Búgin Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti janyndaǵy Qazaqstannyń strategııalyq zertteýler ınstıtýtynda (QSZI) Konstıtýsııalyq komıssııa músheleri men jas sarapshylardyń qatysýymen «Konstıtýsııalyq reformanyń negizgi qaǵıdalary: urpaqtar sabaqtastyǵy» taqyrybynda dıalog alańy ótkizildi, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Jıynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti janyndaǵy QSZI dırektory Jandos Shaımardanov, QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty Iýlııa Kýchınskaıa, L.N. Gýmılev atyndaǵy EUÝ-niń sapany qamtamasyz etý jáne ishki baqylaý jónindegi prorektory – Basqarma múshesi Indıra Rystına, saıasattanýshy Talǵat Qalıev, sondaı-aq «Ádil sóz» sóz bostandyǵyn qorǵaý halyqaralyq qorynyń prezıdenti Qarlyǵash Jamanqulova sóz sóıledi.
Is-sharaǵa QSZI-dyń jas sarapshylardy qoldaý baǵdarlamasy túlekteri, QR Prezıdentiniń janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynyń qyzmetkerleri, QR Parlamenti Senaty janyndaǵy Analıtıka mektebiniń qatysýshylary, sondaı-aq eldiń jetekshi zertteý ortalyqtarynyń ókilderi qatysty.
Qazaq aqyndary jańa Konstıtýsııaǵa óleńmen qoldaý bildirdi
Kezdesý suraq-jaýap sessııasy formatynda ótti. Talqylaýdyń ortalyǵynda – ekologııalyq máseleler, azamattardyń turǵyn úı quqyqtaryn qorǵaý, ulttyq jáne halyqaralyq quqyq arasyndaǵy qatynas, Konstıtýsııany engizý boıynsha ótpeli kezeń, sondaı-aq jańa saıası ınstıtýttar: Qazaqstan Halyq Keńesi, Quryltaı jáne Vıse‑Prezıdent boldy.
Jas sarapshylardyń jańa Konstıtýsııa jobasynda ekologııalyq qaýipsizdikti bekitý týraly suraǵyna jaýap bere otyryp, QSII dırektory Jandos Shaımardanov qujatta azamattar men memleket úshin keshendi mindetter belgilengenin atap ótti.
Ol tabıǵatty qurmetteý mindetin, memlekettiń qorshaǵan ortany qorǵaý jónindegi strategııalyq maqsatyn jáne adam ómiri men densaýlyǵyna qaýip tóndiretin aqparatty jasyrǵany úshin laýazymdy tulǵalardyń jaýapkershiligin belgileıtin erejelerge nazar aýdardy.
«Azamattarǵa da, memlekettiń ózine, memlekettik organdarǵa, sonyń ishinde bıznes ókilderine de tikeleı jaýapkershilik júkteıtin normalar bar», dedi J. Shaımardanov.
Saıasattanýshy Talǵat Qalıev qorshaǵan ortany qorǵaý erejelerin kirispeniń qundylyq sheńberi arqyly – qazirgi urpaqtyń bolashaq urpaq aldyndaǵy jaýapkershiliginiń kórinisi retinde qarastyrý kerektigin qosty.
«Eger jer qoınaýy men resýrstar halyqqa tıesili bolsa, onda halyq olarǵa óz menshigi retinde – muqııat jáne uqypty qaraýǵa mindetti», dep atap ótti saıasattanýshy.
L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń prorektory Indıra Rystına qorshaǵan ortany qorǵaý jónindegi nusqaýlyqtardy konstıtýsııalyq deńgeıde bekitý salalyq zańnamany damytý úshin turaqty negiz qalaıtynyn túsindirdi.
«Konstıtýsııada bekitilgen kez kelgen norma keıinnen naqty quqyqtyq tetikter arqyly júzege asyrylady», dep túsindirdi ol.
Dıalog alańyna qatysýshylar jańa Konstıtýsııa jobasynda turǵyn úı quqyqtaryn qorǵaý máselesin de kóterdi. Májilis depýtaty Iýlııa Kýchınskaıa, ásirese balaly otbasylar úshin, úıden shyǵarý isterinde sottyq qaıta qaraýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti.
«Sottyń tek baspanasyzdyq máselesin ǵana emes, sonymen qatar otbasynyń bolashaǵyn da qarastyrýy mańyzdy», dedi depýtat.
Jandos Shaımardanov usynylǵan erejeler jalǵa alýshylardy qorǵaý men múlik ıeleriniń quqyqtaryn qurmetteýdi biriktiretin teńgerimdi model qurýǵa baǵyttalǵanyn túsindirdi.
«QR azamattary zańdy túrde alynǵan kez kelgen múlikke jeke menshik quqyǵyna ıe. Sot sheshiminsiz eshkimdi óz múlkinen aıyrýǵa bolmaıdy. Jańartylǵan áleýmettik kelisimshartta osy tepe-teńdik saqtalady», dep atap ótti QSZI dırektory.
Indıra Rystına Konstıtýsııa jobasynyń logıkasy «quqyqtyq tártip» qaǵıdattaryna negizdelgenin jáne kelisimsharttyq qatynastardy durys resimdeý daýlardyń aldyn alýdyń negizgi quraly bolyp qala beretinin qosty.
Qaraǵandylyq ǵalymdar men stýdentter Konstıtýsııalyq reformany talqylady
Jas qatysýshylardyń ótpeli kezeńdegi, ıaǵnı referendým arqyly jańa Konstıtýsııa qabyldanǵannan bastap onyń kúshine enýine deıingi quqyq qorǵaý mehanızmderi týraly suraǵyna jaýap bere otyryp, Iýlııa Kýchınskaıa zańdyq ereje men Konstıtýsııa arasynda qaıshylyq týyndaǵan jaǵdaıda Konstıtýsııa qoldanylatynyn túsindirdi.
«Basty merzim - 1 shilde. Oǵan deıin qoldanystaǵy Konstıtýsııa aıasynda qabyldanǵan erejeler kúshinde qalady», dep túsindirdi Qarlyǵash Jamanqulova.
Indıra Rystına jobanyń kóptegen erejeleri, mysaly, neke jáne otbasy týraly erejeler, zańnamada bar ekenin jáne konstıtýsııalyq deńgeıge kóterilgenin, bul quqyqtyq qaqtyǵystardyń qaýpin azaıtatynyn atap ótti.
Jandos Shaımardanov bul halyqaralyq mindettemelerden bas tartý emes, olardy júzege asyrý tetigin naqtylaý ekenin atap ótti.
«Biz bul máseleni halyqaralyq sarapshylarmen talqyladyq. Halyqaralyq norma kúshine engenge deıin ony ulttyq zańnamaǵa beıimdeý kerek. Biz óz mindettemelerimizden bas tartpaımyz, kerisinshe olardy qoldaný tájirıbesin ózgertemiz», dep túsindirdi ol.
Talǵat Qalıev qazirgi jaǵdaıda ulttyq zańnamalyq bazanyń basymdyǵy egemendikti qorǵaý quraly bolyp tabylatynyn jáne eldiń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn tómendetpeıtinin atap ótti.
Qarlyǵash Jamanqulova halyqaralyq quqyq ústemdiginiń absolıýtti modelderi sırek kezdesetinin jáne Qazaqstanda ınvestorlar úshin arnaıy quqyqtyq rejımder qazirdiń ózinde bar ekenin qosty.
«Bizde ınvestorlar arnaıy salyq rejımine qol jetkize alatyn AHQO bar. Bıznes múmkindikteri saqtalýda», dep túsindirdi ol.
Talqylaýdyń bólek bólimi jańa saıası ınstıtýttarǵa qatysty boldy. Vıse-prezıdent laýazymynyń engizilýine túsinikteme bere otyryp, Jandos Shaımardanov bul básekeles saıası ınstıtýt emes, basqarý júıesiniń turaqtylyǵyn qamtamasyz etýdiń qosymsha tetigi ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, bul ınstıtýt Prezıdent anyqtaǵan ókilettikter sheńberinde jumys isteıdi jáne ınstıtýsıonaldyq turaqtylyqty nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan.
Oraldyń kreatıvti ári belsendi jastary jańa Konstıtýsııa jobasyn qoldady
Qorytyndylaı kele, qatysýshylar joba erejeleriniń aıtarlyqtaı bóligi qazirgi quqyqtyq júıege engizilgenin jáne konstıtýsııalyq turǵydan bekitilip jatqanyn, sabaqtastyqty qamtamasyz etetinin jáne quqyqtyq táýekelderdi azaıtatynyn atap ótti.
Dıalog alańy konstıtýsııalyq jańǵyrtýdyń negizgi baǵyttary boıynsha urpaqtar arasyndaǵy maǵynaly pikir almasý jáne kásibı talqylaý alańyna aınaldy.