«Janam degen júrekke ot beremin». Qyzylordada jastar forýmy ótti

«Arystandaı aıbatty, jolbarystaı qaıratty, qyrandaı kúshti qanaty, men jastarǵa senemin!». Maǵjan atamyz aıtqan bul sóz qansha zaman aýyssa da máni men mańyzyn esh joımaq emes. Ár dáýirde jastarǵa senim artyp, solardyń jolyna úlken úmitpen qaraǵan. Keleshekti kemel, bolashaqty baıandy etedi dep jaýapkershilik artqan. Aǵa urpaqtyń jastarǵa bar qamqorlyǵyn aıamaı, qajetti bilimin jınap, biliktiligin arttyrýda jolbasshy bolýynyń syry da osynda jatyr. Búgin de táýelsiz Qazaqstandy órkenıettiń kóshinen qaldyrmaıtyn, ultty ushpaqqa shyǵarar jastarǵa dańǵyl jol salynyp jatyr. Elbasynyń ózi tikeleı bastamashy bolyp jastardyń «Bolashaq» baǵdarlamasymen shet memleketterde bilim alyp, ózgeniń ozyq tájirıbelerimen tanysýyna múmkindik jasaýy da sondyqtan. Qyzylorda oblysynda bo­lashaqtyń kilti sanalatyn jastardyń «Máńgilik  El  mura­­ty – Táýelsizdik» taqyrybynda HII forýmy ótti. Oǵan talapty da talantty jastar jınaldy. Forým barysynda 4 baǵyttan turatyn seksııalyq jumystar uıymdastyrylyp, jastar erkin pikir almasýǵa múmkindik aldy. Sonymen qatar, oblystaǵy memlekettik jastar saıasatyn júzege asyrýdyń 2020 jyl­ǵa deıingi strategııasynyń jobasy talqylandy. El táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyn dáriptegen jastar forýmynyń jumysy tabysty ótti deýge bolady. Forýmnyń alǵashqy kúninde «Memlekettik jastar saıasatyn júzege asyrýdaǵy memlekettik mekemelerdiń jáne jastar uıym­darynyń ózara is-qımyly», «Uıymdastyrylmaǵan jas­tarmen jumys jasaýdyń jańa tásilderi», «Jastar saıasatyna taldaý jáne monıtorıng júrgizý», «Memlekettik jastar saıasaty salasynda jańa jobalardy júzege asyrý tetikteri» sekildi taqyryptarda erkin formattaǵy pikir almasýlar uıymdastyryldy. Birqatar mamandar sala tóńiregindegi oıymen bólisip, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi jastar saıasaty departamentiniń bas sarapshysy Ernur Bıhojaev jastar saıasaty – el erteńin aıqyndaıtyn basty baǵyt ekenin atap ótti. – Jastar – bolashaqqa aparatyn altyn kópir. Árbir óskeleń urpaq jeke qabiletine jáne kásibı bilimine saı qoǵamda óz ornyn tabýy qajet. Bizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý jolynda­ǵy qarqynymyz, jastardyń qoǵam­dyq-saıası ómirdegi usta­ny­myna, erteńgi kúnge degen senimi men belsendiligine tikeleı baılanys­ty. Endigi kezekte biz jastardyń aqparattyq-saıası mádenıetin kóterýge kóńil aýdarýǵa tıispiz. Sondaı-aq, qazir áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıdy jaqsartýǵa, bola­shaq urpaqtyń qalyptasýy men jan-jaqty damýyna tek arnaıy jastar baǵdarlamalary ǵana emes, elimizde iske asyrylyp jatqan bilim berýdiń, densaýlyq saqtaýdyń, Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq da­- mýdyń aýqymdy memlekettik baǵdarlamalary baǵyttalǵan. Olardyń qatarynda «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020», «Bıznestiń jol kartasy-2020», «Qoljetimdi baspana-2020» baǵdarlamalary bar. Elbasy tapsyrmasyna sáıkes, aýyl jas­taryna arnalǵan «Dıplommen – aýylǵa!» jobasy da jemisin berýde. «Memlekettik jastar saıasaty jastarǵa eli­mizdiń tolyqqandy azamaty bolýǵa múmkindik berýi tıis» degen bolatyn Elbasy Nursultan Nazarbaev. Qazir ol is júzinde júzege asyrylyp, jastar saıasaty el erteńin aıqyndaıtyn basty baǵyt ekenin dáleldeýde, – dedi E.Bıhojaev. «Qazaqstan jastar kongresi» ZTB tóraǵasy Aıdyn Sábıtov áleýmettik jobalar margınal jastarmen jumys júrgizý, olardy jumysqa ornalastyrý sekildi máselelerdi qamtýy tıis ekenin aıtty. Jastar máselesine kelgende, margınal jáne NEET sanatyndaǵy jastardy qoǵamǵa beıimdeýdi basty nazarǵa alý kerektigin tilge tıek etip, uıymdastyrylmaǵan jastarmen jumys jasaýdyń jańa tá­sil­derin usyndy. Forýmnyń negizgi jumysy kelesi kúni qarqyn aldy. Aý­dandardan kelgen bir top forým delegattary «Bolashaq» ýnıversıtetinde bas qosyp, seksııa otyrysy jalǵasyn tapty. Ári qaraı shara A.Toqmaǵambetov atyndaǵy qalalyq mádenıet úıindegi plenarlyq otyrysqa ulasyp, oblys ákiminiń orynbasary Rýslan Rústemov jalyndy jastarmen kezdesti. – Biz – «aǵadan – aqyl, iniden – izet» dep, keıingi tolqynǵa senim ar­ta­tyn halyqpyz. Syr óńirin­de jas­tar máselesi bir sát te nazardan tys qalǵan emes. Búginde qaladaǵy jáne aýdandardaǵy jastar resýrstyq ortalyǵyn­da olarmen jumys jasaıtyn ma­man­dar nátıjeli qyzmet at­qarýda. 20 myńnan astam jas «Dıplommen – aýylǵa!», «Jastar tájirıbesi», «Jasyl el» memlekettik baǵdarla-malarynyń qatysýshysy atan­ǵan. Halyqaralyq «Bo­lashaq» baǵdarlamasy aıasynda 200-ge jýyq jas bilim aldy. 80-ge jýyq baǵdarlama túlegi óńir damýy­na eleýli úles qosyp keledi. «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy-2020» baǵ­darlamasy aıasynda da 50-den astam joba júzege asýda. Jastarǵa aıryqsha kóńil bó­lgen memleket saıası jáne ekonomıkalyq tabysqa jete alatyny sózsiz. Sondyq­tan, elimizde jastardy jal­py qoǵamdyq úderisterge qosý maq­satynda yntalandyrý sharalary iske asyrylyp, olardyń ózin ózi júzege asyrýy úshin memlekettik deńgeıde jaǵdaı jasalýda. Bizdiń maqsatymyz – jastarǵa jaǵdaı jasap, qajetti qoldaý kórsetý. Aldaǵy forým jumysyna sáttilik tileımin, – dedi Rýslan Rústemuly. Kelesi sóz alǵan «Jastar resýrstyq ortalyǵy» KMM dırektory Jasulan Aldabergenov oblystaǵy jastar saıasatynyń damý qarqyny jaıly tarqatyp aıtty. Onyń aıtýynsha, ortalyq 2020 jylǵa deıingi jumys modeliniń tujyrymdamasyn daıyndap, sonyń aıasynda jumys júrgizip keledi. Sonymen birge, ortalyq búginde jastardyń tyń ıdeıalaryn júzege asyrýy­na yqpal etetindeı jab­dyq­tal­ǵan. Munda pikir almasý, jas tilshiler, eriktiler klýby, «Jaıdarman» úıirmeleri jumys isteıdi jáne atalǵan úıirmelerge búginde 300-ge jýyq jas qyzyǵýshylyq tanytyp, múshe retinde tirkelgen. Plenarlyq otyrys sońynda oblystyń belsendi jastarynyń biri, táýelsizdik qurdasy Rah­met­ýlla Japparbergenov forým jastarynyń úndeýimen ta­nystyryp, jastardy ıgi is­terdiń uıytqysy bolýǵa sha­qyrdy. Al «Jas Otan» JQ oblystyq fılıalynyń tóraǵasy Abylaıhan Sabanbaev bıylǵy jyldyń 1 jeltoqsanynda Astana qalasynda ótetin res­pýb­lıkalyq jastar forýmyna qatysatyn belsendi 30 jas delegatty habarlady. Eki kúnge sozylǵan aýqymdy sha­rada belsendi jastar osylaısha aımaqtaǵy jastar saıasatynyń oń ózgeristerine kýá bolyp, tájirıbe almasty. Naqty máselelerge toqtalyp, usynystarymen bólisti. Forým aıasynda oblys ákimi Qyrymbek Kósherbaev jas­tar uıymdarynyń kósh­bas­shylarymen kezdesti. Aımaq basshysy aldymen Elbasymyzdyń jastarǵa degen qamqorlyǵyna toqtaldy. Sondaı-aq, ol el erteńi búgingi jas ekendigine basa nazar aýdaryp, keler zamannyń ońaı bolmaıtyndyǵyn, qıyndyqpen kúrese bilý kerektigin jetkizdi. – Bizdiń maqsatymyz – bel­sen­dilerdi kórsete otyryp, jastardyń naqty máselelerin talqylap, olardy sheshý joldaryn aıqyndaý. Búgingi zaman, bolashaq bilimdige tıesili. Sondyqtan, árbir jastyń bilim alýy men jumyspen qamty­lýy úshin kúsh biriktire jumys ja­saý­y­myz kerek. Ásirese, sizder­ge artylar jaýapkershilik joǵary, – dedi aımaq basshysy. Qyrymbek Eleýuly bul oraı­da álemniń ilim-bili­mi damyǵan elderin áńgimelep, órkenıettiń ozyq úlgisine qadam basqan tulǵalardyń ómirinen mysaldar keltirdi. Aıtalyq, álemniń baı kásipkerleriniń bi­ri, kanadalyq ǵalym Ilon Masktyń baǵyndyrǵan bıigi búginde ańyzǵa aınalyp otyr. Biraq, shyndyq – bolashaqta munaı-gaz ónimderi­ne suranys azaıa­dy, elektr qýaty jappaı kúnnen, jelden óndirile­di. Sol ýaqytta ekonomıkasy «qara altynǵa» táýeldi qazaq eli qalaı kún kóredi? Árıne, bul tyǵyryqtan tek bilimniń kúshimen shyǵa alamyz. Qyrymbek Kósherbaev jı­yn barysynda búgingi qazaq jastary arasynda qalyptasqan kúrmeýli máselelerdi ortaǵa saldy. Oblystyq ishki saıasat bas­qarmasynyń málimetinshe, Qyzylorda oblysynda ne oqý­da joq, ne jumysta joq jas­tar­dyń sany 20 myńnyń ústin­de. О́rkenıetti ekonomıka­lyq yqpaldastyq jáne damý uıymy­na múshe elder mundaı jastardy NEET sanatyndaǵylar dep ataıdy eken. Sonymen, NEET-tikterge qaıtip qol ushyn sozamyz? Álde, «kúl bolmasa, búl bolsyn» dep júre beremiz be? Qyzylorda oblysynda qazirgi tańda 15 baǵyttan tur­atyn málimetter bazasy jasaqtalýda. Bazaǵa mektep bitirýshiler týraly tolyq aq­pa­rat jınaqtalady. Iаǵnı, kim­niń, qaıda, ne istep júrgeni anyqtalyp, qajetti kómek kórsetilýi kerek. Kómek degende, qabyldanǵan baǵdarlamalar men qolǵa alynǵan jobalarǵa tar­tylady. Máselen, bıyl «Serpin» jobasy boıynsha jo­ǵary oqý oryndaryna túsý úshin 4 myńǵa jýyq, kásiptik-tehnıkalyq kolledjderge 1050 grant bólindi. Bul – UBT-dan tómen ball jınaǵan jáne qa­tys­paǵan túlekterge jasalatyn jaqsylyq. Bizdegi taǵy bir ja­ǵymdy jańalyq – sońǵy jyldary qyzylordalyq júzdegen túlek Reseıdiń mańdaıaldy oqý oryn­darynda tegin oqyp jatyr. Tegin bolǵanda bar qarjy Reseıdiń esebinen, mundaı múm­kindikke ózge aımaqtar arasynda birinshi qol jetkizip otyrmyz. Keńestik kezeńde stýdentter qurylys otrıadtaryna jazylyp, eńbek etetin. Jastardy eńbekke baýlyp, óz betimen ómir súrýge tárbıeleýdiń tóte joly edi bul. Qyzylorda oblysynda jibi úzilgen dástúr qaıta jandanýda desek, artyq aıtqandyq bolmas. Naqtylasaq, osy jazda júzdegen jas ýaqytyn qur ótkizbeı, qurylys nysandarynda eńbek etti. Qyzylorda oblysynda aımaq basshysynyń bastamasymen qurylǵan jastar resýrstyq ortalyǵy bar. Qazirgi tańda mundaı ortalyqty barlyq aýdanda uıymdastyrý jumysta­ry júrýde. Qyrymbek Eleýuly júzdesýde aýdandarda jastar ortalyǵyn ashýdy jyl aıaǵyna deıin bitirýdi tapsyrdy. Qarjy qajet bolsa, tez arada sheship berýge kómektesetinin aıtty. Bul ortalyqtyń basty ereksheligi sol – qoǵamnan tys qalǵan jastarmen jumys jasaıdy. Ortalyq jetekshisi Jasulan Aldabergenovtiń aıtýynsha, jyl basynan beri ujym 22 bos jumys orny jármeńkesin ótkizip, 33 myń jasqa keńes bergen. Aldaǵy ýaqytta jastar resýrstyq ortalyǵynda kovorkıng, prodıýserlik, sportpen shuǵyldanatyn, vıdeo-oıyn, psı­hologııalyq bólmeler jumys jasamaq. Jıyn sońynda jastar tarapynan aımaq basshysyna túrli usynys-tilekter aıtyldy. О́z kezeginde Qyrymbek Eleýuly jastardyń pikiri eskeriletinin jetkizip, olardyń bolashaǵyna aq jol tiledi. Qýanarymyz, búginde Syr eliniń jastarǵa jasar qamqorlyǵyn basqa oblystar ózderinde júzege asyrýǵa yqylas tanytyp otyr. Aıtalyq, júzdesýge qatys­qan «Jas Otan» jastar qanaty­nyń» tóraǵasy Shah­mar­dan Baımanov óz sózinde eńbek resýrstary balansyn ázir­leý jáne margınal jastarmen jumys jasaý tájirıbesin Qazaq­stan boıynsha iske qosýǵa bo­latyndy­ǵyn jetkizdi. Erjan BAITILES, «Egemen Qazaqstan» QYZYLORDA

Delegattar pikiri

 Shahmardan BAIMANOV, «Nur Otan» partııasy «Jas Otan» JQ tóraǵasy: – Eń aldymen, uıymdastyrýshylarǵa alǵys bildiremin. Fo­rým kóńilimnen shyqty. Munda biz oblystaǵy memlekettik jas­tar saıa­satyn júzege asyrýdyń 2020 jylǵa deıingi strategııasy­nyń jobasyn talqyladyq. Sonymen qatar, óńir damýy úshin mańyz­dy strategııalyq qujattyń táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna oraı qabyl-danatynyna qýanyshtymyn. Oblystaǵy NEET sanatynda­ǵy jas­tarmen jumys isteý úderisine de joǵary baǵa berýge bola­dy. Sebebi, oblys kólemindegi jumyssyz, NEET sanatyna jatatyn jastardyń bazasy qalyptasqan jáne olarmen jeke-jeke turaq­ty jumys jasaý qolǵa alynǵan. Aıdyn SÁBITOV, «Qazaqstan jastar kongresi» ZTB tóraǵasy: – Osyndaı forýmdarda jańa tehnıka men tehnologııany meńgergen jastardyń ortamyzda kóp ekenin, olar­dyń ózgeristerden qoryqpaı, ómirsheń, serpindi jobalaryn usyný­dan tartynbaıtynyn kórip, qýanamyn. Sebebi, osyndaı kreatıvti jas­tar barda elimizdiń keleshegi kemel bolary sózsiz. Jandos TUSMAǴAMBETOV, «Samuryq ınnovasııalyq ıdeıalardy damytý ortalyǵy» qoǵamdyq qorynyń dırektory: – Belsendi jastar forýmy jyl saıyn dástúrli túr­de uıymdastyrylyp keledi. Jelisi úzilmegen ıgi shara bıyl da jalǵasyn tapty. Osy shara arqyly jastarǵa qatysty túıin­di máselelermen tanysýǵa bolady. О́ńirimizde jastar saıasaty­na baılanysty atqarylyp jatqan sharalar talqy tarazysyna salynyp, jastardyń jumysqa ornalysýy, ómirden óz ornyn tabý­y sekildi máseleler qozǵalady. Jalpy, forýmnyń jastarǵa bereri kóp dep esepteımin. Jomart KENJEBAEV, «Jas Otan» JQ oblystyq fılıa­ly tóraǵasynyń orynbasary: – Búgingi kúni elimizde kóptegen jastar uıymdary belsen­di jumys atqaryp keledi. Máselen, «Nur Otan» partııasynyń janynan qurylǵan «Jas Otan» JQ qoǵamdyq-saıası jumystar­dyń kóshbasshysy bolyp, jastardyń belsendiligin arttyrý­ǵa at salyssa, «Jasyl el» eńbek jasaǵy tazalyq, kógaldandy­­rý jumys-taryna járdem ete otyryp, tabıǵatty qorǵaýǵa úlken úles qosýda. Al Qazaqstan Stýdentter alıansy, Qazaqstan Jas­tar kongresi stýdent jastardyń áleýmettik-ekonomıkalyq, quqyq­tyq jáne turmystyq máselelerin sheshýde bastamashyl bolyp otyr. Forýmda jastar osy atalǵan uıymdardyń jumysymen tanysýǵa múmkindik ala alady. Sonymen qatar, basqosý barysyndaǵy usynystar ishinde jastar uıymdaryna arnap ǵımarat salý máselesin quptar edim.