Sýǵa ketken bireý tal qarmap, óldim-taldym degende bir araldyń jaǵasyna shyqsa, aldynan «Bul jerdiń qojaıyny men. Osynda kelseń, aldymen menen ruqsat alýyń kerek!», degen jazý shyǵypty. Oń-solyna qarasa eshkim joq. Araldy ári kezedi, beri kezedi, alaıda, eshkimdi keziktire almaıdy. Basyna úıshik turǵyzyp, tirshilik ete bastaıdy. «Sen qaıdan keldiń?» degen eshkim joq. Biraq, álgi adam ómir boıy «Araldyń ıesi qashan keler eken» degen oıdan aryla almapty...
Zań máselesinde de árbir azamat ózin álgi aralǵa shyǵyp qalǵan jandaı sergek te sezimtal ustasa ıgi edi degen oıǵa qalasyń. «Eń mádenıetti qoǵam – zańmen ómir súretin qoǵam» dep beker aıtylmasa kerek. Emmanýıl Kanttyń da «Memleket degenimiz – quqyqqa baǵynǵan adamdar uıymy» degen sózi bar. Iá, biz de quqyqtyq memleket qurýdy aldymyzǵa maqsat tutqan elmiz jáne bul baǵytta jasalyp jatqan sharýa da barshylyq.
Altynshy saılanǵan Parlament palatalarynyń birlesken otyrysynda Prezıdent N.Á.Nazarbaev depýtattarǵa úlken mindetter júktedi. Bul rette, birinshi kezekte, Elbasy el qaýipsizdiginiń zańnamalyq negizin nyǵaıtýdy tapsyryp otyr. Álemniń ózge elderi sııaqty Qazaqstan da tikeleı terrorlyq qaýip-qaterge kez boldy. Aqtóbe men Almatydaǵy terrorlyq aktilerdiń saldarynan birneshe adamnyń qazaǵa ushyraǵany áli esimizde.
Ult Josparyn júzege asyrýdy zańnamalyq qamtamasyz etý de basty mindetterdiń biri. Bul 5 ınstıtýttyq reforma, ındýstrııalandyrýdyń ekinshi besjyldyǵy, «Nurly Jol» Jańa Ekonomıkalyq Saıasaty aıasynda ekonomıka ósiminiń jańa draıverlerin júıeli túrde qalyptastyrý úshin meılinshe qajet. Elbasy aýyl sharýashylyǵyn damytý máselesine de keńinen toqtaldy. Jer reformasy boıynsha keıbir máselelerdiń oryndalýyna bes jyl moratorıı jarııalanýyna baılanysty, muny zańmen naqtylaý qajettigine nazar aýdardy. Atap aıtqanda, Jer kodeksine jáne basqa da zańnamalarǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizetin zań qabyldanbaq. Bul ózgerister jerdi jalǵa berý júıesiniń tetikterin jetildirý, kez kelgenge bere salmaı, ony tek ıgerýge mamandyǵy, tájirıbesi, qarjylyq múmkindigi bar adamdarǵa berý, jalǵa bergen jerdiń shekti mólsheri bolý kerektigi tárizdi qadaý-qadaý máselelerdi qamtıtyn bolady.
Parlamenttiń aldynda úsh jyldyq kezeńge arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly zań jobasyn qarap, qabyldaý máselesi de tur. Memleket basshysy zań qazaqstandyqtardyń ómir deńgeıin tómendetýge jol berilmeıtin jaǵdaıda túzilýi qajettigine erekshe nazar aýdardy. Iаǵnı, zeınetaqylar, járdemaqylar, stıpendııalar, ózge de áleýmettik tólemaqylar barynsha qorǵalady degen sóz.
О́z sózinde Elbasy qandaı da bolsyn zańnyń barynsha jetildirilip, barlyq máseleni oń sheshetindeı jaǵdaıda qabyldanýy kerektigin bildirdi. Rasynda, kez kelgen zań tek óziniń oryndalýymen ǵana qundy ári mańyzdy. Osyndaıda eske túsedi. Fransýz Mıshel de Montenniń aıtýy boıynsha, kóne zamanda fýrıılerdiń zań shyǵarýshysy eski zańdy mansuq etkisi nemese jańa zańdy iske kiristirgisi keletin árbir zańgerge halyq aldyna moınyna arqan baılap shyǵyp, eger óziniń usynyp otyrǵan zańy biraýyzdan maquldanbasa, sol jerde asylyp ólýin talap etedi eken. Zaman basqa, zań basqa degendeı, árıne, bizge mundaı qurbandyqqa barýdyń qajeti joq. Degenmen, qabyldanǵan zańdy iske kiristirýdiń tetigin oılastyrýmen qatar, zańdy qabyldar aldynda onyń mán-jaıyn halyqqa jan-jaqty túsindirý qajet.
Muny Prezıdent te óz sózinde «Jer týraly» zańnyń qoǵamdaǵy ártúrli pikirlerdi eskermeı qabyldanǵandyǵyn mysalǵa ala otyryp atap ótti. «Jyl saıyn agrarlyq sektorǵa aıtarlyqtaı qarajat jumsalady, biraq ol ózin aqtaı bermeıdi. Naryqtyq ekonomıkada olaı bolmaıdy. Munyń basty sebebi, aýyl sharýashylyǵyndaǵy eńbek ónimdiliginiń tómendiginde jatyr, al ony arttyrý úshin qosymsha qarajat salý kerek. Búkil álem agrarlyq sektorǵa ınvestısııa tartý isimen aınalysýda. Bizdiń memleketimiz de aýyl sharýashylyǵyn damytý úshin kóbirek kapıtal tartýdy qalady. Eger bul jumys túsindirýden bastalyp, tek sodan soń ǵana zańdar qabyldansa, onda ahýal basqa bolar edi», – dedi Memleket basshysy.
Bir sózben aıtqanda, Nursultan Nazarbaev zań shyǵarýshylyq úderisiniń sheńberlerin keńeıte túsý qajettigine erekshe kóńil bólip otyr. Iаǵnı, qoǵam úshin óte ózekti máseleler boıynsha zań qabyldar tusta asyǵystyq jasaýǵa bolmaıdy. Elbasy tym asyǵystyq jaqsylyqqa apara qoımaıtynyn eskerte otyryp, jobalardy daıyndaý satysynda oǵan qoǵamdyq sarapshylardy, ÚEU, parlamenttik emes partııalardyń jáne BAQ ókilderin tartý qajettigine nazar aýdardy. Iá, zań sapasy joǵary bolýy úshin jan-jaqty talqylaýdan ótkizý qashanda utymdy sheshim bolmaq. Parlament depýtattary Elbasy tapsyrmasyn qalaı oryndaıdy? Bar másele osynda.
Kenjebolat JOLDYBAI,
saıasattanýshy