Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý memlekettik ýnıversıteti 1996 jyly Kókshetaý pedagogıkalyq ınstıtýty, S.Sádýaqasov atyndaǵy aýyl sharýashylyǵy ınstıtýty men Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýty fılıalynyń birigýi negizinde qurylǵan bolatyn. Bıyl óziniń jıyrmasynshy belesine kóterilgen oqý ornynyń ónegeli joly el táýelsizdiginiń 25 jyldyq mereıtoıymen tuspa-tus kelip otyr. О́rkenıetke baqyttalǵan ózindik dástúrleri qalyptasqan, bolashaq múddesindegi josparlarmen úndes, áleýeti joǵary ýnıversıtetimiz búginde qazirgi zaman talaptaryna saı bilim berý ordasyna aınaldy.
Qazirgi ýaqytta ýnıversıtet qurylymynda S.Sádýaqasov atyndaǵy agrarlyq-ekonomıkalyq ınstıtýty jáne 5 fakýltet, atap aıtsaq, fılologııa jáne pedagogıka, jaratylystaný ǵylymdary, tarıh, zańtaný, óner jáne sport, tehnıka jáne tehnologııa, syrttaı jáne qashyqtyqtan oqytý fakýltetteri jumys isteýde. Bakalavrıattyń 53 mamandyǵy, magıstratýranyń 28 jáne PhD-doktorantýranyń 6 mamandyǵy boıynsha sapaly qyzmet kórsetiletin ýnıversıtettiń 23 kafedrasynda asa bilikti, joǵary sanatty 300-den astam oqytýshy, onyń ishinde 22 ǵylym doktory, 19 professor, 94 ǵylym kandıdaty, 7 PhD doktory, 190 magıstr, eńbek etip, óskeleń urpaqqa zaman talabyna saı tereń bilim berýde.
Bizdiń 37 oqytýshymyz Qazaqstan Respýblıkasy «Joǵary oqý ornynyń úzdik oqytýshysy» memlekettik grantynyń ıegeri atandy. 18 oqytýshy álemniń jetekshi ýnıversıtetterinde ǵylymı-pedagogıkalyq taǵylymdamadan ótip, «Bolashaq» baǵdarlamasynyń stıpendıattary boldy. Ýnıversıtette Ulttyq ǵylym akademııasynyń bir akademıgi, salalyq ǵylym akademııasynyń 4 akademıgi, Halyqaralyq aqparattandyrý akademııasynyń jáne Qazaqstan Respýblıkasy akademııalary men halyqaralyq akademııalardyń 4 korrespondent-múshesi qyzmet etedi. Ýnıversıtettiń úsh oqytýshysy Qazaqstannyń joǵary oqý oryndarynyń professor-oqytýshy quramynyń «TOP-50» táýelsiz reıtıngisine endi.
Muny oqytýshylyq quramynyń sarqylmaıtyn shyǵarmashylyq shabyty men joǵary kásibı sheberliginiń kýási dep aıtsaq artyq bolmas. Bilim alýshylar kontıngenti bes myńǵa jýyq adamdy quraıdy. Onyń ishinde 728 stýdent «Máńgilik El jastary – ındýstrııaǵa» jáne «Serpin-2050» áleýmettik jobasynyń grant ıegerleri bolyp tabylady. Bul oraıda, sapalyq kórsetkishterge erekshe kóńil bólinedi. Ýnıversıtetimiz 2012 jyly ISO halyqaralyq standartyna sáıkestigi týraly sertıfıkatqa ıe boldy. Al 2013 jyly memlekettik akkredıtteýden, ulttyq ınstıtýsıonaldyq jáne mamandandyrylǵan akkredıtteýden ótti. Búginde bakalavrıat pen magıstratýranyń 60 bilim berý baǵdarlamasy bes jyl merzimge akkredıtteldi. Alty bilim berý baǵdarlamasy halyqaralyq akkredıtteýden ótti. Ujym Bolonıa deklarasııasyna qol qoıǵan.
Al Eýropalyq jáne Eýrazııalyq ýnıversıtetter qaýymdastyǵyna múshe bolyp enýi ýnıversıtettiń halyqaralyq turǵydan tanylýynyń kýási bolyp tabylady. Oqý orny 12 patenttiń ıegeri jáne oqytýshylarymyz 300-den astam patenttiń avtorlary. Ýnıversıtette Tempýs, Erazmýs halyqaralyq jobalary iske asyrylýda. Búgingi iske asyrylyp jatqan eýropalyq jobalar sany boıynsha Sh.Ýálıhanov atyndaǵy KMÝ Qazaqstan JOO-larynyń arasynda 4-oryndy ıelenip otyr. Jetistikterimiz ǵylymı ortanyń joǵary baǵasyn alýda. 2009-2016 jyldar aralyǵynda Sh.Ýálıhanov atyndaǵy KMÝ Tempýs IV alty jobasyn jáne joǵary bilim áleýetin arttyrýǵa baǵyttalǵan «Erazmýs plıýs KA2» tórt jobasyn utyp aldy.
Tempýs 2012 I-WEB jobasy aıasynda «Sý sapasy» ǵylymı-zertteý zerthanasy ashyldy. Álemdik bilim berý jáne ǵylymı-aqparattyq júıemen tyǵyz kirigý strategııasy josparly túrde iske asyrylýda. Halyqaralyq yntymaqtastyqqa keler bolsaq, ýnıversıtet dástúrli baılanystardy tereńdetip, olardy jańa mazmunmen tolyqtyrýdy kózdeıdi. Ýnıversıtet álemniń túrli aımaqtarynyń 50 ozyq ǵylymı ortalyqtarymen áriptestik yntymaqtastyqta. Elbasymyz N.Á. Nazarbaevtyń «100 naqty qadam» – Ult josparyn júzege asyrý tereń biliktilikti, bilimdilikti, sheberlikti qajet etedi. Bul bolashaq úshin kez kelgen mamandyqty tolyq, ári kásibı joǵary deńgeıde ıgerý degendi bildiredi. Bilim men ǵylym kózin jetildirýge baǵyt-baǵdar beredi. Ol úshin bilim júıesin ınnovasııalyq tehnologııalarmen jabdyqtap, bilim alý men oqytýdyń halyqaralyq talaptaryn meńgerýdiń mańyzy zor.
Osy oraıda, soltústik óńirdegi bilim ordasynda atqarylyp jatqan aýqymdy jumystar belgilengen mindettermen óz úılesimin tabýda. Ýnıversıtettiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jyl saıyn jańartylyp otyrady. Stýdentterdiń sapaly bilim alýlary úshin barlyq jaǵdaılar jasalǵan. Sońǵy jyldary ozyq aýdıtorııalyq qormen jabdyqtalǵan tórt zamanaýı oqý ǵımaratynda 40-tan astam fızıkalyq, hımııalyq, tehnıkalyq jáne aýyl sharýashylyǵy zerthanalary men sheberhanalary zamanaýı atrıbýttarǵa saı jabdyqtaldy. Oqý ordasynda 5 ınternet-kafe, 8 oqý zaly, 57 kompıýterlik jáne mýltımedııalyq synyp, 4 murajaı bar.
Sonymen qatar, ýnıversıtette 2 stýdentter úıi, 3 jataqhana, ǵalymdar úıi, stýdenttik tamaqtaný ortalyǵy, monsha jáne kir jýý kesheni, qyzmetkerlerge arnalǵan vedomstvolyq 18 páter bar. Bas oqý ǵımaratynda oqý dárishanalarynda paıdalanylatyn buıymdardy daıyndaıtyn jıhaz sehy ashyldy. Bilim alýshylardyń teorııalyq bilimderin tájirıbemen ushtastyrý maqsatynda qurylǵan «Elıt» oqý-ǵylymı-óndiristik kesheni de óz qyzmetin tabyspen júzege asyrýda. Keshen aýyl sharýashylyǵyna qajetti tehnıkalarmen tolyq qamtylǵan. Memlekettik qoldaýdyń nátıjesinde 300 gektar jer bólinip, stýdentterimizdiń tájirıbeden ótýine múmkindik týyp otyr.
Sondaı-aq, atalǵan keshende 150 dándi jáne maıly daqyldar suryptaryn aımaqqa úılestirý, beıimdeý baǵytyndaǵy ǵylymı jumystar jasalýda. Búginde mal sharýashylyǵy ónimderin óndirý tehnologııasy mamandyqtaryn damytýǵa arnalǵan jumysty júrgizýge, mal azyǵyn daıyndaýǵa qol jetkizip otyrmyz. Mundaǵy negizgi maqsat – tıisti mólsherde mal basyn ustap, sonyń negizinde oqý ǵylymı-tájirıbelik jumystardy júrgizý. Bolashaqta stýdentterimiz atalmysh keshende maldy azyqtandyrý, uryqtandyrý, tóldetý sııaqty jumystardy júrgizip, oqý barysynda alǵan teorııalyq bilimderin tájirıbe júzinde iske asyratyn bolady. Fılologııa jáne pedagogıka fakýltetinde lıngafondy kabınetter iske qosyldy. Tehnıkalyq mamandyqtarda oqıtyn stýdentter úshin áskerı kafedranyń ashylýy qarastyrylýda.
Buǵan qosa, 20 jyldyq mereıtoıymyz sheńberinde 310 oryndyq jataqhana stýdentter ıgiligine berilmek. Stýdentter úıi men jataqhanalar da búgingi kúnniń talabyna saı jabdyqtalǵan. Ýnıversıtette 700 myń danadan astam qory bar kitaphana qyzmet kórsetedi. Kitap qory jyl saıyn jańartylyp, tolyqtyrylýda. Jeke baspahanamyz da qolymyzdy uzartyp otyr. «Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý memlekettik ýnıversıtetiniń habarshysy. Fılologııalyq toptama» ǵylymı jýrnaly, «Alaý» atty gazet shyǵyp turady. Bizdiń ýnıversıtette stýdentterdiń oqýdaǵy jetistikterin jáne sabaqqa qatysýyn esepke alýdy qamtamasyz etetin lısenzııalanǵan baqylaý jáne basqarý elektrondy zamanaýı júıesi (KBBJ) birinshi bolyp engizilip, qalypty qyzmet etýde.
Zamanaýı sport bazasy qyzmet kórsetedi. Onyń quramyna dene shynyqtyrý-saýyqtyrý keshenderi, sport zaldary, Zerendi demalys aımaǵynyń ormandy alqabynda ornalasqan «Tulpar» sporttyq-saýyqtyrý lageri kiredi. «Úsh tuǵyrly til – ult keleshegi» ustanymyn negizge alǵan ýnıversıtette oqý úderisi kóptildilik bilim berý baǵdarlamasyna saı ótkiziledi. Baǵdarlama jaratylystaný ǵylymdary fakýltetiniń matematıka, fızıka, ınformatıka, ekologııa, hımııa, bıologııa, geografııa mamandyqtary men magıstratýrany da qamtıdy.
Stýdentterdiń akademııalyq jetistikterin baqylaý «PLATONUS» avtomattandyrylǵan júıesi negizinde iske asyrylady. Ýnıversıtette akademııalyq utqyrlyq baǵdarlamasy belsendi túrde iske asyrylýda. «Erazmýs», «DAAD», «AIREKS», «LOGO», «TEMPÝS» halyqaralyq almasý baǵdarlamasy, Prezıdenttik «Bolashaq» baǵdarlamasy jáne taǵy basqa baǵdarlamalar aıasynda oqytýshylar men stýdentter Avstrııa, Shveısarııa, Germanııa, Ulybrıtanııa, AQSh, Reseıdiń joǵary oqý oryndarynda bilim alýda. Sonymen birge, ýnıversıtetimizde Reseı, Qytaı, Izraıl, AQSh, Túrkııa jáne Ortalyq Azııa elderiniń stýdentteri oqıdy.
Reseıdiń F.Dostoevskıı atyndaǵy Omby memlekettik ýnıversıtetimen birge magıstratýranyń dıplomdyq bilim berý baǵdarlamasy iske asyrylýda. Ýnıversıtet stýdentteriniń túrli deńgeıdegi konkýrstarǵa qatysyp, joǵary jetistikterge qol jetkizýi olardyń ǵylymı-zertteý qyzmetiniń kórsetkishteri bolyp tabylady. Atalmysh oqý ornynyń bilim alýshylary stýdentterdiń respýblıkalyq pándik olımpıadasyna qatysyp, 25 júldeli oryndy jeńip aldy. Ýnıversıtettegi tárbıe jumysy jaqsy uıymdastyrylǵan. Bizde jastar isi jónindegi komıtet (JIK), stýdenttik máslıhat, «Jas Otan», «Atameken» stýdenttik assambleıasy, ózge de stýdenttik uıymdar belsendi jumys isteıdi. Ýnıversıtet stýdentteri oblystyq, respýblıkalyq jáne halyqaralyq týrnırlerge, Aqmola oblysy ákiminiń júldesi úshin ótetin saıystarǵa, stýdenttik spartakıadalarǵa, ár alýan sport túrleri boıynsha uıymdastyrylatyn ýnıversıadalarǵa, álem, Eýropa, Azııa chempıonattaryna qatysyp, júldeger atanyp júr. Jańa oqý jylynda pedagogıkalyq jáne ekonomıkalyq mamandyqtar boıynsha ýnıversıtet janynan kópsalaly kolledj ashyldy.
Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý memlekettik ýnıversıtetinde 2011 jyldan bastap Qamqorlyq keńesi jumys isteıdi. 2016 jyly ýnıversıtette Baqylaý keńesi qurylyp, tamyz aıynda onyń birinshi otyrysy ótti. Oqý úderisiniń praktıkalyq baǵyttylyǵyn kúsheıtý maqsatynda qaladaǵy óndirister men kásiporyndarda kafedra- lardyń fılıaldary quryl- dy. Memlekettik-jekemenshik áriptestik aıasynda oblysymyzdyń 9 aýdanymen, sondaı-aq, óńirdegi ónerkásip sektorynyń 14 kásipornymen yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıyldy. Oqý ornynyń damý satysynyń qaı kezeńine toqtalsaq ta, Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý memlekettik ýnıversıtetiniń árdaıym ozyq, aldyńǵy qatarda kórinip júrgenine kýá bolamyz. Ýnıversıtet aımaqtyń zııatkerlik jáne rýhanı ómiriniń ózegi bolyp, al onyń ujymy bilim berý salasynda adal, minsiz qyzmet etý úlgisin kórsetýde.
Ábdimútálip ÁBJAPPAROV,
Kókshetaý memlekettik ýnıversıtetiniń rektory, tehnıka ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri
Aqmola oblysy