Turǵyn úı tóńiregindegi túıtkilder

olardy sheshý joldary qandaı? Kóp qabatty úı turǵyndary endi úıinen shyqpaı-aq ınternet arqyly páter ıeleri kooperatıviniń (PIK) jumysyn baqylap otyrýyna bolady. Bul jaıynda «Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn jańǵyrtý men damytýdyń qazaqstandyq ortalyǵy» AQ habarlap otyr. Aıta keteıik, aldaǵy ýaqytta bul úshin arnaıy elektrondy júıeniń jobasy usynylmaq. Halyqtyń senimi artqan saıyn PIK jumysy da áldeqaıda ashyq ári tıimdi bola túspek. О́ıtkeni, turǵyndar óz jarnalarynyń ári qaraıǵy «taǵdyryn» qadaǵalap, kooperatıvtiń kiristeri men shyǵys­taryn kórýge múmkindik alady. Páter ıeleriniń jalpy jınalysy kezinde elektrondy san­dyq qoltań­banyń arqasynda elektron­dy daýys berýge qatysyp, aldaǵy jumystar jóninde habarlamalar alyp otyrady, sondaı-aq, óz kooperatıvteriniń jumysyna baǵa bere alady. Al ol baǵa óz kezeginde árbir PIK-tiń neme­se basqarýshy kompanııanyń reıtın­gin qalyptastyrady. Elektrondy júıe áli jasalý ústinde, ázirge shartty túr­de «E-Shańyraq» dep atalyp otyr. Atalǵan baǵdarlamany jasaý­shy­lardyń shamalaýynsha, onda res­pýb­lıkamyzdyń ár aımaǵy bo­ıynsha PIK-ter týraly barlyq málimet saqtalady. Vırtýaldy PIK-ke «jeke kabınet» arqyly kire alasyz. «Mobıldi» turǵyndar úshin atalmysh júıeniń mobıldi qosymshasy jasalady. Oǵan ár qoldanýshy óziniń uıaly telefonynan tikeleı kire beredi. Agenttiktegiler elektrondy PIK-ti engizý máselesi turǵyndar arasynda ǵana emes, turǵyn úı qatynastarynyń memlekettik organdar, atap aıtqanda, ákimdikter, turǵyn úı ınspeksııalary, kom­mý­nal­dyq kásiporyndar jáne basqa da sýbektilermen ara qatynasy úshin de asa mańyzdy degen oıda. «Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­­shylyǵyn jańǵyrtý men da­my­tý­­dyń qazaqstandyq ortalyǵy» AQ jańa júıeniń paıda bolǵanyna qaramastan turǵyndardy qol qý­syryp otyra bermeı, qazirden bas­tap kooperatıvtermen qarym-qatynas ornatýǵa shaqyryp otyr. Eń aldymen, elimizdiń turǵyn úı qatynas­taryn retteıtin zańnama­symen tanysyp shyqqan abzal. Bul ár turǵynnyń óz quqyqtary men múd­de­lerin jetik qorǵaýyna múm­kindik beredi. Máselen, zań boıynsha turǵyn­dar PIK jumystary barynsha tıim­di júrý úshin ózi sheshim qabyl­daýy kerek ekenin bile bermeıdi. Olar páter ıeleriniń jıynyn tur­ǵyn úı qatynastaryn retteýdegi bas­ty organ etip belgileýine bola­dy. Másele kondomınıýmdy bas­­qarý jáne ustap otyrýda bolyp tur. Oǵan basqarý formasyn, aı sa­ıyn­ǵy jarnanyń mólsherin, jı­­naq sho­tynda jınalǵan aqshany jum­­saý jos­paryn tańdaý, kúrdeli jón­­deý­­diń smetasyn bekitý jáne basqa­lar kiredi. PIK-terdiń qarjylyq jumysyn qalaı baqylaýǵa bolady? Zańǵa sáıkes, kondomınıým obek­tisiniń ortaq múlkin kútip ustaý­ǵa ketetin shyǵyndar «kóp qabat­ty turǵyn úılerdi basqarý jónin­degi esepte» kórsetilýi tıis. Ony PIK páter ıeleriniń sura­ny­sy boıynsha toqsan saıyn jazbasha nemese elektrondy túrde usynyp otyrady. Iаǵnı árbir azamat – páter ıesi PIK-ten qarjynyń qalaı jumsalyp jatqany jóninde to­l­yq esepti talap etýge quqyly, al koo­pe­ratıvterdiń mindeti – esh qar­sy­lyq­syz esep berý. Aıtpaqshy, esepti usyný merzimin buzǵan jaǵ­daıda aıyppul túrindegi ákim­shilik jaýapkershilik qaralǵan. Kooperatıv músheleriniń jalpy jıynynyń aıryqsha quzyretine kooperatıvtiń basqarma tóraǵasyn, basqarma jáne revızııalyq komıs­sııanyń múshelerin saılaý jáne qyzmetten bosatý jatady. Demek, PIK organdarynyń jumysy páter ıeleriniń kóńilinen shyqpasa, jal­py jınalys kezinde jańa múshe­ler­di tańdaı alady. Zańnamany bilmegendikten páter ıeleri men PIK qarym-qa­ty­na­synda kúrdeli máseleler týyn­dap jatady. Páter ıeleri tarapynan – aı saıynǵy jarnany tólemeý jáne qaryzdardyń qordalanyp, jınalýy, PIK-ke senim artpaý, sonyń saldarynan kóp qabatty turǵyn úıdiń ortaq múlkine nemquraıdy qaraý sııaqty áreketter jıi kezdesedi. Al PIK óz kezeginde qarjylyq-sharýa­shylyq qyzmetin ashyq, jarııa túrde júrgiz­beı, kúrdeli jóndeý júrgiz­bek túgili, úıler, podezder, bas­pal­daq­tar, lıftiler, shatyrlar, jer­tóleler men ınjenerlik júıelerdi abattandyrý úshin tıisti sharalardy qoldanbaıdy. Búginde PIK jumysyn tek páter ıeleri ǵana baqylamaıdy. Sony­men qosa memlekettik organ­dar­dyń da belgili bir jaýap­ker­shi­lik pen mindettemeleri bar. My­sa­ly, ákimdikter janynan qu­ryl­­ǵan turǵyn úı ınspeksııalary. Olar turǵyndarǵa kómek retin­de kóp qabatty úılerdi basqarý men kútip ustaýdaǵy tekserýshi-qa­da­ǵa­laýshylyq fýnksııalardyń bir pa­rasyn ózderi atqarady. Ol fýnk­sııalarǵa mynalar jatady: kúrdeli jóndeýdiń jekelegen túrleriniń shy­ǵyndar smetasyn kelisý, atqa­rylyp jatqan jumystardyń sapasyn baqylaý jáne olardy qabyldap alý komıssııasyna qatysý. Páter ıeleri shaǵymdanǵan jaǵdaıda ıns­pektorlar úıdi basqarý jónindegi joǵaryda aıtylǵan eseptiń bar-joǵyn tekseredi. Degenmen, turǵyndar da kóp nárseni nazarda ustaǵandary abzal. Turǵyn úı ınspeksııasynyń eskertýinshe, árbir adam úıdegi ortaq múlik jáne onyń janyndaǵy aýmaqty paıdalaný jáne oǵan jóndeý jumysyn júrgizý kezinde tártip saqtaýǵa jaýapty. Sonymen birge, turǵyn úı-kom­mýnaldyq sharýashylyq sa­la­­­syn­­daǵy memlekettik qoldaý­dyń aıa­synda oqý oryndarynda birtin­­dep kóp páterli turǵyn úıler­di bas­­qarý salasyndaǵy maman­dyq­tar en­­gizilýde, TKSh ju­mys­shy­lary bi­­lik­­­tilik kóterý kýr­s­tarynda oqýda. Kúrdeli jóndeýge aqsha jınaý kerek pe? Búgingi tańda kondomınıým obektisiniń ortaq múligin kúrdeli jóndeýden ótkizý úshin aqsha jınaý kerektigi jaıly jıi aıtylady. Páter ıeleri aı saıyn PIK-tiń jınaq kassasyna tólemi páter ıeleriniń májilisinde belgilengen kólemde, biraq turǵyn jáne turǵyn emes alańynyń bir sharshy metr paıdaly bóligine 0,02-eselik aılyq esep­tik kórsetkishten kem bolmaýy tıis. Turǵyndar kóbine PIK-ke senbeıdi, sondyqtan, zań­nyń mindetti jınaqtaý týraly nor­ma­symen kelispeıtini ras. «Alaıda, ár adam estetıkalyq jáne tehnıkalyq turǵyda jaıly úıde turǵysy kelse, jalǵyz jol – osy», dep túsin­dirdi «Turǵyn úı-kom­mýnaldyq sharýa­shylyǵyn jań­ǵyrtý men damytý­dyń qazaq­stan­dyq ortalyǵy» AQ bas­qar­ma tór­aǵa­synyń orynbasary Dastan Hamzın. Bálkim, eń durysy shotyńdaǵy aqshany maqsatty túrde jumsaı alatyn ysylǵan, bilikti uıymdy tańdaý kerek shyǵar? «Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn jańǵyrtý men damytýdyń qazaq­stan­dyq ortalyǵy» AQ mamandary aqshany jergilikti atqarýshy organdardyń janynan qurylǵan jekelegen ókiletti organnyń shotynda saqtaý eń durys amal dep sanaıdy. Ol kúrdeli jóndeý júrgizý boıynsha aımaqtyq operatordyń rólin atqarady. Aıtqandaı, munyń jaǵymdy tustary bul ǵana emes. Qarjyny «ortaq qorjynda» jınaý kúrdeli jóndeý jumystaryn óz merziminde jáne júıeli túrde júrgizýge múmkindik beredi. Uıymdasqannyń utary kóp «Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shylyǵyn jańǵyrtý men da­mytýdyń qazaqstandyq orta­lyǵy» AQ mamandarynyń pikirin­she, búginde turǵyn úı qaty­na­stary­nyń jańa modelin qalyp­tas­tyrý qajet. Osyǵan qatysty bir ıdeıa – árbir turǵyn úıde zańdy tulǵa for­ma­syndaǵy birlestik nemese úı ke­ńesin qurýǵa bolady. Oǵan eń bel­sendi turǵyndar múshe bolýy tıis. Olar páter ıeleriniń quqyq­­­tary men múddelerin qor­ǵa­ı­tyn bolady. Sonymen birge, keli­sim­­shart negizinde kásibı bas­qarý kompanııasyn jaldaýdyń da ar­tyqshylyqtary mol. Ol kom­panııaǵa úıdi kútip ustaý men basqarýǵa qatysty qoıylatyn talaptar da barynsha qatań bolady. Besboǵda ALTAI, «Egemen Qazaqstan»