Kóshe jáne qoǵamdyq oryndarda jasalǵan qylmystardyń sebebi nede? Jáne de qaryzy barlardy izdestirý jónindegi jumystyń tıimdiligi qandaı? Osy máselelerdi talqylaý maqsatynda elordanyń «Esil» aýdandyq prokýratýrasy keshe ákimdikpen jáne jergilikti polısııamen vedomstvoaralyq keńes ótkizdi.
Otyrysta kóshe qylmysy qoǵamǵa tikeleı áser etetindikten, oǵan beıjaı qaraýǵa bolmaıtyndyǵy erekshe ataldy. О́ıtkeni kósheler men qoǵamdyq oryndardaǵy quqyq buzýshylyqtar 142 jáne 168 paıyzǵa artqan. Saralaý nátıjesi kórsetkendeı, ishki ister organdary tarapynan qylmystyń aldyn alýǵa qatysty jumystardy tıimdi ári utymdy júrgizý jaıy jolǵa qoıylmaǵan. Sonyń saldarynan kóńil kóterý jáne saýda oryndarynda jazǵy mezgilde qylmystyń sany óse túsken. Ásirese jastar men mektep oqýshylary bul kezde óz ýaqyttaryn kóbinese kóshede ótkizetini belgili. Sondyqtan kúndiz azamattardyń jeke múlikterin: uıaly telefon, sómkelerin, velosıpedterin, planshetterin jáne ózgelerin urlaý, sondaı-aq tonaý faktileri kóptep oryn alýda. Al kesh batqanda buzaqylyq, tóbeles jáne ózge de tynyshtyqty ketirgen jaıttar oryn alady eken. Kóshedegi jáne qoǵamdyq oryndardaǵy qylmystyq áreketterdiń 38 paıyzy keshki 17-22 saǵat aralyǵynda oryn alsa, 34 paıyzy túngi 00-den tańǵy saǵat 5-9 aralyǵynda, al 16 paıyzy tańǵy 6-11 saǵat aralyǵynda jasalady.
Sondaı-aq, keńeste elordanyń birqatar kóńil kóterý oryndarynda oryn alǵan buzaqylyqtar da atalmaı qalmady. Mysaly, «Labırınt» kafesinde 21 buzaqylyq tirkelse, «Izıým» kafesine qatysty 17 fakti ataldy. Kún saıyn qala kóshelerinde 24 patrýldik top kezekshilik jasasa, 8 stasıonarlyq polısııa pýnkti jumys isteıdi. Alaıda olardyń atqarǵan bul jumysynan ázirge nátıje tómen. Olaı bolsa Qabanbaı batyr men Qorǵaljyn tasjoly boıyndaǵy qylmystyq áreketterdiń tyıylar túri joq. Sol sııaqty Ilınka kentinde de qylmys órship tur. Bul eldi mekende quqyq buzýshylyq negizinen kúndizgi ýaqytta jasalatyn bolsa, avtopatrýl polısııasy tek keshki 19-dan keıin ǵana jumysyna kirisedi eken. Sondaı-aq, elordanyń mártebesine sáıkes syrttan kelýshilerdi, buryn sottalǵandardy, arnaıy esepte turatyndardy anyqtaý úlken mańyzǵa ıe. Osy turǵydan kelgende jergilikti polısııa óz páterlerin jalǵa beretin kásipkerlermen jumysty jolǵa qoımaǵan. Aýdanda qoǵamdyq oryndarda oryn alǵan barlyq qylmystyq áreketterdiń tek 15 paıyzy ǵana ashylady eken. Keıbir qylmystyq isterdi tekserý barysy kórsetkendeı, tergeý organdary jedel qyzmettermen birlesip, iske aıǵaqtardy tirkemeıtini belgili boldy. Tarqatyp aıtqanda, beıne baqylaý kameralary arqyly jazylyp alynǵan jazbalardy talap etý, sol arqyly kináli adamdardy anyqtaý jolǵa qoıylmaǵan. Sotqa deıingi tergeýdiń durys uıymdastyrylmaýynan qylmys jasaǵan adam jaýapkershilikten sytylyp ketip jatady. Qoǵamdyq oryndarda jasalǵan 1177 qylmystyq árekettiń 74-i boıynsha kúdiktiler ustalǵan. Onda da olar kúzet qyzmetkerleriniń nemese japa shegýshilerdiń óz kúshimen qolǵa túsip otyr. Qylmystyq istiń tek 69 paıyzy ǵana sotqa joldanǵan nemese jabylǵan. Al qalǵan qylmystyq is-árekettiń 31 paıyzynda kináli jandar áli kúnge jaýapqa tartylmaı keledi. Bul óz kezeginde turǵyndar arasynda quqyqtyq nıgılızmdi týdyryp, qylmyskerlerdiń jaýapqa tartylmaýynan qoǵamdaǵy nemquraıdylyqqa soqtyrady deıdi prokýrorlar.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan»