Básekelestik – rynokty baıytýdyń órkenıetti joly

Úkimet

«Egemen Qazaqstannyń» aptalyq qosymshasy

Básekelestik – rynokty baıytýdyń órkenıetti joly Ádil de órkenıetti básekelestik – qoǵamnyń ekonomıkalyq damýyn qamtamasyz etetin qozǵaýshy kúsh. Álem tanyǵan reformator, Elbasy Nursultan Nazarbaev el bolashaǵynyń baıandy ári baı-qýatty bolýy – ekonomıkamyzdyń da, adam kapıtalynyń da básekege qabilettiligin arttyrýǵa tikeleı baılanysty ekenin únemi atap kórsetip keledi. Sondyqtan básekelestikti qorǵaý jáne damytý Qazaqstan ekonomıkasyn órkendetý jónindegi 2020 jylǵa deıingi strategııalyq baǵdarlamanyń basym baǵyty, túıindi temirqazyǵy bolyp otyr. Mine, osy bastamany óristetý maqsatynda elimizde Básekelestikti qorǵaý agenttigi (monopolııaǵa qarsy agenttik) qurylyp, jańa memlekettik qurylymnyń jumysyn qalyptastyrý jáne basqarý mindeti bilikti ekonomıst, kezinde Qarjy mınıstrligin basqarǵan bilimdi qarjyger ári tájirıbeli menedjer Májıt Esenbaevqa tapsyrylǵan bolatyn. Búgin biz elimizdegi erkin básekelestiktiń ahýalymen jáne ony damytýdaǵy agenttik atqaryp otyrǵan jumys aýqymymen oqyrmandarymyzdy tanystyrý maqsatynda Májıt ESENBAEVTY áńgimege tartqan edik. – Májıt Tóleýbekuly, respýblı­kamyzda Tabıǵı monopolııalardy retteý agenttigi jáne Básekelestikti qorǵaý agenttigi, basqasha aıtqanda, Monopolııaǵa qarsy agenttik ju­mys isteıdi. Osy eki memlekettik qu­ry­lym­nyń basty aıyrmashy­lyǵy nede? – Bul eki agenttiktiń ókilettigi men atqaratyn mindetteriniń aýqymy ar­naıy qabyldanǵan zańdarmen naqty belgilenip berilgen, osy zańdarǵa sáı­kes bul qos memlekettik organnyń atqaratyn jumys aýqymynyń ara jigi jan-jaqty aıqyndalǵan. Qazaqstan Respýblıkasynyń Básekelestikti qor­ǵaý agenttigi elimizdiń «Básekelestik týraly» zańynyń aıasynda básekeles­tikti qorǵaý maqsatynda qoǵamdyq qa­tynastardy retteý, monopolııalyq qyz­met túrlerin shekteý jáne tu­ty­nýshylardyń zańdy quqyqtaryn qor­ǵaý mindetimen aınalysady. Osy zań sheńberinde taýar rynogyndaǵy ba­sym­dyq pen monopolııalyq jaǵdaı­lardy teris paıdalanýǵa jol bermeý jáne onyń aldyn alý agenttikke júk­telgen basty mindetterdiń biri bolyp sanalady. Al óz kezeginde Tabıǵı monopolııa­lardy retteý agenttigi Qazaqstannyń «Tabıǵı monopolııalar jáne retteletin rynok týraly» zańyna sáıkes ta­bı­ǵı monopolııalar salasyndaǵy jáne retteletin rynoktaǵy retteý qyzmet­terimen aınalysady. Osy zań sheń­berinde ol atqaratyn taǵy bir basty másele, retteletin rynoktaǵy baǵanyń qalyptasýyn memlekettik retteý jáne baqylaý bolyp tabylady. Sonymen birge bul agenttik tabıǵı monopolııa sýbektilerin jáne retteletin rynok­taǵy basym jaǵdaılarǵa ıe bolǵan sýbektilerdiń qyzmetin tehnıkalyq retteý, baǵa máselesine turaqty túrde monıtorıng júrgizý mindetterin jú­zege asyrady. Retteletin rynok degenimiz – bul tıisti zańnamalarǵa sáıkes baǵa máse­lesine memlekettik retteý júrgiziletin taýar rynogy bolyp tabylady. Retteletin rynok sýbektileri úshin baǵa máselesine memlekettik retteý júrgizý «Tabıǵı monopolııalar jáne retteletin rynok týraly» zańmen aıqyn­dalǵan. Retteletin rynokqa temir jol kóligin, elektr energetıkalyq jáne jylý energetıkalyq, munaı jáne gaz ónimderi, munaı tasymaldaý, azamat­tyq avıasııa, teńiz aılaǵynyń qyz­meti, telekommýnıkasııa jáne poshta baılanysy salalaryndaǵy rynoktar kiredi. Osy atalǵan rynoktardyń sýbek­tilerin Básekelestikti qorǵaý agenttigi belgilegen Memlekettik reestrge engizýge baılanysty olardyń qyzmetin retteý mindetin agenttiktiń retteýshi organdary júrgizetin boldy. Mine, osyndaı naqty mindet bó­linisi ekonomıkany retteýdiń memlekettik júıesinde monopolııaǵa qarsy kú­res jónindegi jáne retteýshi organ­dar­dyń orny men qyzmet rólin jiti aıqyndap berdi. Bul eki qurylym bir-biriniń qyzmetin qaıtalamaıdy, qaıta rynoktaǵy jaǵdaıdy jan-jaqty rettep otyrýda árqaısysy óz mindetterine sáıkes tıimdi jumys atqarady. О́kinishke oraı, quqyqtyq saýatynyń tómendigine baılanysty turǵynda­ry­myzdyń keıbir bóligi tarıftik baǵa­lardy retteý qyzmetin Básekelestikti qorǵaý agenttigi ókilettigine jatqy­zyp, tabıǵı monopolııa sýbektileri qyzmetteri tarıfteriniń qymbattaýyn monopolııaǵa qarsy kúres organdary­nyń olqylyǵy dep esepteıdi. – Ádil básekelestikti qorǵaý já­ne damytý Qazaqstan ekonomıkasyn damytýdyń basty baǵyttarynyń birinen sanalady. Al básekelestikti óristetý ishki rynogymyzda taýar túr­lerin attyrýda, taýarlardyń sa­pa­syn kóterýde, baǵany yryqtan­dyrýda qan­daı naqty tıimdilik berdi? – Básekelestik rynokqa yqpal ja­saýdyń órkenıetti kúres joly bolyp tabylady. Iаǵnı, taýarlardyń jáne qyzmettiń baǵasyn arzandatý, olardyń sapasyn arttyrý jáne rynokty tıimdi taýarlarmen tolyqtyrý – bul uzaq merzimde qalyptasatyn ádil de ońtaı­ly básekelestik qatynas. Sońǵy ýa­qyt­ta memleketimizdiń tarapynan bá­se­kege qabiletti taýar rynogyn qalyp­tastyrý maqsatynda aýqymdy sharalar júzege asyrylýda. Básekege qabi­letti rynokty jáne monopolııany ret­teýdiń senimdi tetikterin qalyptas­tyrý bizdiń monopolııaǵa qarsy saıa­saty­­­myzdyń negizi bolyp ta­by­la­dy. Jekelegen rynoktarda ádil bá­sekeles­tikti qalyptastyrý, onyń ishinde áleý­mettik mańyzy bar taýarlar baǵa­syn turaqtandyrý maqsatynda biz yqpal­dy jumystar júrgizip kelemiz. Ha­lyq­­tyń ál-aýqatyn jaqsartýdyń bas­ty shara­larynyń biri erkin básekelestikti damytý ekendigi aıqyn. Bul – búgingi ómir talaby, ýaqyt týdyrǵan ómirsheń mindet. Sońǵy ýaqytta monopolııaǵa qarsy kúres organdary azyq-túlik rynokta­ryn­daǵy, munaı ónimderi jáne sement rynogyndaǵy baǵanyń negizsiz qymbat­taýyna jáne taýar tapshylyǵyna jol bermeý úshin qoldan kelgenniń bárin jasap keledi. Jan-jaqty saraptamalar júrgizý nátıjesinde ımporttyq dári-dármekter satatyn bastapqy rynoktyń 23 sýbektisi jáne azyq-túlik taýar­lary rynogynyń 180 sýbektisi «domınanttar-reestri» atty tizimge engizildi. Bul óz kezeginde osy sýbektilerdiń qyzmetterin rettep, baǵanyń negizsiz shamadan tys qymbattap ketýine jol bermedi. Sonymen birge domınattar-reestrine Internet júıesine qosylýdyń bastapqy rynogynyń operatorlary da kirgizildi. Bul ókiletti organ tarapynan provaıderlerdiń qyzmetin retke keltirip, Internet qyzmeti úshin tarıfter­diń tómendeýine yqpal etti. Qazirgi tańda básekelestikti odan ári damytý­dyń mańyzdy faktorlarynyń biri 2014 jylǵa deıin básekelestikti damytý jónindegi baǵdarlama bolyp otyr. Bul baǵdarlamanyń ereksheligi, bir jaǵy­nan, onyń keshendi máselelerdi qam­týyn­da bolsa, ekinshi jaǵynan, onyń mindetteri men prınsıpterin barlyq memlekettik basqarý dárejelerinde is júzine asyrý bolyp tabylady. – 2009 jyldan beri «Básekelestik týraly» Zań kúshine endi. Osy zań kásipkerlerdiń belsendiligin artty­ryp, shaǵyn jáne orta bıznes qaýym­dastyǵynyń jumysyna ıgi yqpal tıgize aldy ma? – Sózsiz. Ol sol úshin de qabyl­dandy ǵoı. Monopolııaǵa qarsy kúres salasy ekonomıkamyzdyń damýymen jáne qaıta jańǵyrýymen birge jetildirilip keledi. Respýblıkamyzdyń rynok­ta­ryndaǵy básekelestiktiń damýy óz-ózinen bolyp jatqan sharýa emes, bul 2009 jyly túbegeıli jetildirilgen monopolııaǵa qarsy júrgizilip otyrǵan maqsatty memlekettik saıasattyń nátı­jesi ekendigi daýsyz. Atalmysh zańnyń jobasyn qalyptastyrýǵa elimizdiń qo­ǵam­dyq uıymdary jáne bıznes ókil­deri belsene aralasty. Sondyqtan da, bul zań elimizdegi básekelestikti damy­týdyń tıimdi quralyna aınaldy. Sony­men birge zań sheńberinde kásipkerlik­tiń belsendiligin arttyrý, shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerin qoldaýdyń mańyzdy tetikteri engizilgen. Meniń oıymsha kásipkerler úshin ınvestısııa­lyq turaqtylyqtyń kepili bolyp taby­la­tyn uzaq merzimdi ınvestısııalyq nemese konsessııalyq kelisim-sharttardy qoldaýǵa arnalǵan zań normalarynyń mańyzdy bolyp otyrǵandyǵy daýsyz. Sondaı-aq, atalmysh zań memlekettik organdardyń kásipkerlik qyzmetke aralasa berýine tosqaýyl qoıyp, mo­nopo­lııaǵa qarsy organdardyń kez kelgen tekseris júrgizýine tyıym saldy. Bul organdar tarapynan tekseris júr­gizý máselesi zańmen naqty aıqyn­da­lyp, monopolııaǵa qarsy kúres zań­dylyq­tary buzylǵan kezde basty 4 baǵyt boıynsha ǵana tekserý júrgizý tártibi belgilendi. – Jalpy, bizdiń elimizde ór­ke­nıetti, halyqaralyq standarttar­ǵa saı básekelestik bar dep aıta ala­syz ba? Qazaqstannyń ishki rynogy monopolıstik toptardyń qolynda, ádil básekelestikke jol bermeıdi degen pikir bar. Oǵan qalaı qaraısyz? – Qalyptasqan obektıvti jaǵdaı­larǵa baılanysty búginde keıbir eko­no­mıka quraýshy salalar monopolııa­lyq bolyp qalýda. Oǵan temir jol sa­lasy, otyn-energetıkalyq kesheni jáne telekommýnıkasııalyq júıe kiredi. Jalpy alǵanda rynok sýbektileriniń basym yqpaly monopolııaǵa qarsy kú­res organdarynyń baqylaýynda bolyp sanalady. Bul 2011 jyldan beri qa­lyptasqan ekonomıkalyq toptastyrý júıelerin tártipke keltirý mehanızmderi arqyly rettelip keledi. Osy oraıda myna máseleni erekshe atap aıtqym keledi. Agenttik ekonomıkalyq toptas­tyrý máselesin qaraǵan kezde báseke­lestikti shekteý múmkindikterin ǵana qarastyrmaıdy, sonymen birge osyn­daı sharalardan ekonomıkamyz úshin óte qajetti ekonomıkalyq tıimdilik alýǵa da asa kóńil aýdardy. Sebebi, ry­nok­taǵy monopolııalyq sýbektiler­diń ekonomıkalyq paıda ákeletin kóptegen artyqshylyqtary bar. Má­selen, bul keńinen ınvestısııa tartý múmkindik­terine, ónim óndirý kólemin arttyrý esebinen ınnovasııalyq ja­ńalyqtardy óndiriske engizý, baǵany arzandatý jaǵ­daılarymen sı­pat­talady. So­nymen birge, bul arqyly turǵyn­dar­dyń jumys­pen qam­tylý deń­geıi artyp, ár­túrli tó­lemder esebinen bıýdjet qorjyny da tolyǵady. Bizdiń Konstıtýsııamyzǵa sáı­kes monopolııalyq qyz­met­ke tyıym salynbaǵan, tek ony júrgizýdi shekteý ǵana qaras­tyrylǵan. Mun­daı shekteýler rynokta basym jáne mono­polııalyq ar­tyqshylyqtarǵa ıe sýbek­tilerdiń or­taq iske kesirin tıgizbeý jaǵdaıyn retteıdi. El Úkimeti sońǵy ýaqytta sa­lalardy monopolııadan aryltý jáne básekelestikti damytý máselelerine erek­she kóńil aýdaryp keledi. Alaıda, búgingi tańda qalyptas­qan ahýaldy túbirimen jańartý úshin biraz ýaqyt, aıtarlyqtaı ter tógý kerek. Bul kóp kúsh-jiger jumsaýdy qajet etetin aý­qymdy jumys ekendigi belgili. Son­dyqtan, básekelestikti barynsha keńi­nen ornyqtyrý 2014 jylǵa deıin básekelestikti damytý baǵdarlama­syn­da, sol sııaqty salalar men óńir­lerdiń basqa da damý baǵdarlama­larynda erekshe oryn alǵan. – Elimizdiń ishki azyq-túlik ry­nogy ımportqa táýeldi. Básekeles­tikti damytatyn otandyq taýarlar qaıda? Saýda jáne kommýnaldyq sala­larda zańdar tıimdi jumys istemeıdi. Taýarlar men qyzmet túrleri­niń baǵasy tym joǵary, sapasy syn kótermeıdi... – Elimizde áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasy Úki­met­tiń turaqty baqylaýynda. Agenttik ótken jyldan bastap azyq-túlik taýar­lary boıynsha arnaıy qurylǵan ju­mys tobyna jetekshilik jasap keledi. Bul komıssııa azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqtandyrý, onyń tapshy­lyǵyn boldyrmaý maqsatynda birqatar yqpaldy sharalardy júzege asyrdy. Sonymen birge bul rette jergilikti atqarýshy organdardyń jáne óńirlik shtabtardyń da azyq-túlik taýarla­rynyń baǵasyn turaqtandyrý másele­sindegi jumystaryn atap ótken jón. Qazirgi tańda azyq-túlik ónimderin saqtaý ınfraqurylymdary men logıs­tı­ka­lardyń tapshy ekendigi jasyryn emes. Bul óz kezeginde jınalǵan ónim­niń saqtalýyn jáne ony tuty­nýshy­larǵa jetkizýdiń qıyndyqtaryn týǵy­za­dy. Mamandandyrylǵan mal soıý pýnk­tteriniń, kókónis qoımalarynyń, taýar­lardy saqtaý jáne qaıta óńdeý ortalyqtarynyń jetimsizdigi ishki ry­nokta ımporttyq taýarlardyń ús­tem­dik qurýyna ákelip soqtyrdy. Ási­re­se, bul jaǵdaı maýsymdyq kezeń­derde shıelenisip ketetindigin tájirı­beden kórip júrmiz. Degenmen, bul másele sheshilý ústin­de. Elimizde qolǵa alynǵan údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵ­dar­lamasy sheńberinde de osy bir qor­dalanǵan problemany sheshýge barynsha kóńil bólingen. Tek 2010 jyly ǵana bul problemany sheshý maqsatyndaǵy jalpy quny 95,8 mıllıard teńgeni quraıtyn 87 ınvestısııalyq joba jú­zege asa bastady. Onyń ishinde 42 nysan qazirdiń ózinde paıdalanýǵa berildi. Al 2011 jyly jalpy quny 55,5 mıllıard teńgeni quraıtyn 45 joba paıdalanýǵa berilmek. Meniń oıymsha, endi bir 2-3 jyldan keıin elimizdiń bar­lyq óńirlerindegi kókónis qoımalary­nyń júıesi kóbeıtiledi. Sóıtip, bul azyq-túlik túrleriniń tapshylyǵy joıy­lady. Qazir qolǵa alynyp otyr­ǵan sharalar elimizdiń azyq-túlik qaýip­sizdigin qamtamasyz etýge eleýli úles qosady. Saraptaýlar kórsetip otyrǵanyn­daı, azyq-túlik rynoktaryndaǵy baǵa­nyń kúrt qymbattaýy ádette jyl basynda jáne merekeler qarsańynda oryn alatyndyǵy dúrkin-dúrkin bolyp turatyn qubylysqa aınaldy. Kóp rette azyq-túlik baǵalarynyń qymbattaýy tabıǵı monopolııa jáne rettelýshi ry­nok sýbektileriniń ónimderi men qyz­metteri tarıfiniń kóterilýine de táýeldi bolyp keledi. Máselen, munaı ónimderi jáne elektr qýatynyń tarıfteri kóterilse bolǵany, birqatar taýar­lardyń ózindik quny artyp shyǵa keledi. Bul óz kezeginde ınflıasııanyń ósýi­ne ákelip soqtyrady. Máselen, munaı ónimderiniń baǵasyn Reseı Federasııa­syndaǵy baǵamen birshama teńdestirý úshin bıylǵy jyldyń basynda elimizdegi benzın jáne dızel otynynyń baǵasyn 14,6 paıyzdan 22,6 paıyzǵa deıin kóterýge májbúr boldyq. – Májıt Tóleýbekuly, bizdegi bazarlar men saýda oryndary deldal­dardyń qolynda. Jalpy, biz qashan osy deldaldar men alypsatarlardan qutylyp, órkenıetti rynokqa kóshe­miz? Agenttik tutynýshylar múdde­sin qorǵaý maqsatynda ne tyn­dyrdy? – Biz ekonomıka bos keńistikti kóte­re almaıdy degen ekonomıkalyq qara­paıym qaǵıdany túsinýimiz kerek. Eger rynokta qalyptasqan qandaı da bir bos keńistikti kásipkerler nemese memlekettik kásiporyndar toltyrmaıtyn bol­sa, ony sózsiz alypsatarlar men saý­dagerler toltyrady. Olar qa­lyp­tas­qan jaǵdaıdan múmkindiginshe mo­lyraq paıda taýyp qalý úshin eshteńeden taıynbaıdy. Memlekettik organdar bul máselede jedel de júıeli sharalar qabyldaýda. Qoldanystaǵy zańdarǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizilýde. Azyq-túlik rynoktaryn jú­gensiz ketken deldaldardan aryltý maqsatyn­da da tıimdi sharalar júrgizilýde. Jýyrda Memleket basshysy saýda qyzmetin retteý júıesin barynsha jetildirýge baǵyttalǵan «Saýda qyzmetin retteý máseleleri jónindegi Qazaqstan Respýblıkasynyń birqatar zańnamalyq aktilerine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa qol qoıdy. Bul der kezinde qabyldanǵan mańyzdy zań bolyp tabylady. Endi biz áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn retteý tetikterine qol jetkizdik. Bul óz kezeginde alypsatarlardyń ashylǵan aranyn tejeıdi. Alypsatar­lardyń basym kópshiligi baǵany negizsiz qymbattatyp, barynsha mol paıda taýyp qalýdy kókseıdi. Jańa qujattyń bul problemany sheshýge jaǵdaı jasaıtyndyǵyna senimdimin. Endi rynoktaǵy ahýaldy jergilikti atqarýshy organdar zerttep otyratyn bolady. Baǵanyń belgili bir óńirde ne sebepten qymbattap ketkeni jergilikti organdarǵa barynsha túsinikti. Sondyq­tan, bul jaǵdaıǵa baqylaý jasaý tetigi artady. Máselen, belgili bir óńirde qant baǵasy 40 paıyzǵa ósip ketti delik. Bul aqparat der kezinde jumys tobyna belgili bolady. Olar jergilikti jerdegi qalyptasqan jaǵdaıǵa baılanysty bul óńirde aldaǵy 90 kún ishinde qant baǵasyn 220 teńgeden asyrmaý týraly shuǵyl sheshim qabyldaıdy. Eger, belgili bir azyq-túlik ónimi shıkizattyń nemese elektr qýaty tarıfteriniń qym­bat­taýyna baılanysty oryn alatyn bolsa, zań jobasynda bul aıyrmany memleket esebinen óteý sharalary qarastyrylǵan. Joǵaryda atap ketkenimdeı, bizdiń birqatar rynoktarymyzda birneshe baǵa kórsetkishterin qol­daný tásili oryn alǵan. Bul jaǵdaı da zańda eskerilgen. Eger, alypsatarlar qo­sarlanǵan birneshe baǵa kórsetkishterin qoldanatyn bolsa, olar ákimshilik jazaǵa tartylyp, kinálilerge 100 myń teńgeden 400 myń teńgege deıin aıyppul saly­nady. Bul shara arany ashylǵan alypsatarlardyń tábetin tejeıdi ǵoı dep oılaımyn. Sondaı-aq, zań boıynsha qandaı azyq-túlik túrleri ımporttala­tynyna, olardyń qandaı baǵamen jetkiziletindigine, bul taýarlar qaı óńir­lerge jáne qandaı bazarlarǵa túsken­digine, olarǵa qansha dárejede ústeme saýda baǵasy belgilengendigine turaqty monıtorıng júrgizý sharalary belgilengen. Iаǵnı, rynokta qalyptasqan jaǵdaılardyń ashyqtyǵyn arttyrýǵa kóńil bólinedi. Rynoktar men bazarlarda ashyqtyq pen jarııalylyq oryn alsa, saýdagerlerdiń de júgensizdigine tosqaýyl qoıylady. «Astyq týraly» zańǵa sáıkes oblys ákimderi memleket qory jáne memlekettik turaqtandyrý qoryndaǵy astyq­tan alynǵan un jáne nan ónimderiniń shekti baǵasyn bekitý ókilettigine ıe boldy. Qolda bar derekter kórsetip otyrǵanyndaı, bıylǵy jyly elimizde eshqandaı azyq-túlik taýarlarynyń tap­shylyǵy bolmaıdy. 2010 jyly agenttik tarapynan azyq-túlik rynogy­nyń 289 sýbektisiniń qyzmetine tekseris júrgizildi. Rynoktaǵy basymdyq jaǵdaıyn paıdalanyp, jeń ushynan jalǵasqan 64 sýbektiniń ústinen ákimshilik is qozǵaldy. Onyń ishinde un jáne nan baǵasyn negizsiz qymbat­tatqan 25 deldal bar. О́simdik maıy, qara­qumyq jáne qus etin negizsiz qym­battatýǵa jol bergen 39 sýbektiniń ústinen agenttik ákimshilik is qozǵady. Sonymen birge, qarjy polısııasy Batys Qazaqstan oblysynyń eki un shyǵaratyn kásipornynyń ústinen qylmystyq is qozǵady. Ishki rynoktaǵy azyq-túlik baǵa­syn turaqtandyrý maqsatynda Úkimet ta­rapynan, onyń ishinde, agenttik yq­paldy sharalardy júzege asyrýda. Alaıda, baǵany jalań buıryqpen bir deńgeıde ustap turýǵa bolmaıdy. Bul rynoktaǵy ádil de erkin básekeles­tikpen rettelýi tıis. Inflıasııa kez kelgen ekonomıkalyq kórsetkish sııaq­ty retteletin qubylys. Degenmen, ony biliktilikpen rettep otyrý kerek. Mine, bizdiń ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardyń negizgi mindeti osy turǵydan aıshyqtalady. – Májıt Tóleýbekuly, agent­tiktiń aldaǵy qyzmetiniń aýqymy men perspektıvalary týraly ne aıtar edińiz? – Meniń oıymsha, agenttiktiń bolashaǵy zor. Álemniń barlyq damy­ǵan elderi ekonomıkadaǵy joǵary jetistikterge ádil básekelestikti damytý nátıjesinde qol jetkizdi. Qazaqstan da ekonomıkalyq zor tabystarǵa osy órkenıetti jolmen jetýdi maqsat etip otyr. 2011 jyly agenttik aldynda birqatar normatıvtik maqsattardaǵy mindetter tur. Bul básekelestiktiń biryńǵaı úderisteri men erejeleri týraly kelisimder jasaý, memlekettik monopolııa máseleleri boıynsha zańnamalyq aktilerge túzetýler engizý jónindegi jumysty aıaqtaý, sondaı-aq elimizdiń «Básekelestik týraly» zańy­na tıisti ózgertýler men tolyqty­rýlar engizý máseleleri bolyp tabylady. Bizdiń jumysymyzdaǵy taǵy bir mańyzdy baǵyttarǵa jergilikti atqa­rý­shy organdarmen birlese otyryp óńirlik básekelestikti damytý, báseke­lestikke qabiletti orta qalyptastyrý úshin óńirlerdegi taýar rynoktarynyń ahýalyn zertteý jatady. Sonymen birge, ózderińizge belgili, agenttik elimizdegi tutynýshylar quqyǵyn qorǵaý salasyndaǵy ókiletti organ bolyp tabylady. Osyǵan baılanysty tıisti memlekettik organdarmen birlese oty­ryp tutynýshylar quqyǵynyń baryn­sha qorǵalýyn qamtamasyz etý aıasyn­da birqatar keshendi sharalardy jú­zege asyrmaqpyz. Negizinen, bizdiń atqaratyn mindetterimizdiń barlyǵy derlik otandyq tutynýshylardyń qu­qyǵyn qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Máse­len, agenttik Reseıdiń federaldyq agenttigimen birlese otyryp rynokta qalyptasqan monopolııalyq ústem­digin paıdalanyp qyzmet baǵasyn sheksiz kóterip jibergen iri uıaly telefon operatorlarynyń jumysyna jan-jaqty tekseris júrgizip, zań buzýshylyq oqıǵalaryn anyqtady. Nátıjesinde, elimizde jumys isteıtin birqatar operatorlar uıaly telefon baılanysynyń tarıfin tómendetýge májbúr boldy. Mundaı mysaldardy qarjy rynogyndaǵy jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq salasynda atqarylǵan jumystardan da kóptep keltirýge bolady. 2011 jyl – barys beıneli elimiz­diń táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy ata­lyp ótiletin jyl. Qazaqstannyń mo­nopolııaǵa qarsy kúres organda­rynyń qurylǵanyna da 20 jyl tolady. Osyǵan baılanysty ústimizdegi jyly elimizdiń monopolııaǵa qarsy kúres saıasatyn odan ári jetildirý maqsa­tynda birqatar yqpaldy sharalardy júzege asyrmaqpyz. Osy maqsat aıasynda TMD memleketterimen táji­rıbe almasý jumystary da júrgizi­ledi. Agenttik aldynda turǵan basty mindet – elimizdi álemdegi eń damyǵan 50 eldiń qataryna qosý maqsatyndaǵy ekonomıkalyq zor jetistikterge jetý jolynda ádil ári órkenıetti básekelestikti damytý bolmaq. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Jylqybaı JAǴYPARULY.

О́ndiris óńirlerdi órge bastyrady

Al ol áleýmettik salanyń áleýetin arttyrady

Elbasynyń tapsyrmasyna sáıkes Úkimet sońǵy kezderi óńirlik damý máselesine erekshe mán berýde. О́ıt­keni, elimizde naryqtyq qatynas or­na­ǵannan beri árbir óńirdiń ekono­mı­kasynyń, turmys-tirshiliginiń ózin­dik erekshelikterine baılanysty ár túr­li jaǵdaıdyń qalyptasqandyǵy belgili. Máselen, Qazaqstannyń táýel­siz el retinde álemniń basqa elderimen tyǵyz ekonomıkalyq qarym-qatynastar ornatýy, álemdik rynok­qa qolda bar shıkizat resýrstaryn tikeleı shyǵara bastaýy negizgi tirshiligi munaı-gaz óndirisimen baıla­nysty bolyp kelgen elimizdiń batys óńiriniń jedel damýyna ákeldi. Al endi óndiristiń basqa salalarymen, sonyń ishinde, aýyl sharýashyly­ǵymen shuǵyldanatyn birqatar ob­lys­tar ózderiniń qol jetkizgen bu­rynǵy deńgeılerinen tómendep ketti. Osy rette Jambyl oblysynyń jaǵdaıyna salystyrmaly túrde toq­tala keteıik. 1991 jylǵy kórsetkishter boıyn­sha Jambyl oblysynyń el ónerká­sibindegi úlesi 6,5 paıyzdy quraı­tyn. 2009 jylǵy kórsetkish boıyn­sha bul úles kólemi endi 1,3 paıyzǵa deıin tómendegen. Sondaı-aq, osy oblystyń elimizdiń aýyl sharýashy­lyǵy ónim­derin óndirýdegi úlesi 1991 jyly 29,5 paıyzdy qurasa, 2009 jylǵy kór­setkish boıynsha ol endi 12,1 paıyzdy ǵana qurap otyr. Mundaı tómendeýdiń negizgi sebebi nede? Jambyl oblysynda buryn hımııa ónerkásibi, metallýrgııa salasy, tamaq ónerkásibi jaqsy damyǵan edi. Bul salalarda óndirilgen ónimder Keńes odaǵynyń tutyný rynogynda jaqsy paıdalanylatyn. Alaıda, osy úlken ortaq rynoktyń jo­ıylýy, bu­rynǵy qalyptasqan eko­no­mıka­lyq qarym-qatynas­tardyń úzi­lýi osy ob­lys jaǵdaıyna úlken soqqy bo­lyp tıdi. Osyndaı fak­tor­lardyń yqpa­lymen oblysta buryn paıdalanýda bolyp kelgen 11 mıllıon 500 myń gektar aýyl sharýa­shy­lyǵy jeriniń kólemi 2009 jylǵy kórsetkish boıyn­sha 4 mıllıon 400 myń gek­tar­ǵa deıin qysqaryp ketti. Eger oblys aýmaǵynda 14 mıllıon 426 myń gektar jer resýrsy bar ekendigin eske alatyn bolsaq, qazirgi kórsetkishter boıynsha jal­py jer áleýetiniń úshten bir bóligi ǵana paıdalanylyp otyr­ǵandyǵyna kóz jetkizemiz. Jambyl oblysy buryn elimizdegi aýyl sharýashylyǵy salasy eń da­my­ǵan oblystardyń biri bolatyn. Munda myńǵyrtyp tórt túlik mal ósiriletin. Maldyń júnin, etin, terisin óńdeıtin, tamaq ónimderin shy­ǵaratyn ónerkásip kásiporyndary jumys isteıtin. О́kinishke oraı, ekonomıkanyń negizgi salalarynyń, sonyń ishinde, hımııa jáne metallýrgııa ónerkásibiniń quldyraýy halyq­tyń satyp alý qabiletin kóp tómen­detip jiberdi. Osynyń áse­rinen aýyl sharýashylyǵy ónim­derine degen suranys azaıyp, mal basy, olardan óndiriletin ónim kólemi qysqara tústi. Máselen, 1991 jyly bul oblysta jylyna 11 833 tonna jún óndirilip kelse, endigi kezekte onyń kólemi eki esege deıin qysqardy. Osylaısha ekonomıka aýqymy­nyń qysqarýy, jumys orynda­ry­nyń azaıýy ár adamǵa shaqqan­daǵy eńbek ónimdiligine de úlken áser etti. Máselen, 2008 jylǵy málimet boıynsha Atyraý oblysynda jyly­na bir adamǵa shaqqanda 7 mıllıon 466 myń teńgeniń, Qaraǵandy obly­synda 4 mıllıon 742 myń teńgeniń, Almaty, Astana qalalarynda 3 mıllıon 893 myń teńgeniń ónimderi óndirilse, Jambyl oblysynda bul kórsetkish 613 myń teńgeni ǵana quraǵan. Eger ár óńir óz betinshe damyp, ár adam óz jaǵdaıymen ǵana ómir súretin bolsa, Jambyl oblysynyń halqy qazirgi kúni óte úlken qıyn­dyqtarǵa dýshar bolar edi. Biraq memlekettiń  búkil Qazaqstan halqy­na ortaq áleýmettik-ekonomıkalyq saıasat júrgizýiniń arqasynda Jam­byl oblysynyń halqy óz qıyndyq­tarymen jeke qalǵan joq. Bul oblysqa respýblıkalyq bıýdjet esebinen jylma-jyl aýqymdy sýbvensııa men transfertter bólinetindigi óz aldyna, sonymer qatar, túrli ekonomıkalyq jobalarǵa úlken qoldaý kórsetilip keledi. Osynyń áserinen qazirgi kúni myń jyldyq tarıhy bar kári Taraz qalasynyń jyldan-jylǵa jaınaı túskendigin baıqaımyz. Qazirgi kúni oblys halqyn gazben qamtý isinde birqatar problemalar sheshimin tapty. Oǵan osy oblys aýmaǵyndaǵy Amangeldi gaz ken ornynyń iske qosylýy úlken yqpal etti. Sonymen qatar, Úkimet Elbasy­nyń tikeleı tapsyrmasy boıynsha oblysta burynnan qalyptasqan hımııa, metallýrgııa óndiristerin qaı­ta­dan jandandyryp, olardy zaman talabyna sáıkes damytý isinde úlken sharalardy josparlap otyr. Qazirgi kúni olardy júzege asyrý úshin álemdik deńgeıdegi áleýetti ınvestorlar izdestirilýde. Salynyp jatqan «Batys Qytaı – Batys Eýropa» avtokólik dáliziniń edáýir bóligi osy oblys aýmaǵyn kesip ótetindigi belgili. Bul joba tolyq iske qosylǵan jaǵdaıda osydan sandaǵan ǵasyr buryn kári Taraz jerin álemdik saýda baǵytta­rymen tyǵyz baılanystyryp jat­qan kóne Jibek joly qaıta janda­nyp, oblystyń álemdik ekonomıka­lyq ıntegrasııalyq úderisterge qosylýy burynǵyǵa qaraǵanda qar­qyndy sıpat alatyn bolady. Munyń ózi oblys ekonomıkasyna tyń serpilis ákeletindigi anyq. Oblysqa Qanat Bozymbaevtyń  ákim bolyp kelýi óz nátıjesin bere bastaǵandyǵy baıqalady. Buryn jylma-jylǵy jyr bolyp kele jat­qan Jambyl GRES-niń problema­lary birshama sheshimin tapty. Onyń ústine ótken jyly elimizdegi júzege asyrylý ústindegi ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlama aıasynda Jambyl oblysynda birqatar jańa jobalar júzege asyryldy. Bul ob­lysta iske qosylǵan osy jobalar­dyń bir ereksheligi, jumys orynda­ryn neǵurlym kóptep ashý másele­siniń aldyn-ala oılastyrylǵandyǵy der edik. Sonyń nátıjesinde, Jam­byl oblysy ótken jyly jumys oryndaryn eń kóp ashqan oblystar­dyń qataryna qosylyp otyr. Oblys úshin bul da bir aldan baıqalyp otyrǵan jaqsylyq nyshany. Qazirgi kúni Úkimet ázirlený ústindegi Qazaqstan Respýblıkasy­nyń aýmaqtyq-keńistiktik damýynyń boljamdy kestesi aıasynda atalǵan oblysty odan ári damytý isine erekshe nazar aýdarýda. Osy keste boıynsha bul oblysta birinshi kezekte aýyl sharýashylyǵyn, tamaq óner­kásibin, hımııa ónerkásibin damytý isine basymdyqtar beriletin bolady. Osy úshin oblystyń energetıkalyq áleýeti qaıta qalpyna keltiriledi. Tústi metallýrgııa salasy, dári-dármek óndirisi, flıýorıt óńdeý, kal­sıı sodasyn shyǵarý, tehnıka­lyq kremnıı alý, sement óndirý já­ne odan túrli qospalar jasaý óner­kásibi damytylatyn bolady. Son­daı-aq, aldyn-ala zertteýler boıyn­sha bul oblysta jeńil ónerkásipti, týrızmdi, kólik logıstıkasy men máshıne jasaý salasyn  damytýdyń birshama tartymdylyǵy bar. Osy máselelerge de nazar aýdarylyp, tıisti sharalar oılastyrylý ústinde. Biz osy maqalamyzda el óńir­lerin damytý isine qatysty tek bir ǵana oblystyń mysaly negizinde áńgime qozǵadyq. Al osyndaı sharalar basqa oblystarǵa da qatysty júzege asyrylyp jatqandyǵy bar­shaǵa belgili. Qazir elimizdiń qaı óńi­rine barmaıyq onda turyp jatqan adamdardyń júzi jarqyn, eńsesi kóterińki ekendigin baıqaımyz. Bir qaraǵanda ádettegideı jaǵdaıǵa, qa­lypty qubylysqa aınalyp ketken osy kórinistiń astarynda úlken másele jatqandyǵyn ańǵara bermeımiz. Al túbin qýalap keletin bolsaq, osynyń barlyǵy Qazaqstan memle­ket­tiginiń úlken áleýmettik saıasatty jyldar boıy tynymsyz júrgizýiniń nátıjesi. Bir jaqsysy, bizdiń táýelsiz Qazaqstanymyz Elbasynyń halyq qamyn kúıttegen saıasatynyń jáne dana basshylyǵynyń nátıje­sinde burynǵy Keńes odaǵy ustanǵan áleýmettik jetistikterdiń barlyǵyn sol kúıinde saqtap qala aldy jáne ony odan ári jetildire túsýde. Máse­len, bizde orta bilim tegin. Oqımyn degen jastarǵa joǵary oqý orynda­ryna memlekettik granttar beriledi. Onyń ústine oqýǵa yntaly árbir jas­tyń memlekettiń júzege asyrý ústin­degi «Bolashaq» baǵdarla­masy­nyń aıa­syn­da álemniń kez kelgen eline baryp, ondaǵy tańdaýly joǵary oqý ornyn­da tegin oqý múmkindigi bar. Al halyq úshin mundaı jaqsy­lyqty kezinde kommýnızm ornatýdy maqsat etken álemdegi eń áleýmettik memleket Ke­ńes odaǵy da jasaı almaǵan bolatyn. Qazaqstanda densaýlyq saqtaý salasynyń da jaǵdaıy jyldan-jylǵa jaqsara túsýde. Qalaly jerlerde, tipti aýyldarda da qazirgi zamanǵa laıyq jaqsy jabdyqtalǵan sport alańdary salynýda. Munyń syrtynda sanaýly jyldardyń ishinde bizdiń Qazaqstanda myńǵa jýyq mektep pen emhanalardyń, mádenıet mekemeleriniń salynǵan­dyǵyn kórip otyrmyz. TMD-nyń, tipti dúnıe júziniń eshbir eli áleý­mettik máni bar osyndaı nysan­dardy salýda dál Qazaqstandaı ba­tyl qımyldap, jyldamdyq tanyt­qan, osy maqsatta memlekettiń múm­kin­dik deńgeıimen eseptegende aý­qym­dy qarjy bólgen emes. Shaǵyn aýylda 30-40 bala úshin jeke mektep ustap otyrǵan osyndaı memleketti basqa jerlerden taýyp kórińiz. Sonymen bir sózben aıtqanda, bizdiń Qazaqstanymyz qazirgi kúni álemdegi eń bir áleýmettik memle­ketterdiń birine aınalyp keledi. Bul bizdiń táýelsizdigimizdiń basty je­tis­tik­teriniń biri. Osyny ár óńir tur­ǵyny, basshysynan bastap bala­syna deıin durys túsinse eken dep oılaımyz. Suńǵat ÁLIPBAI.

Ylǵal – qunarlylyq kepili

2010 jylǵy qurǵaqshylyq kóptegen aýyl­sharýashylyq mamandaryn eginshilikti jaýyn-shashynsyz qalaı damytý kerektigi jóninde oılan­dy­rady. Qurǵaqshy­lyq­tyń qaı­talan­baýyna eshkim kepil bola almaıdy. Álem ǵalymdary aýa tem­pe­ratýra­synyń birtindep kóterilip jat­qanyn aıtýda. Soltústik Qazaqstan eginshilerine erigen qar sýynyń emes, to­pyraq qabatyndaǵy ylǵaldyń mańyzy zor. Bul A.I.Baraev atyndaǵy ǵylymı-tájirıbelik orta­ly­ǵynda kópjyldyq zertteý nátıje­lerinen keıin dáleldenip otyr. 2010 jyly qazanda «Kazahzerno» gazetine bergen suhbatta bizdiń zertteý­lerimizdiń nátıjesinde qurǵaqshy­lyqtyń ósim­diktiń ósip-jetilýine keri áser etetini aıtylǵan bolatyn. Sońǵy 50-60 jyl­da eginshilikte ósip jetilý kezinde mun­daı joǵary temperatýra men jaýyn-shashyn­syz jyl baıqalǵan joq. Aýyl sharýashylyǵy dándi daqylda­ryn ósirý tehnologııasynda eń basty faktor­lardyń biri – egin eger aldyndaǵy ylǵal qorynyń jetkilikti bolýy. Bul máseleni sheshý úshin ylǵal qoryn jınaýda qys aıynda, burynǵy keńestik kezdegideı, qar toqtatý is-sharalaryn júrgizý qajet. Biraq qar toqtatý aldynda eginshiler kók­temde erigen qar sýynyń topyraqqa qo­laıly jáne keri áserin esten shyǵar­maǵany durys. Negizgi sý erozııasy kóktem aıynda qardyń erýi kezinde aǵyn sýdyń bolýynan paıda bolady. Egistik topografııasyn, agrofon, topy­raq qabatyn negizgi súdigermen óńdeý, topyraq qa­batynyń ylǵal mólsherin anyqtaý sııaqta ne­gizgi faktorlardy da esten shyǵarmaý kerek. Egin jınaǵannan keıin kúzdegi jaýyn-shashyn mólsheri: qyrkúıek aıynda – 2,5 mm., qazan aıynda – 5,9 mm., jáne qarasha aıynda – 31,3 mm., ortasha kópjyldyq málimetterde 24,4; 28,7 jáne 15,5 mm. quraıdy. Qarasha aıynyń úshinshi jarty­synda aýa tempera­týrasy turaqtala bas­taıdy. Osy ýaqyttaǵy jaýǵan qar mól­sheri 22,0 mm., quraıdy, al ortasha kópjyldyq málimetterde ol – 24,0 mm. Ańyzdyq daqyldar eńkis jerlerge egilip jáne topyraq qabatyna kese kóldeleń óńdeý júrgizilmegen bolsa, osyndaı jerlerde de aǵyn sý qalyp­ta­sady. Bundaı egistikterde qar qabatyn 35 sm., artyq toqtatýǵa bolmaı­dy. Jylda sý aǵatyn jáne saıly jerlerdi eginshilikten alyp tastap, ondaı egis alqap­taryn shalǵyndy shópti jáne shabyndyq jerlerge aınaldyrý kerek. 2010 jyly aýa raıy qýańshylyǵyna qaramaı bizdiń zertteýler boıynsha jańa tehnologııanyń arqasynda jazdyq jum­saq bıdaıdyń ónimdiligi gektaryna 12-16 sentnerge jetti. Al óńdeý tehnologııasy saqtal­maǵan jerlerde ónimdilik gek­taryna nebári 2-4 sentner ǵana boldy. Taǵy bir mańyzdy jáıt, qarjy jetispegen kezde, materıaldyq jáne ju­mysshy adamdar az bolǵanda egis alqabyn qaje­tine qaraı sebý kerek, qarjyny tek taza jáne ónimdi kóp beretin egistikterge ǵana jumsaý kerek. Aldy­men, ekologııalyq qaý­pi az jerlerde qar toq­ta­tý qajet. To­py­raqtyń qunarly qabatynyń shaıylýy orny tolmas apat. Ekologııa men topy­raqty erozııadan qorǵaý birinshi orynda turýy kerek. K.AKShALOV, A.I. Baraev atyndaǵy Ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń eginshilik bóliminiń meńgerýshisi, J.TAIShÝHER, ǵylymı qyzmetker.

E-ákimdik qyzmetin bastady

Jaqynda Astanadaǵy “Báı­­terek” medıa-orta­ly­ǵynda elor­danyń elek­trondy ákim­­digi jo­basyn tanys­tyrýǵa ar­nalǵan bas­pasóz más­lı­haty bolyp ótti. Onda Astana qala­synyń tur­ǵyndaryna mem­lekettik qyz­metti elek­trondy túr­de kórsetetin jańa júıe ta­nystyryldy. Jańa veb-portal ataýy –e.astana.kz. Turǵyndar paıdala­nýy­na usynylyp otyrǵan elor­da­lyq e-ákimdik jergilikti atqa­rýshy organdardyń qyz­metin onlaın rejiminde kórsetedi. Jańa portal arq­asynda memlekettik qa­jetti qyzmetter jıynty­ǵyn kompıýter qol­daný­shylardyń barlyǵy birneshe noqattardy basý ar­qyly lezde ala alady. Astana­lyq­­tar budan bylaı ju­mys­pen qamtamasyz etý, bilim, turǵyn úı, jer qaty­nastary jáne basqa da 15 qyzmet túrin úıden shyq­paı-aq alý múm­kindigine ıe bolyp otyr. Veb-portal­dyń basty maqsaty – tur­ǵyndar tarapynan baryn­sha suranysqa ıe memlekettik qyzmetterdiń qoljetim­diligi men sapasyn arttyrý. Portal demalyssyz jumys isteıdi. Al qyzmet jedeldigine kelsek, qala turǵyn­dary kez kelgen ýaqytta ınternet qosyl­ǵan jerden tapsyrys jiberip, onyń oryndalýyn qada­ǵalaı ala­dy. Portal múmkin­digi, ýaqyty tapshy azamat­tarǵa uzyn-sonar kezekke turý arqyly ýaqyt joǵalt­paı-aq qajetti qujatyn tez ári sapaly qyzmet túrimen alý­dyń balamaly joly bol­maq. Jobanyń jalpy quny 30 mln.teńgeni quraıdy. Jańa portal belsendi ınternet tutynýshylar sa­nyn kóbeıtip, memlekettik mekemelerdegi úderisterdi avto­mat­tan­dyrady. E-ákim­dik qyz­­metine júgingen aza­mat­tar­dyń tapsyrysy sol sátte-aq tıesili organǵa tikeleı kelip túsedi. О́ti­nishti qarý merzimi sheshilý ýaqy­tyna qaraı 5 kúnnen jarty jylǵa deıin sozyla­dy. Turǵyndar por­tal­daǵy jeke buryshy arqy­ly kelgen anyqtama for­masyn baspa arqyly shyǵa­ryp alyp, qol­dana berýine bo­la­dy. Anyq­tamalardy alý ba­ry­synda adam faktory­nyń azaıýy, úde­ristiń ashyq­­tyǵy óte tıimdi. Anyqtama alý­shylar óziniń neshinshi orynda turǵandy­ǵyn anyq­tap, oryn­dalý úde­risin ba­qylaı alady. E-ákimdiktegi qyzmet kór­­setýdiń jańa júıesi bir­neshe qaýipsizdik saty­sy­nan turady. Olar: veb-por­talǵa qosylý arnasy­nyń qorǵalýy, arnaıy elek­­trondy sandyq qol­tańba, JSN. Elektrondy ákimdik qyz­metin tirkelgen elorda­lyqtar ǵana qol­dana alady. Ol úshin “Elek­trondy úkimet” saıtynan ne­mese qaladaǵy HQKO-dan elektrondy qol­tańba alý qajet. Júıe ESQ-ǵa ıe azamattarǵa qujattar­dyń kóshirmesin saqtaýǵa múm­kindik beretin jeke elek­trondy kabınet usynady. Al ESQ-sy joq tutyný­shylar úshin memlekettik qyzmet alý úshin tapsyrys berýge jáne kezekti bron­daýǵa múmkindik bar. Internet jelisi arqyly sa­lyq jáne basqa da tólem­der­di talap etpeıtin qyz­met­­ter tegin kórsetiledi. Astana qalasynyń ákim­digi usynyp otyrǵan jańa qyzmet júıesindegi qyzmet sany bo­la­shaqta budan ári kó­beımek. Jańa júıeni jasap shyǵa­rýshylar 43 memlekettik qyz­met ishinen elorda turǵynda­ry qatty qajet etken qyzmet túrlerin elek­trondy túrge aýystyrdy. Mysaly, bala­lar­dy bala­baq­shaǵa ornalas­tyrýǵa kezekke turý, jumys­syzdarǵa esepke tirkelý, memlekettik qordan úı alýǵa úmit­ti azamattardy esepke alý, 18 jasqa deıin balaǵa járdem­aqy alý anyqtamasy sekildi qyzmetter bar. Qalǵan­dary bolashaqta kezeń-ke­zeń­men aýys­tyrylatyn bo­lady, dedi Astana qalasy­nyń memlekettik qyzmet kórsetý sapasyn baqylaý bóliminiń meńgerý­shisi Oljas Omar. Venera TÚGELBAI.

Maqsat – turǵyndar talabynan shyǵý

Elordadaǵy Kongress-Holl foıesinde Astana qalasy Bas jos­paryna onyń 2030 jylǵa deıingi damý baǵyty boıynsha tú­zetýler engizý jobasynyń ta­nys­­tyrylymy bolyp ótti. Jo­bany Elbasynyń tapsyrma