylǵa deıin damýynyń strategııalyq jospa­ry qabyldanǵan bolatyn. Onda damýdyń strategııalyq baǵyttary men basymdyqtary naqty aıqyndaldy. Bul aldaǵy on jyldyń ishinde barlyq memlekettik organdardyń damý baǵytyndaǵy jumystaryn úılesimdi etýge múmkindik berdi. Osy qujatty júzege asyrý úshin Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstrligi barlyq ortalyq jáne jergilikti memlekettik organdarynyń baǵdarlamalary men negizgi qujattaryn bir izge salý ishin úlken jumys­tar júrgizdi. Búgingi kúni 2020 jylǵa deıingi strategııalyq jospardy oryndaýdyń naqty merzimi, onyń árbir baǵyttary boıynsha jaýapty memlekettik organdar aıqyndalǵan. Nátıjege baǵyttalǵan bıýdjettik josparlaý osy qujat negizinde ázirlenetin bolyp júr. Mınıstrlik ótken jylǵy óziniń jumysyn 7 baǵyt boıynsha júzege asyrdy. Olar ın­dýstrııalyq saıasatty júzege asyrý men kásip­kerlerge qoldaý kórsetý, bıznestiń aldyndaǵy ákimshilik kedergilerdi azaıtý, «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasyn júzege asyrý, ákimshilik reformany júrgizý, ekonomıkalyq ıntegrasııalaný máseleleriniń, sonyń ishinde, Keden odaǵynyń, Búkilálemdik saýda uıy­myna qosylýdyń qajetti qujattaryn ázirleý, óńirlik damýdyń qujattaryn ázirleý jáne olardy júzge asyrýdy úılestirý jáne basqa baǵyttar. Janar Aıtjanova óz baıanda­ma­syn­da osy baǵyttar boıynsha atqarylǵan ju­mys­tarǵa jeke-jeke toqtaldy.  Máselen, bız­nes­­tiń jolyndaǵy ákimshilik kedergilerdi azaıtý boıynsha osyǵan deıin ruqsat alý tıisti bolyp sanalatyn 1015 úrdistiń 311-i qys­qar­tyl­dy. Osy jóninde ázirlengen zań joba­synda 140 zań aktilerine, 130 zań men 10 kodeks­ke ózgerister men túzetýler engizý kóz­del­gen. Bul jumystardyń nátıjesi joq emes. 2010 jyly Búkilálemdik banktiń bıznes júr­gizý jónindegi reıtıngi boıynsha Qazaqstan óziniń burynǵy ornynan 15 orynǵa alǵa jyljydy. Sonyń ishinde elimiz kásipkerlik qyzmet úshin neǵurlym qolaıly jaǵdaılar qalyptastyryp otyrǵan álemdegi aldyńǵy qatarly 10 eldiń ishinen oryn aldy. Alqa májilisinde sóz alǵan  «Ekonomı­ka­lyq zertteýler ınstıtýty» AQ prezıden­tiniń mindetin atqarýshy Jamılıa Bopıeva elimizdiń aýmaqtyq-keńistiktik damýynyń bol­jamdy kestesi týraly baıandady. Bul qujatta óńirlerdiń áleýetin ashý, olardaǵy kásipkerlik qozǵalysty odan ári damytý máseleleri qa­rastyrylǵan. Ishki kóshi-qon máselelerin retteý, eldegi aglomerasııalyq qalalardy aıqyn­daý isine kóp kóńil bólingen. Astana, Almaty, Aqtóbe jáne Shymkent qalalarynyń odan ári damýy jóninde baǵdarlamalar ázirlendi. Májilis depýtaty Kenjeǵalı Saǵadıev óz sózinde Ekonomıkalyq damý jáne saýda mı­nıs­trliginiń qyzmetinde burynǵy qurylym­men salystyrǵanda kóptegen ózgerister bar ekendigin, mınıstrlik óz qyzmetin neǵurlym strategııalyq maqsattarǵa baǵyttaı, asa iri memlekettik baǵdarlamalar men josparlardy daıyndaý isine úles qosa otyryp, memlekettik organdar qyzmetin úılestirýshi róline ıe bola túskendigin atap kórsetti. Elbasy bizge aldaǵy ýaqytta durys damýymyz úshin qýatty aqyl-oı ortalyǵy qajet dep edi. Qazirgi Eko­nomıkalyq  damý jáne  saýda mınıstr­liginiń qyzmetinen osy baǵytta ózindik bir umty­lysty baıqaımyz. Endigi kezekte mınıstrlik ekonomıkany teńgermeli damytýdyń túbegeıli máselelerimen neǵurlym tereńirek shuǵyl­dana túskeni jón be deımiz. Sonyń ishinde elimizdi sýmen qamtýdyń úlken problemasy bar. Orta jáne shaǵyn bızneske de serpilis qajet. Kadrlarmen qamtý isi ekonomıkanyń alǵa basýyna baılanysty barǵan saıyn ótkir qoıylmaq degen pikirlerin bildirdi. Búkilálemdik banktiń Qazaqstandaǵy tu­raq­ty ókili Shebn Akkaı hanym bıznes júr­gizýdegi atalǵan bank zertteýlerine súıene otyryp, osy baǵytta Qazaqstannyń jedel alǵa basa túskendigin aıtty. Keńeıtilgen otyrysty Úkimet basshysy Kárim Másimov qorytyndylady. Kárim Qa­jym­qanuly elimizdiń ishki jalpy ónimniń jan basyna shaqqandaǵy kólemi jóninen 9 myń dollarlyq beleske kóterilgendigin, mundaı kórsetkishke bizge deıin álemniń 40 eli jete alǵandyǵyn, biraq solardyń kópshiligi bul belesti ustap tura almaı artynan qaıta qul­dyraǵandaryn aıta kele, endigi kezekte el damýy óziniń neǵurlym kúrdeli kezeńine kelip kirgendigin, mundaı jaǵdaıda negizgi máseleni adam faktorynyń damýy sheshetindigine toq­taldy. Elimizde bilim, densaýlyq másele­leriniń aldyǵa qoıylýynyń bir sebebi osy­dan. Oǵan endi ınfraqurylymdyq, ınstı­týttyq damý máselelerin qosyp, bárin de úıle­simdi, jan-jaqty júrgizýimiz kerek. Damý­dyń qazirgi deńgeıin sonda ǵana júıeli ustap tura alamyz. Mine osy máselede, Úki­met basshysy Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstrligine úlken júk artylatyndyǵyn atap kórsetti. Mınıstrlik jumysynda belgili bir deńgeıde toqtap qalý bolmaýy tıis. Osy baǵytta Úkimet basshysy mınıstrliktiń al­dyna elimizdegi qurylymdyq-ınstıtýttyq reformany, ákimshilik reformany odan ári tereńdetýdi, óńirlik damý máselesine barynsha mán berýdi tapsyrdy. Úkimet basshysy óz sózinde ótken jyly bul mınıstrliktiń Keden odaǵyn quryp, damytý máselesinde úlken jumystar júr­gizgendigin aıtyp, osy baǵyttaǵy jumystar odan ári jalǵasatyndyǵyn jetkizdi. Suńǵat ÁLIPBAI.