Yrys aldy – yntymaq

Qazaqtyń Qaltaıy – Qalaǵań aıt­qan­daı, “Ulysymnyń uıytqysy – Ońtústik” osynaý keleńsizdikterdiń aldyn alýǵa tal­pynystar jasap keledi. Onysy jemissiz de emes. Osydan attaı bes jyl buryn kóne, kıeli Túrkistan qa­la­synda bastaý alyp, Mártóbe men Or­da­ba­sy­da, jer kindigi Qazyǵurtta jaqsy jara­sy­myn tapqan “Yrys aldy – yn­ty­maq” jıy­ny bul joly Maqtaaral aýda­nynda ótti.

Ońtústiktiń zııaly qaýymy jınalǵan jıyndy belgili jazýshy, halyqaralyq “Alash” syılyǵynyń laýreaty Marhabat Baıǵut júrgizip otyrdy. Jetisaıdaǵy Syrdarııa ýnıversı­teti­niń mádenıet saraıynda jyldaǵydaı keleli ángimeler aıtyldy, kúrmeýli máse­le­lerdiń túıini sheshildi. Áńgime ózegi – yn­tymaq, birlik, tatýlyq jáne turaqtylyq. El ıesi, jer ıesi – qazaq óz qazanynda ǵa­na qaınamaý kerek. Qazaq jerinen pana tap­­qan ulttar men ulystardyń arasyn­da­ǵy berik dostyqqa dáneker, uıytqy bo­lýy kerek. Alǵashqy bolyp sóz alǵan ob­lys­tyq máslıhattyń hatshysy Ábilqa­sym Dosbolovtyń baıandamasynyń ón boı­yn­da osyndaı oılar ańǵarylyp tur­dy. “Yrys aldy – yntymaqtyń” jyl saı­yn­ǵy ótkizilýi bir saryndy emes, qo­ǵam­daǵy ótkir taqyryptarǵa qurylady. Qazaq rýshyl, júzshil, ultshyl emes. Áıtse de kóziniń aldynan basqany kór­meıtin, yzdıyp kıinip, galstýk taǵyp, sypaıy bolyp kóringenimen, jan-jaǵyna rýshyldyqtyń qara kúıesin jaǵa júretin zııandy qaýym osy zııaly qaýymnyń ishinen de kóptep tabylady.

Alǵashqy jıyn osyndaılardyń jo­lyn kesýge arnalsa, keleside jas urpaq tárbıesi alqaqotan otyrysqa túsken. Al Maqtaaraldaǵy keleli keńes “Beıbitshilik pen jasampazdyqtyń 20 jyl­dyǵyna” arnaldy. Táýelsizdik alý baz bi­reýlerdiń oıynsha qazaqqa ońaı bol­ǵa­nymen, ony ustap turý úshin syndarly saıasat, júıeli jumys qajet. Dinniń memleketten bólektigin jalaý qylyp kóterip, qanshama jat din, irkitteı iritetin túrli sektalar soqtalap el ishine kirip ketti. Osy­ǵan memleket qandaı qaıla qylady dep kútpeı, halyqtyń ózi amalyn tabýy kerek-aý. El bir tutas bolsa, jas urpaqty qoǵamdap ustasa, zııandy sektalardyń áre­­ketin kóp bolyp áshkerelep, adasqan jurt­tyń kózin ashsa, yntymaq pen tu­raq­tylyqty saqtaýǵa yqpal etse tamyry joq syrttan kelgender ne isteı alady?! Kúni keshe Ońtústikke issaparmen kelgen Elbasy Túrkistanda zııaly qaýym ókilderimen kezdeskende osyndaı qoldan kúrdelendirilgen máselelerdiń túıinin tar­qatyp bergendigi de jıynda sóz bol­dy. Babalar dástúri mansuqtalmaý kerek. – «Yrys, qaıda barasyń? Yntymaqqa baramyn» demekshi, táýelsiz qazaq elinde san alýan etnos ókilderi tatý-tátti ómir súrip jatyr, – dedi oblystyq tájik ult­tyq-mádenı ortalyǵynyń tóraǵasy A.Hýdaıkýlov. – Solardyń biri – bizdiń tá­jik­ter. Respýblıkada 40 myńnan astam, al Maqtaaraldyń ózinde 30 myńǵa tarta atalǵan ulttyń ókilderi turady. О́z ba­sym Elbasynyń: “Qazaqstanda turatyn ár­bir adam ózin osy eldiń perzenti sezin­beıinshe, bolashaǵyna senbeıinshe, bizdiń jumysymyz ilgeri baspaıdy. Otany bir­diń – tilegi bir, júregi bir. Birlik – bizdiń qa­sıetti týymyz”, – degen qanatty sóz­derin jıi eske alamyn. Yntymaǵy jarasqan elde baqyt ta, baq ta máńgi bolmaq.

Sondyqtan oblys ákimi A.Myrzahmetovtiń tikeleı uıytqy bolýymen maqtaly aımaqta “Yrys aldy – yntymaq” atty jıynnyń ótýi óte qup­tarlyq ıgi is dep oılaımyn. Shardara aýdany, Abaı aýylynyń bıi, ardager ustaz J.Tóleshova sózin tómen­degideı sabaqtady. – Dástúrli jıynnyń kópshilikke berer tálimi zor boldy. El arasyndaǵy aýyz­bir­lik, kópti kórgen kónekóz qarııala­ry­myz­dy qurmetteý, bala tárbıesin kóp bolyp qolǵa alý, árbir eldi mekende qoǵamdyq tártipti saqtaý sekildi mándi máseleler keńinen áńgime etildi. Aýyl bıi retinde búgingi balalar psıhologııasy, jasóspi­rim­der arasynda qylmystyń órshýi meni qatty mazasyzdandyrady. Jasyratyny joq, sońǵy jyldary keıbir ata-analar bala tárbıesine selqos qaraı bastady. Aýyl okrýgterindegi ardagerler ke­ńes­teri men aýyl bıleriniń jumystaryn jan­dandyrýymyz kerek. El aqsaqaldary, aýyl bıleri tentekti tezge salatyndaı tárbıelik ispen shuǵyldansa jón emes pe? Aýyl ákimderi jastardy shaǵyn jáne orta bıznespen aınalysýǵa baǵyttap, je­ńil­dikpen nesıe alýyna járdem berip, qam­qorlyq jasasa deımin. Bazarda ıran­nyń almasy men ózbektiń órigin qymbat baǵaǵa satyp al­ǵansha nege sol ónimdi ózi­miz óndirmeımiz? Bul bizdiń de qoly­my­z­dan keledi ǵoı.

Jıyndy oblys ákimi Asqar Myrzah­me­tov qorytyndylady. – Búgin Myrzashól jerindegi jıyn asa mańyzdy máselelerdi sóz etti. El birligi men yntymaǵynan bastap, ózekti áleý­met­tik problemalar qamtyldy. “Yrys aldy – yntymaq” sharasynyń maqsaty da osy. Igi dástúrdi odan ári jandandyrý úshin men “Yrys aldy – yntymaq” atty qoǵam­dyq forým qurýdy usynamyn, – dedi ol. Azamattyq qoǵam men bılik arasynda dıalog ornatýǵa arnalǵan forým eki ba­ǵyt­ta jumys istemek. Birinshisi, jergi­likti bılik ókilderi forým múshelerine bıýdjet­tiń oryndalýy, óndiristiń damýy, áleý­met­tik máselelerdiń sheshilýi boıyn­sha esep beredi. Ekinshi baǵyt boıynsha – qoǵamdaǵy ózekti máselelerdi talqylap, naqty she­shimder qabyldaý. Forýmǵa ob­lys, aýdan, qala ákimderi, oblystyq, aý­dan­dyq máslı­hat depýtattary, ardagerler men aýyl bı­leri, zııaly qaýym ókil­deri múshe bolady.

Jıynda “Yrys aldy – yntymaq” basqosýyna qatysýshylardyń Úndeýi qa­byl­dandy. Qoǵamdyq forýmnyń jıyny jylyna úsh ret – Naýryz, Konstıtýsııa kúni men Táýelsizdik kúni merekeleriniń qarsańynda ótetin bolyp belgilendi. “Otandy qaltqysyz súıý onyń sýy­ǵy­na shydap, ystyǵyna kúıýdi talap etedi. Bul jolda bizdiń eń basty baılyǵymyz – berekeli birligimiz. Halqymyzda “Baq bererde elge yrys qonady, ustanǵan joly durys bolady” degen danalyq sóz bar. Olaı bolsa, yn­tymaǵy men birligi jarasqan elimizdiń kók baıraǵy kókke jelbireı bersin, táý­el­siz elimiz jaınap, gúldene tússin. Basqosý-jıynǵa qatysýshylar “Yrys al­dy – yntymaq” qoǵamdyq forýmyn qu­rý jónindegi usynysty biraýyzdan qoldaıdy. “Yrys aldy – yntymaq” atty qanatty qaǵıda myzǵymas birligimizdi, berik aý­yz­birshiligimizdi, kishipeıil izgiligimizdi ny­ǵaı­ta tússin, ıgi isterdiń jalǵasýyna jol asha bersin!” Úndeýde osyndaı oılar aıtylǵan.

Baqtııar TAIJAN.

Ońtústik Qazaqstan oblysy, Maqtaaral aýdany.