Elimizdiń aýyl sharýashylyǵy salasynyń óndirisinde, memlekettik basqarý júıesinde jáne ǵylymynda uzaq ýaqyt eńbek etip kele jatqan azamat retinde Elbasymyzdyń «Nur Otan» HDP-nyń kezekti HIII sezinde sóılegen sózinde aıtylǵan bilim berý salasyna qatysty ustanymdaryna oraı oıymdy bildirgendi jón kórdim.
Burynǵy keńes dáýirinde de ǵylym-bilimniń bedeli men yqpaly búgingiden edáýir joǵary bolǵannyń ózinde de oǵan qatysty az syn aıtylmaǵan ǵoı. Elbasy sondaı-aq óziniń bıylǵy halyqqa Joldaýynda atap aıtqandaı, búginde ǵylymnyń qaı salasy bolsa da beı-bereket ǵylymı ataq alý úshin ǵana qurylyp otyrǵandaı pikir qalyptastyratyny ashy da bolsa shyndyq. Sońǵy 20 jylda tym jas ǵylym doktorlary sańyraýqulaqsha qaptap ketti demeske lajyń joq. Árıne, ǵylymı ataq alý úshin tyń jańalyq ashý qajet bolmaǵanymen, ǵylymı-tájirıbelik negizde el ekonomıkasyna tıimdi bolatyn is-sharalardy qalyptastyrý da ońaı sharýa emes qoı, ıaǵnı bilimdilikpen qosa aıtarlyqtaı ýaqyt pen tájirıbe de qajettiligin ómir dáleldep otyr.
Degenmen, shet elderde bári jaqsy dep, elimizdiń tabıǵı, áleýmettik, ekonomıkalyq erekshelikterin eskermeı ǵylymı ataq ıeleriniń bárine birdeı kúıe jaǵa berý de jón emes sııaqty, sondyqtan da bul máselede ońtaıly júıeni qalyptastyrý úshin tómendegideı jáıtterdi eskerý kerek sekildi.
Men joǵary oqý ornyn aıaqtaǵannan keıin birshama ýaqyt sharýashylyqta eńbek etip, óndiristen qol úzip oqıtyn aspırantýrada (úsh jyl) oqyp, ıaǵnı tájirıbe jumystarymdy sharýashylyq bazasynda kerzi etik kıip atqaryp, óz qolymmen ǵylymı zerthanalarda saraptaý jumystaryn jasap, eńbegimniń qorytyndysyn arnaıy ǵylymı keńeste qorǵap, ǵylym kandıdaty atandym.
Budan keıin de aýyl sharýashylyǵy ǵylymı-tájirıbelik qurylymdarynda qyzmetker, basshylyq qyzmetterinde ǵylymı is-sharalar aýqymyn ulǵaıta, tereńdete izdenis jumystaryn jalǵastyrdym. Sonymen qatar, keıinde jınaqtaǵan ǵylymı-tájirıbelik izdenister tujyrymdamalaryn, aýdanǵa aýyl sharýashylyǵy boıynsha basshylyqqa taǵaıyndalǵanda, óndiriste synaqtan ótkizgennen keıin ǵana búginde meniń oıymsha tolymdy doktorlyq ǵylymı eńbegimdi qorǵaýǵa usyný múmkin boldy. Demek, qandaı da bolmasyn ǵylymı ataqtyń mańyzdylyǵy ony ıelengen adamnyń jas shamasyna emes, ǵylymı eńbektiń tıisti sala úshin qundylyǵyna baılanysty bolýy kerek dep sanaımyn.
Sonymen qatar, ǵylymı zertteý jumystarynyń mańyzdylyǵyn arttyrý maqsatynda keleshekte, kandıdattyq, doktorlyq dıssertasııalardyń qorǵalýyna merzimdik talaptar qoıylsa tıimdi bolatyn sııaqty. Árıne, bul aıtqanym aldaǵy kezde ondaı ataqtar berý saqtalatyn bolsa degenim. Mysaly, ǵylym kandıdaty ataǵyn ıelený joǵary oqý ornyn aıaqtaǵannan keıin 5 jyl mamandyǵyna saı eńbek etip, tájirıbe jınaqtaǵan soń júrgizgen ǵylymı izdenisteriniń nátıjesinde, al ǵylym doktory – ǵylym kandıdaty bolǵannan keıin 10 jyldaı ǵylymı-zertteý qurylymdarynda eńbek etýi negizinde ǵana múmkin bolatyn bolsa, bul is-sharanyń da bereri az bolmas edi. Búgingi ǵylymı ataqtar ıelenýge baılanysty qoıylatyn talaptar, ıaǵnı 30 maqalany ǵylymı baspalarda jarııalaý, onyń 5-eýin joǵarǵy attestasııalyq komıssııa belgilegen baspalarda jarııalaý, sońǵy ǵylymı maqalasy jarııalanǵannan 2 aıdan keıin ǵana eńbekti qorǵaýǵa usyný, sondaı-aq quzyrly memlekettik organdardan ǵylymı eńbek nátıjesiniń óndiriste qundylyǵy týraly anyqtamalar alý, tikeleı ǵylymı eńbektiń dáıektiligi men negizdiligine aıtarlyqtaı yqpal etpeı keledi dep aıtýǵa bolady. Meniń oıymsha, kerisinshe, bul talaptardy meılinshe ońtaılandyrsa jón bolatyn sııaqty.
Elbasy «Nur Otan» sezinde 2016 jylǵa qaraı bilim salasyna qarjy IJО́-niń 5 paıyzyn quraıtynyn aıtty. Joǵary bilimdi halyqaralyq standarttarǵa jetkizý mindeti turǵanyn atap kórsetti. Demek, bilim sapasy jaqsarsa, ǵylym sapasynyń da jaqsara túsetini sózsiz.
Kákimjan SARHANOV, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń kandıdaty.
Qaraǵandy.