Bıyl 25 jyldyǵy atalǵaly otyrǵan Táýelsizdikke qol jetkizbeı turyp, Semeı ıadrolyq synaq polıgonyn jabý sekildi batyl sheshim qabyldaý eki basshynyń biriniń qolynan kele bermese kerek. Jaqynda elordamyzda adamzat úshin ajdaha apanyna aınalǵan atom aranynyń jabylýyna oraı halyqaralyq jıyn ótti. Bul basqosýdyń Qazaqstannyń kúlli álemge qozǵaý salyp, bastama etip kótergen «Iаdrolyq qarýsyz álem qurý» jobasy sheńberinde ótkizilgeninen habardarmyz.
Jalpy, Semeı synaq alańyn jabý – Elbasynyń halyqtyń rııasyz yqylasyn enshilegen taǵdyrsheshti sheshimi boldy. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Astanadaǵy konferensııada aıtqandaı, 40 jylda 500-ge jýyq ıadrolyq jarylysty bastan ótkerippiz. Bul – adamzattyq qylmys der edim. Mine, osy synaqtardyń radıasııalyq zaýaly men saldaryn óńirimizdiń turǵyndary áli tartyp keledi. Semeı óńirinen bólek, О́skemende de atalǵan atom jarylystarynyń sáýlesin alǵan adamdar kóp turady. Kún saıyn san naýqaspen sóılesemiz. Basym bóliginiń densaýlyǵyna syrtqy qorshaǵan ortanyń áseri baıqalady. Onyń ishinde Semeı synaq polıgonynyń zardabyn aınalyp óte almaımyz. О́ıtkeni, aýrýdyń oshaǵyn izdeý barysynda, emdelýshimen áńgimelese kele, onyń radıasııa radıýsyna enetin aýmaqta týyp-óskenin, eńbek etkenin anyqtaý qıyn emes.
Osy oraıda memleketimiz halyqtyń densaýlyǵyn aldyńǵy orynǵa qoıatynyn aıtqym keledi. Aıtalyq, qazir «Salamatty Qazaqstan» baǵdarlamasy aıasynda turǵyndardy skrınıngtik tekserýden ótkizemiz. Bul aýrýdyń kózin bastapqy kezeńinde anyqtaýǵa múmkindik beredi. Adamdardyń 10-15 paıyzy óziniń densaýlyǵynda kinárat bar ekenin bile bermeıdi. Skrınıngtik tekserý barysynda osy kináratty anyqtaımyz. Halyq sońǵy ýaqytta skrınıngke úırenip keledi. Medısınalyq mekemeler men kásiporyndar skrınıngtik tekserýden ótkizýge ýaqyt bólý jóninde arnaıy memorandým qabyldaıdy. Sondyqtan, skrınıngtik tekserýden ótýge mekemeler men uıymdar tikeleı jaǵdaı jasaýy kerek. Sońǵy jyldary óńirimizde radıologııalyq ortalyq pen ońaltý ortalyqtary qurylyp jatyr. Bul da osy zulmat jarylystardyń saldaryn joıýǵa baǵyttalǵan memlekettiń qamqorlyǵy dep bilemiz.
Jalpy, Qazaqstannyń ıadrolyq arsenaldan erikti túrde bas tartýy batyl betburystarǵa bastaǵany anyq. Búginde beıbitshiliktiń jaqtaýshysyna, ıadrolyq qarýsyzdanýǵa úndeıtin memleketke aınaldyq. Nursultan Ábishuly aıtqandaı, álem elderi Qazaqstannyń usynysy negizinde Semeı synaq alańynyń jabylǵan kúnine oraı 29 tamyzdy Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy halyqaralyq is-qımyl kúni retinde atap óte bastady. Elbasynyń «Álem. HHI ǵasyr» atty manıfesinde de bul baǵyttaǵy qadamdar naqty saralandy. Búginde manıfest álemdik beıbitshiliktiń baǵdary bolǵan qujatqa aınalyp otyr.
Svetlana JAÝǴAShAROVA,
О́skemen qalasy, Soljaǵalaýlyq
emhana terapııa bóliminiń meńgerýshisi,
gastroenterolog
О́SKEMEN