«Sarǵaıǵan sýrettiń» taǵy bir syry

«Egemen Qazaqstan» gazetinde ótken 1 qazan kúni jarııalanǵan Zarqyn Taıshybaıdyń «Sarǵaıǵan sýret syry» atty maqalasyn oqyp, zobalań jyldardaǵy qazaq dala­syndaǵy qııametke qulaq túrip júrgen azamattyń biri bolǵa­n soń, №7 sýrettegi Maǵrıfa Qoıaı­­dar­qyzy (óziniń ákesiniń aty Myr­zaǵul, atasy Qoıaıdar) ana­myz­dyń aty kózime ottaı basyldy. Sóıtip, sol maqalany jarııa­laǵan siz­derge, árıne, avtoryna yrza­shy­­lyǵymdy bildireıin jáne az da bolsa Maǵrıfa anamyz týraly oı bóliseıin dep qolyma qalam aldym. Maǵrıfa Myrzaǵulqyzy Qoı­aıdarova 1903 jyly Orynbor gýbernııasyna qarasty Bórti bolysynda týǵan. Ázbergen, Dáribaı atty aǵalary bolǵan, Saryózek jaǵynda turǵan. Ákesi Myrzaǵul qyzyn alǵashqyda medresede oqytady, odan keıin zırek Maǵrıfa gımnazııada oqıdy. 1922-1929 jyldary Tashkent qalasynda Orta Azııa memlekettik ýnıversıtetiniń medısına fakýltetinde oqıdy. Stýdent kezinde óte ajarly, suń­ǵaq boıly Maǵrıfa qazaq zııa­lylarynyń bolashaq jarlary, qa­zaq dáriger qyzdarynyń alǵashqy qarlyǵashtary Mádına Qasymova, Dámesh Ermekovamen birge oqıdy, olarmen dos bolady. Keıin Maǵrıfa bolashaq jary, qazaq zııalylaryń biri ǵalym-agronom Smaǵulmen tanysyp otaý qurady. Smaǵul Súleımenuly Qazbekov Máskeýdegi Tımırıazev atyndaǵy Búkilodaqtyq aýyl sha­rýashylyq akademııasynyń túlegi, VASHNIIL-diń Tashkent­tegi Orta Azııa jáne Qazaq­stan Aýyl sharýashylyǵy ınstı­týty­nyń seleksıonerlik bólimin basqarady. Smaǵul Súleımenuly Álıhan Bó­keı­­hanov, Maǵjan Jumabaev, Sma­ǵul Sadýaqasovpen dostyq qaty­nasta bolǵan. Tipti, Maǵjan Juma­baevtyń Smaǵul Qazbekovke arnaǵan óleń shýmaǵy da bar. Smaǵul Qaz­bekov ustazy, dúnıe júzine áı­gili akademık N.I.Vavılovtyń je­tekshiligimen Qazaqstandaǵy eń alǵashqy agronom-ǵalym, bıo­­­log-genetık dárejesine je­tedi. N.I.Vavılovpen birge bota­nıkalyq-agronomdyq ekspedı­sııa quramynda AQSh-taǵy Chı­kago qalasyna issaparmen baryp kelgennen keıin, 1937 jyly «úshtikterdiń» úkimimen «halyq jaýy» dep jazyqsyz tutqyndalyp, 1938 jyly 19 aqpanda Shymkentte atý jazasyna kesiledi. Maǵrıfa anamyz kúıeýi ja­zyqsyz aıyptalyp qamaýda otyr­ǵasyn ishkeni iriń, jegeni jelim bolyp, janyn qoıarǵa jer taba almaı, muńyn shaǵatyn jan da taba almaı qınalady. Keshegi dastarqandas dos-jarandar, týǵan-týystar teris qaraıtyn zaman týady. 1938 jyly shildeniń 28-inde 10 jasar uly Erdendi jetektep, qundaqtaýly 5 aılyq Erkeni kóterip Shymkenttegi túrmege kelgende, jendetter balalaryn qolynan julyp alyp, Maǵrıfa anamyzdy da túrmege qamaıdy. Jany qınalǵan sátte esin jıyp, dosy Sháken Mýrzınaǵa «balalarymdy aman saqta» degen úsh sóz jazyp úlgeredi. «Halyq jaýynyń» áıeli retinde alǵashqyda Aljır-de otyrady. Maǵrıfa anamyzdy keıin Qaraǵandy túbindegi Do­lınkaǵa, Karlag túrmesine ji­beredi. Dárigerlik mamandyq tiken symnyń arjaǵynda kádege asady. Maǵrıfa anamyzdyń adamǵa degen izgi qasıeti tar qapasta da joǵalmaıdy, jany jaraly jan­darǵa shıpa kórsetedi. 1943 jy­ly Maǵrıfa anamyzdy Balqash qalasyndaǵy eńbekpen túzetý lageriniń aýrýhanasyna meńgerýshi etip aýystyrady. Sol jyldardan bastap óziniń súıikti mamandyǵy boıynsha qyzmet jasaıdy. 20 jyldaı sergeldeńmen júrgen Maǵrıfa anamyzdyń sarǵaıa kútken qujaty – aqtalý úkimi 1956 jyly shyǵady. Bir jyldan keıin KSRO-nyń Joǵarǵy sot alqasynyń 1957 jylǵy 21 jeltoqsandaǵy úkimimen jary Sma­ǵul Qazybekovtiń aqtalǵan habaryn alady. Biraq bári kesh edi, aıaý­ly adam 1938 jyly atylyp ket­ken-di. Maǵrıfa anamyz ómiriniń sońyna deıin Balqash qalasynyń halqyn emdeýge kúsh qýatyn jum­sady, kesh bolsa da «Eńbek qyzyl tý» ordenine, «Densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi», «Qazaq KSR-iniń eńbek sińirgen dárigeri» sııaqty ma­ra­pattarǵa ıe boldy. Qaraǵandy oblystyq keńesine depýtat bolyp saılanady. Jazyqsyz japa shekken uzaq jyldardan júrekke túsken jazylmaıtyn jaramen, ja­ryn saǵynyshpen sarǵaıa kútken ań­saýmen ómiri ótken aıaýly ana­myzdyń júregi 1982 jyly soǵýyn toqtatty. Smaǵul Súleımenuly Qazbekov pen Maǵrıfa Myrzaǵulqyzy Qoı­aıdarova-Qazbekova atynda Jez­qazǵan, Balqash qalalarynda kó­she attary bar. Maǵrıfa ana­myz­­dyń uly Erden Qaraǵandy me­­dınstıtýtyn bitirip, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty, hırýrg bolyp qyzmet jasady. О́ki­nishtisi, ómirden erterek ozdy. Erke Smaǵulqyzy ómir boıy ustaz bolyp zeınetke shyq­ty, tórt balasy da joǵary bilimdi. Qyzy Záýre Ospanova da áje­siniń jolymen medınstıtýtty bitir­di, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty, Densaýlyq saqtaý mı­nıstrliginde balalar dárigeri. Sar­ǵaıǵan sýrettiń bir ǵana syry osy­laı ashylǵan sııaqty. Álde de ashyl­maǵan kóp syrlary bar. Sol sýrettegi adamdardyń urpaq­tary habarlasar degen oıdamyn. Serik ORAL, Sátbaev qalasynyń qurmetti azamaty, zeınetker Qaraǵandy oblysy

1956 jyly Balqashta dárigerlik qyzmette

Maǵrıfa anamyz Tashkentte, 1922 jyldary stýdent kezi