Qaryshty Qazaqstannyń jahandyq bıik bedeli

Abyroıymyz arta tústi

Sóz joq, Qytaıdyń Hanchjoý qalasynda ótken G20 sammıti elimizdiń álem elderi aldyndaǵy bedeliniń bıik ekenin baıqatty. Iá, álemniń jetekshi elderi Qazaqstanmen sanasa bastady dep aıtýǵa bolady. Elbasy Qazaqstan qazirgi ýaqyttaǵy eń ótkir máselelerdi sheshýdegi óz kózqarasyn «Álem. HHI ǵasyr» manıfesinde usynǵanyn eske salyp, G20 tarabynan ıadrolyq qarýdan jáne ózge de jappaı qyryp-joıý qarýynan azat álem qurýda ári manıfest ıdeıalaryn júzege asyrýda qoldaý bolatyndyǵyna senim artatyndyǵyn basa aıtty. Búginde qoǵamdy terrorızm qaýpi qatty alańdatyp otyr. Bul tusta bizge birige kúresý qajet. Birliktiń almaıtyn asýy joq. Bul baǵytta Elbasy N. Nazarbaevtyń terrorızmdi tolyǵymen jeńý úshin G20-nyń barlyq músheleriniń jáne basqa múddeli elderdiń kúshin biriktirý týraly bastamasy úlken qoldaýǵa ıe bolatyny anyq. Shynynda, muny barsha álemdik qoǵamdastyq kútip otyr. Árıne, ár jıynnyń óz maqsaty men mindeti bolady. G20 sammıti elimizdiń bedelin bıiktetip qana qoı­maı, 2017 jyly Astanada «Bola­shaq­tyń energııasy» taqyry­bymen ótkiziletin EKSPO halyq­aralyq kórmesi aıasynda G20 qam­qor­lyǵymen sáıkesinshe is-sha­ra­lar ótkizýge bolatyny kóńil qýantty. Bul EKSPO-2017 kórmesiniń tabysty ótýiniń bir kepili bolatyny anyq. Muqash ESKENDIROV, Qazaqstannyń Eńbek Eri, «Qazfosfat» JShS-niń bas dırektory Jambyl oblysy

Bul – Qazaq eliniń moıyndalýy

Elbasymyz N.Nazarbaev Qytaıǵa jumys sapary aıasynda G20 sammıtine  qatysty. Qytaıdyń syrtqy saıasatynda aıryqsha basymdyq beretin memleketterdiń qatary birshama kóp. Alaıda, Beıjiń ózine berilgen eki orynnyń birine mártebeli qonaq retinde  Qazaqstan Prezıdentin shaqyryp otyr. Shynynda da, Qytaı úshin «Úlken jıyrmalyq» kezdesýi  tek at-ataǵyn shyǵarýǵa arnalǵan shara ǵana emes, qaıta álemdik qoǵamdastyqtyń yqpaldy oıynshylaryna jahandyq ekonomıkany damytýdaǵy múmkinshilikterin tanytý oraıy bolyp otyr. Demek, Qytaı tarapynyń bizdiń Elbasyn G20 sammıtine shaqyrýyn Qazaqstannyń halyqaralyq saıasattaǵy ornyn, salıqaly ustanymy men óńirlik úderisterge yqpal etý múmkindikterin moıyndaýy dep túsingen jón. Qytaı – bizdiń tarıhı kórshimiz. Ata-babamyzdyń osynaý iri elmen qarym-qatynas jasaýynyń ózindik mol tarıhy men dástúrleri bar. Ol – óte sezimtal jáne mándi qatynas. Qytaı men Reseı syndy eki birdeı alpaýyt memlekettiń arasynda turǵan bizdiń geografııalyq ornalasýymyz tym qolaıly bola qoımaǵanymen, búginde osy tıimsiz faktordy tıimdi faktorǵa aınaldyrýdyń kezegi kelip turǵandaı. Bul eń áýeli Qazaqstannyń osy eki alpaýyt eldiń arasynda turyp-aq olardan kóptegen ozyq nárselerdi úırene alatyndyǵy. Iri derjavalardyń Ortalyq Azııa men Qazaqstandaǵy múddeleri men kúsh tepe-teńdigi bizdi olardyń árqaısysymen bolǵan qarym-qatynasymyzdy júıeli ári aqyldy túrde uıymdastyryp, ony elimizdiń qaýipsizdigi men turaqtylyǵyna qyzmet ettirýdiń mol múmkindigin beredi. Elbasynyń oılap júrgeni osy másele. Búgingi tańda qytaılyq sarapshylardy bizdiń AQSh-pen, Reseımen qarym-qatynasymyz, Ortalyq Azııadaǵy jetekshi oıynshylar qarym-qatynasynyń teńgerimin qalyptastyrý, ekijaqty ári kópjaqty óńiraralyq yntymaqtastyqty damytý táýekelderi men múmkinshilikteri qyzyqtyrýda. Mundaı qyzyǵýshylyq basqa elderge de tán. Demek, toǵyz joldyń torabyndaǵy Qazaqstan halyqaralyq saıası jáne ekonomıkalyq yqpaldastyqtan syrt qala almaıdy. Tursynhan ZÁKEN, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor

Kórshi elder yqpaldastyǵynyń úrdisi

 Qazaqstan Pre­zı­denti Nursultan Nazarbaevtyń Shy­ǵys­taǵy kórshimizge «Úlken jıyrma­lyq­tyń» sam­­mıtine arnaıy sha­qyrylǵan qo­naq ret­indegi sapary Qy­­taı Halyq Res­pýb­lı­kasynyń Tóraǵasy Sı Szınpınmen kezdesýden bas­taldy. Munda Qytaı tarapy álem alpaýyttarynyń alqaly jıynyn ótkizýshi tór ıesi ekeni belgili. Ekijaqty kezdesý barysynda  Sı Szınpın kelesi jyly taraptar dıplomatııalyq baılanys ornaýynyń 25 jyldyǵy atalyp ótiletinin aıtty. Onyń aıtýynsha, bul tatý kórshilik jáne dostyq qatynastardy ári qaraı damytýǵa, sonymen qatar, túrli baǵyttaǵy ózara áriptestikti nyǵaıta túsýge jaqsy múmkindik. Qytaı jaǵynyń málim­­deýinshe, olar Qazaqstanmen birge Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderimen saýda-sattyq, ınvestı­sııa jáne qyzmet kórsetý boıyn­sha resimdeý sharalaryn yqsham­daýǵa yqylas bildirmekshi. Son­daı-aq, Qytaı 2017 jyly Shan­haı yntymaqtastyq uıymynyń sam­mıtin Qazaqstanda tabysty ótkizý boıynsha da jan-jaqty áriptestik baılanystar ornatýǵa nıetti ekenin bildirip otyr. Beıjiń Astanada ótetin EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesine de tolyq qoldaý kórsetetinin málimdedi. Eki eldiń Memleket basshylary «Úlken jıyrmalyqtyń» sammıti jahandyq ekonomıkanyń damý baǵdarlaryn aıqyndaýda aıtarlyqtaı ról atqara alatynyna senim bildirdi. Alpaýyt elder lıderleriniń aldynda sóılegen sózinde Elbasy Nursultan Nazarbaev ekonomıka men qarjy salasyn halyqaralyq retteýde jetekshi mańyzǵa ıe birtutas jahandyq uıym qurýdy usyna otyryp, óziniń osy baǵyttaǵy oılaryn keńirek túsindirip berdi. Onyń aıtýynsha, mundaı qurylymdy BUU janyndaǵy Ekonomıkalyq jáne áleýmettik keńesti qaıta uıymdastyrý jolymen Jahandyq damý keńesine aınaldyrý arqyly qurýǵa bolady. Osylaısha qaıta qurylǵan uıym Jahandyq ekonomı­kany retteýshi rólin atqarýǵa tıis dep sanaıdy Elbasy N.Nazarbaev. Memleket basshysy budan bólek damýshy elderdi qosa alǵandaǵy álem boıynsha valıýta aıyrbas­taý kýrstaryn turaqtandyratyn tıimdi tásilderdi iske qosýdy usyndy. Qazaqstan basshysy osy oraıda G20 elderi men damýshy elder arasyndaǵy únqatysýdy damytýdy jón sanaıdy. Mundaı mindetti Qazaqstanda qurylǵan búginde 140 elden 30 myńnan astam sarapshyny biriktiretin G-Global aqparattyq-baılanys alańy atqara alady, deıdi ol. Budan ári N.Nazarbaev barlyq elderdi terrorızmge qar­sy kúsh biriktirýge úndedi. Bul rette «Álem. HHI ǵasyr» manı­fesi arqyly Qazaqstan usynyp otyrǵan qazirgi zamanǵy ózekti máselelerdi sheshý joldaryn júzege asyrý «Úlken jıyr­malyq» tarapynan qoldaý tabatynyna senim bildirdi. «Terrorızmdi tolyq jeńý úshin G20-nyń barlyq músheleri men basqa da múddeli elderdiń kúshterin biriktirý jaqsy qadamnyń basy bolary anyq. Búkil álem osyndaı qadamdy kútedi», dedi ol óziniń sózin qorytyndylaı kele. G20 sammıti alańyna Qazaq­stan Kóshbasshysy Túrkııa Pre­zıdenti  Rejep Taıyp Erdo­ǵan­men, Saýd Arabııasynyń mura­ger hanzadasynyń orynbasary Muhammed ben Salmanmen, Japonııa Premer-mınıstri Sındzo Abemen, Kanada Premer-mınıstri Djastın Trıýdomen, Eýropalyq komıssııa tóraǵasy Jan-Klod Iýnkermen, taǵy basqa birqatar belgili álemdik saıasatkerlermen ekijaqty kezdesýler ótkizdi. Kedesýler barysynda kún tártibinde turǵan barynsha ózekti aımaqtyq jáne jahandyq máseleler boıynsha pikir alysty. Danııar QOSNAZAROV, saıasattanýshy

Keleli de kerekti kezdesýler

Elbasynyń G20 sammıtine ekinshi márte shaqyrylýy bizdiń elimiz úshin ekonomıkalyq turǵyda da, saıası turǵyda da úlken mańyzǵa ıe. Álemdik ekonomıkanyń jartysyn quraıtyn elderdiń basshylary bas qosatyn jıynǵa qatysýyn úlken mártebe dep sanaýymyz kerek. Bul, birinshiden, elimiz ben Elbasynyń álemdik arenadaǵy bedeliniń bıik ekendigin bildiredi jáne onyń odan ári artýyna yqpal etedi. Muny Qazaqstannyń syrtqy saıasattaǵy ustanymy men elimizdegi saıası reformalardyń tıimdi júzege asyrylyp jatqanynyń bir kórinisi deýge bolady. Osy sammıttegi Qazaqstan Prezıdentiniń sózi álemdik sarapshylardyń nazaryn aıryqsha aýdardy. Jalpy, N.Nazarbaev aıtqan Jahandyq ekonomıkalyq jáne qarjylyq retteýshi uıym qalyptastyrý máselesi qazirgi tańda óte ózekti. Monetarlyq, fıskaldyq saıasatty úılestirý týraly usynysy da óte mańyzdy. Sebebi, jahandyq ekonomıkalyq daǵdarys barlyq elderdi, damyǵan elderdi de sharpydy. Birikken Ulttar Uıymynyń Ekonomıkalyq jáne áleýmettik keńesi bar. Eger ony Jahandyq damý keńesine aınaldyrsaq, onda osy keńestiń aıasynda memleket basshylary kezdesip, ózekti taqyryptardy talqylaýǵa, sheshýge múmkindik týady. Ol jerde tek ekonomıkalyq qana emes, saıası máseleler de qamtylady. Nursultan Nazarbaev pen áıgili «Alibaba Group» ınternet kompanııasynyń basshysy Djek Manyń kezdesýi de ekonomıkalyq jaǵynan úlken ról atqardy dep esepteımin. Sebebi, ózge eldermen ekonomıkalyq qatynastardy kúsheıte otyryp, ınternet tehnologııalardy damytý – búgingi kúnniń basty talaptarynyń biri.  Al «Alibaba Group» AQSh, Qytaı sııaqty elderden keıingi álem boıynsha 5-shi ekonomıka atanýǵa umtylyp otyrǵan kompanııa. Ol úshin óz naryǵyn keńeıtý qanshalyqty mańyzdy bolsa, bul Qazaqstan úshin de sonshalyqty tıimdi bolmaq. Uly Jibek joly beldeýiniń ortasynda ornalasqan Qazaqstan da Eýropa, sondaı-aq, Qytaı, Túrkııa syndy elder úshin mańyzdylyǵyn joǵaltpaıdy. Sol úshin de basqa memleketter Qazaqstanmen sanasady, oǵan jahandyq ekonomıkanyń mańyzdy oıynshysy retinde qaraıdy. Bizdiń ekonomıkamyzǵa ınvestısııa salýǵa, ekijaqty baılanystardy nyǵaıtýǵa olar da múddeli dep oılaımyn. Osy oraıda, G20 sammıti syndy alqaly jıyndy bizdiń elimiz tıimdi paıdalanyp júr. Osy sammıttiń basqa jıyndardan bir aıyrmashylyǵy, kóptegen memleketter basshylarynyń bir-birimen júzdesýine, kókeıindegi máselelerdi ózara talqylaýǵa óte yńǵaıly. Nursultan Nazarbaev Eýropalyq Komıssııa tóraǵasy Jan-Klod Iýnkermen kezdesip, Eýropa elderine vızasyz jol ashý múmkindigin usyndy. AQSh Prezıdenti Barak Obamamen eki el arasyndaǵy yntymaqtastyq, ıadrolyq qarýdy taratpaý máseleleri boıynsha pikir almasty. Bir-eki kúnniń ishinde Elbasymyz Reseı Federasııasynyń, Koreıanyń, Mysyrdyń, Argentınanyń jáne basqa da elderdiń basshylarymen, Germanııa kanslerimen kezdesip, kóptegen máselelerdi sheshti. Bul kezdesýlerdiń ekonomıka, syrtqy saıasat syndy salalardaǵy mańyzy zor, elimizdiń ekonomıkasy men saıası turaqtylyǵy úshin bereri  de kóp. Qysqasy, qonaq retinde shaqyrylǵanymen, Qazaqstan ózine kerekti alyp júr. Marat BAShIMOV, zań ǵylymdarynyń doktory, professor