Baýyrlas elmen baısaldy baılanys

Taraptar shaǵyn quramda yntymaq­tastyqtyń búgingi deńgeıi týraly pikir almasty. Sondaı-aq Qazaqstan men Túr­kııa prezıdentteri Qasym-Jomart Toqaev pen Rejep Taııp Erdoǵan deńgeıinde qol jetkizilgen ýaǵda­lastyqqa sáıkes taýar aına­ly­mynyń kólemin odan ári ulǵaıtý maq­satynda ekijaqty ózara is-qımyl­dyń áleýetin arttyrý jónindegi sharalar qaral­dy. Túrkııa prezıdentiniń Qa­zaq­stanǵa memlekettik saparyna daıyndyqqa da erekshe na­zar aýdaryldy.

Premer-mınıstr Túr­kııa vıse-prezıdentin Qazaq­stannyń jańa Konstıtý­sııasynyń negizgi mazmuny týraly habardar etip, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń basshyly­ǵymen elimiz damýdyń jańa tarıhı kezeńine aıaq basqanyn atap ótti.

Baýyrlas qos eldiń memle­kettik organdary basshy­larynyń qatysýymen ótken Úkimetaralyq komıssııanyń otyrysynda saýda, ınvestısııalar, óner­kásip, kólik pen logıstıka, energetıka, sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt, aýyl sharýashylyǵy, densaýlyq saqtaý, sondaı-aq mádenı-gýmanıtar­lyq ózara is-qımyl salasyndaǵy eki­jaq­ty yntymaqtastyqtyń keń aýqym­dy máseleleri qaraldy.

«Bizdiń memleketterimizdiń basshylary Qasym-Jomart Toqaev pen Rejep Taııp Erdoǵannyń shynaıy dostyǵy jaqsy dástúrge jáne ekijaqty qarym-qatynastardyń berik irgetasyna aınaldy. Bizdiń saýda-ekonomıkalyq jáne ınvestısııalyq baılanysymyz qarqyndy damyp keledi. Túrkııa – Qazaqstannyń bes negizgi saýda se­riktesiniń biri. El­der arasyndaǵy ta-ýar aı­na­lymy ótken jyly 9%-ǵa artty. Onyń ishinde Qazaq­stan taýarlarynyń eksport kólemi 17%-dan astam ósip, 3,9 mlrd dollarǵa jetti. Qazaq­stan Úkimeti saýdany árta­raptandyrý­ǵa, ony shıkizattan qosylǵan quny joǵa­ry ónim­ge aýystyrýǵa baǵyttalǵan bir­lesken jumys júrgizýge múddeli», dep atap ótti Oljas Bektenov.

 «Túrkııa men Qazaqstan – tek dos jáne baýyrlas memleketter ǵana emes, sonymen qatar ortaq tarıh pen má­de­­nıet baılanystyratyn strate­gııalyq seriktester. Bizdiń yn­ty­maqtas­tyǵymyzdyń jo­ǵa­ry deńgeıine qol jetki­zýde prezıdentterimiz – Re­jep Taııp Erdoǵan men Qasym-Jomart Toqaevtyń sheshý­shi áreketteri men ortaq kózqarasy úlken ról atqar­dy. Úkimetaralyq komıs­sııa­nyń búgingi otyrysyn biz aldaǵy ýaqyttaǵy saý­da-ekonomıkalyq qatynas­tary­­myz­dyń Jol kartasyn qalyptastyra­tyn strategııa­lyq konsýltasııalardyń negizi retinde qarastyramyz», dep atap ótti Djevdet Iyl­maz.

Qazaqstan tarapy jańa birlesken jobalardy júzege asyrý sheńberinde ónerkásiptik platformalar men mem­le­kettik qoldaý quraldaryn usynýǵa daıyn ekenin atap ótti. О́tken jyly eko­nomıkaǵa shamamen 390 mln dollar túrik ınvestısııasy tartyldy, nebári 20 jyl ishinde bul soma 6 mlrd dollardan asty. Búginde qurylys, jeńil ónerkásip, metallýrgııa, AО́K ónimderin tereń óńdeý, kólik jáne logıstıka, farmasev­tıka óndirisi, elektrondyq aspaptar jáne taǵy da bas­­qa salalarda jalpy soma­sy 4 mlrd dollar bolatyn 98 ınvestısııa­lyq joba iske qosyldy. Odan bólek 3,9 mlrd dollar bolatyn taǵy 50 joba júze­ge asyrylyp jatyr.

2025 jyldyń qorytyn­dysynda Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy te­mirjol arqyly júk tasymaly 6,4 mln ton­nany qurap, 2024 jylmen salys­tyr­ǵanda 35%-ǵa artty. Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty boıynsha tasymal kólemi 4 mln tonnadan asty. Ortaq basymdyq – Orta dálizdi damytý men osy baǵytta ınfraqurylymdy jańǵyrtý, «tar» ýchaskelerdi joıý, port­­tyq jáne termınaldyq qýat­tardy keńeıtý, sıfrlyq sheshimderdi engizý, son­daı-aq tarıftik saıasatty úılestirý jóninde birlesken jumystar júr­gizý. Qabyldanǵan shara­lardyń nátı­je­­­sin­de bul baǵyt­ta júk aǵyny 7 jylda 5 ese ósti, jetkizý merzimi 13 kúnge deıin qysqardy.

Agroónerkásip kesheninde ótken jyly taýar aınalymy 25%-dan astamǵa artyp, 360 mln dollarǵa jetti. Ýákiletti organdar men Qazaqstan men Túrkııa bıznesi arasynda agrotehnologııa jáne saqtandyrý salasynda tájirıbe almasý jolǵa qoıylǵan. Otyrys barysynda qatysýshylar eksporttyq assortımentti keńeıtý jáne qosylǵan quny joǵary jańa birlesken ónim óndirisin iske qosý arqyly taýar aınalymyn ártaraptandyrýdyń ózek­ti ekenin aıtty. Sonymen qatar bıdaı, jasymyq, jemshóp pen maıly daqyldardyń eksport kólemin odan ári ulǵaıtý maq­satynda veterınarııa men fıtosanıtarııa salasynda birlesken jumys qajettigine nazar aýdaryldy.

Munaı-gaz salasynda, geo­logııalyq barlaý men basqa da birlesken iri jobalardy júzege asyrý arqyly energetı­ka­lyq áriptestikti damytý máseleleri qaraldy. Túrkııa aýmaǵy arqyly ótetin ári Qazaqstan munaıyn tasymaldaı­tyn  «Baký – Tbılısı – Djeıhan» quby­ry ınfraqurylymynyń strategııalyq mańyzy atap ótil­di. Energetıka, kómir men ózge de salalarda ınnovasııalar engizý jóninde tájirıbe alma­sý eki el arasyndaǵy ynty­maq­tastyqty sapaly jańa deńgeıge kóteredi.

Túrki memleketteri uıymy sheńbe­rinde Qazaqstan men Túr­kııa ózge eldermen birlesip, Kıberqaýipsizdik jónindegi keńes pen CubeSat-12u jerse­ri­gin ázirleý baǵytynda birles­ken jumys júrgizip otyr. Mem­­leket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń el ekonomıka­syn sıfrlandyrý men jasandy ıntellekt tehnologııalaryn keńinen engizý jónindegi bastamalaryna erekshe nazar aýdaryldy. IT-bilim berý, fın­teh, kıberqaýipsizdik pen elek­trondyq qyzmetter sala­syndaǵy birlesken jobalardyń áleýeti atap ótildi. Astana qalasynda Ortalyq Azııadaǵy eki iri sýperkompıýterlik klas­ter iske qosylyp, Alem.ai ha­lyq­ara­lyq jasandy ın­tel­­lekt ortaly­ǵy ashyldy. So­nymen qatar ınvestor men seriktesterge qýat kózi, ınfra­­qury­lym jáne ar­naıy salyq jeńildikteri usyny­latyn «Derekterdi óńdeý orta­lyqtary alqaby» jobasy júzege asyrylyp otyr.

Densaýlyq saqtaý sala­synda ınves­tı­sııalyq yntymaq­tastyq, aqparat­tyq tehnologııalar men akademııalyq táji­rıbe almasý negizgi baǵyttar retin­­de aı­qyndaldy. Túrik se­rik­­tes­te­riniń qaty­sýymen Qazaq­­standa jańa aýrý­hana­­lar salý, onkologııalyq ınfra­qury­­lymdy, ýnıversıtettik klınıkalardy damytý ári farma­sevtıkalyq ónim óndirý jobalary júzege asyrylyp jatyr.

Kólik, Saýda jáne ıntegrasııa, Ener­getıka, Aýyl sharýa­shylyǵy, О́ner­­kásip jáne qurylys, Oqý-aǵar­tý mı­nıstrlikteriniń basshylary Qa­zaqstan tarapynan árip­testikti odan ári nyǵaı­týǵa qatysty usynys berip, pikir bildirdi. Túrik tarapynan Kólik jáne ınfraqurylym, Saýda, Ener­getıka jáne tabıǵı resýrstar, Aýyl jáne orman sharýashylyǵy, О́ner­kásip jáne tehnologııalar, Ulttyq bilim mı­nıstrlikteriniń basshylary qatysty. 

Jıyn sońynda taraptar saýda-ekonomıkalyq ynty­maqtastyq jónin­degi Qazaqstan men Túrkııa arasyn­daǵy Úki­met­aralyq komıssııa­synyń 14-otyrysynyń hattamasyna qol qoıdy.

Sonymen qatar Premer-mı­nıstr Oljas Bektenov pen Túrkııa Respýb­lıkasynyń Vıse-prezıdenti Djevdet Iyl­mazdyń qatysýymen eki eldiń isker toptarynyń ózara is-qımyly jó­ninde dóńgelek ústel ótti. Jıynǵa qar­jy sek­­tory, ónerkásip, qurylys, kólik pen logıstıka, energetı­ka syndy sa­lalardaǵy jetek­shi otandyq jáne túrik kompa­nııalarynyń ókilderi qatysty.

Premer-mınıstr Oljas Bektenov dóńgelek ústelge qatysýshylarǵa ar­naǵan alǵys ózinde ekonomıkanyń negizgi baǵyttary boıynsha isker top­tardyń ózara is-qımy­ly­nyń serpindi damýyn atap ótti.

«Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasyna sáıkes, Qa­zaqstan Úkimeti jańa ınvestısııa­lyq sıkldi iske qosý jáne sapaly ın­ves­tısııalar kólemin arttyrý baǵy­tyn­da júıeli jumys júr­gizip ja­tyr. Biz túrik bızne­simen seriktestik­ti odan ári damytýǵa múddelimiz. Bul úshin Qazaqstannyń qajetti resýrstar men múmkindikteri bar. Osy rette Qazaqstan Úki­meti óz tarapynan jańa jo­ba­larǵa jan-jaqty qoldaý kórsetýge daıyn», dep atap ótti O.Bektenov.

Túrkııa Vıse-prezıdenti Djevdet Iylmaz túrik bızne­siniń Qazaqstan naryǵyna qyzyǵýshylyǵyn atap ótip, ekonomıkany damytý men ınves­tor­lar­ǵa qolaıly jaǵdaı jasaý baǵy­tynda elimizde júzege asyp jatqan sharalarǵa joǵary baǵa berdi. 

«Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń basshyly­ǵymen aıtarlyq­taı jetistikterge jet­ti. Júrgizilgen konstı­týsııalyq reformalar eldiń saıası turaqtylyǵy men ınstıtýsıonaldyq júıesin nyǵaıtty. Biz Qazaqstandaǵy reformalar men qaıta qurý­lardy joǵary baǵalaımyz jáne baýyrlas eldi qol jet­kiz­gen nátı­jelerimen quttyq­taımyz. Qazaqstan ekonomıkasy aıtarlyqtaı ósimge qol jetkizdi – byltyr IJО́ 300 mlrd dollardan asty. О́sim 6,5%-dy qurady, bul álemdik deń­geıden eki ese derlik joǵa­ry», dedi D.Iylmaz.

Jumys sapary aıasynda Túrkııa Vıse-prezıdenti Ult­tyq mýzeıdi aralap kórdi. Sondaı-aq Alem.ai halyq­­aralyq jasandy ıntellekt ortaly­ǵynyń aýmaǵynda otandyq ázirleý­shi­lerdiń sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellekt salasyndaǵy jobalarymen tanysty.