Aýyldyń tórt azamaty biriniń úıine jınalyp alyp, karta oınap otyrsa kerek. Úsheýi aýyzdary jabylmaıtyn aýyldyń pysyqtary da, tórtinshisi kóbinese aldyndaǵy sharýasyn ǵana biletin momyndaý jan eken. Sodan álgi úsheýi bireýiniń sózin biri ilip áketip, áńgimeni qyzdyryp jatady ǵoı. Jýastyń aty – jýas, tórtinshige sóz tıer túri joq. Biraq qyzdy-qyzdymen ol da birdeńe aıtqysy keletin bolsa kerek. Anda-sanda «Jigitter, endi men aıtaıynshy» dep qoıady eken. Biraq sózsheń jigitterdiń ortasynda oralymsyzdaý baıǵusqa sóz qaıda, endi sóıleı beremin degende, jańaǵy pysyqtardyń biri «sóziń aýzyńda» dep muny taǵy da toqtatyp qoıyp, jańa bir áńgimeniń shetin shyǵaryp jatatyn kórinedi.
Sodan úı ıesine: «Áı, jigitter! Myna pálenshekeńdi bir tyńdap kóreıikshi. Osy baǵanadan beri birdeńe aıtqysy kelip otyr. Al nemene aıtpaqsyń? Aıtshy qane!», dep jurtty jýas jigittiń aýzyna qaratsa, álgi jigit: «Áne, shóbiń órtenip jatyr», dep terezeni nusqaıtyn kórinedi. Terezeden ot-jalynǵa oranyp jatqan úı ıesiniń shóbin kórip, «Oıbaı, baǵanadan nege úndemeı otyrsyń?», dep álgiler dalaǵa qaraı tura júgirgende bul ornynan turyp jatyp: «Men senderge baǵana aıttym emes pe, men aıtaıyn dep», degen eken.
Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń Sý resýrstary komıtetindegilerdiń qazirgi keıbir áreketteri osy jýas jigittiń qylyǵyna dóp keletindeı. Bul komıtettiń ókilderi sońǵy kezderi jýrnalıstermen shamamen alty aı saıyn bir ret baspasóz máslıhatyn ótkizip, onda elimizdegi sý qoımalarynyń jaǵdaıy týraly áńgime qozǵap, osy baǵytta ózderiniń tyndyryp jatqan sharýalary týraly aıtyp keledi de, eger reti kelip, suraq týyndap jatsa, elimizde apatty jaǵdaıda turǵan qyryqtan astam sý qoımasynyń bar ekendigi týraly qoǵamdy eskertken bolady. Áńgime osymen tynady. Budan ári ne bolyp jatyr? Úkimet Sý komıtetindegilerdiń bul qaýipti aqparatyn óz nazaryna aldy ma? Qaýipti qubylystyń betin qaıtarý jóninde tıisti sharalar qabyldandy ma? Joq álde shóptiń ábden órtenýin kútkendeı bári de tynysh otyr ma? Bul jaǵy bizge áli belgisiz.
Sonymen, ázirge quda da tynysh, qudaǵı da tynysh degendeı, áliptiń artyn baǵyp otyrǵan jaıymyz bar. Bul únsizdiktiń aqyry qanshaǵa sozylatyndyǵyn biz aıta almaımyz. Biraq túbinde osy máseleden taǵy bir shı shyǵatyndyǵyna elimizde osy ýaqytqa deıin bolyp ótken Qyzylaǵash, Kókpekti oqıǵalary mysal bola alady. Sol oqıǵalardan qanshama adam qaza taýyp, zardaptardy joıý úshin qanshama qarjy jumsaldy. Al endi osyndaı oqıǵa taǵy da oryn alsa, ne bolmaq?
Árıne, ol kezde Sý komıtetindegi jaýapty tulǵalar «biz aıtyp edik qoı, eskertip edik qoı» dep anda-sanda jýrnalıstermen ótkizip qoıatyn baspasóz máslıhattaryn eske salatyndyǵy anyq.
Al endi AShM baspasóz qyzmetiniń Sý komıtetindegilerdiń jýrnalıstermen ótkizgen brıfıngine baılanysty taratqan baspasóz paraqshasyna nazar aýdarsaq, onda qazirgi kúni elimizde 309 sý qoımasy bar ekendigi, olardyń 83-i respýblıkalyq menshikte, 191-i kommýnaldyq menshikte bolsa, 35-i jekemenshik qolynda ekendigi, sonyń ishinde «Qazsýshar» RMK ıeliginde 78 sý qoımasynyń bar ekendigi, 5 sý qoımasynyń senimgerlik basqarýǵa berilgendigi aıtylǵan. Sý resýrstary komıtetiniń basseındik ınspeksııasy iri sý qoımalarynyń jumys rejimine kún saıyn monıtorıng júrgizetindigi málimdelgen. Sonymen is támam. Bul baspasóz paraqshasynda tipti qansha sý qoımasynyń apatty jaǵdaıda turǵandyǵy da jazylmapty. Shamasy, jurtty bosqa shýlatpaıyq dep, Úkimetten jasqanatyn bolsa kerek.
Al endi myna bir derekke nazar aýdaryp kóreıik.
Gıdrogeolog maman Ǵazıza Túsipbekova Qazaqstanda 365 sý qoımasynyń bar ekendigin, onyń 66-sy memleket qaramaǵynda bolsa, qalǵan 142-si jekemenshikke berilgendigin, 157-si kommýnaldyq ıelikte ekendigin, jańaǵy 365 sý qoımasynyń 77-si qaraýsyz qalǵandyǵyn atap kórsetedi. Sý qoımalaryn jekemenshikten alyp, memleket menshigine bergen jón ekendigin aıtady.
Sý qoımalarynyń qaýipsizdigine baılanysty sóz aıtqan ekonomıst-sarapshy Maral Tórtenova «strategııalyq nysandar memlekettiń qaramaǵynda bolýy qajet» dese, zańger Dáýren Aryn «tehnıkalyq qaýipsizdigi nashar nemese qarajaty joq menshik ıeleriniń sý qoımalaryn memleketke ótkizýdi mindetteý kerek» deıdi.
Bizdiń oıymyzsha, bul mamandardyń mazasyzdanýynda tolyq negiz bar. Aýa raıynyń jahandyq jylynýyna baılanysty sońǵy jyldary elimizdiń óńirlerin jylma-jyl sý basyp qalatyn bolyp júr. Bul qubylys jóndeýsiz, qaraýsyz jatqan sý qoımalary tóndiretin qaýipti eseleı túsedi. Demek, budan bylaı sý qoımalarynyń máselesine kózjumbaılyqpen qarap otyra berýge bolmas. Osy sý qoımalarynyń máselesi durys rettelmegendikten, elimizde adam shyǵynyna aparǵan eki oqys oqıǵa oryn aldy. Oǵan qoǵam keshirimmen qaraǵandaı boldy. Úshinshi ret ondaı oqıǵa oryn alsa, onda qoǵamdy qoıyp, Qudaı da keshirmes.
Suńǵat Álipbaı,
«Egemen Qazaqstan»