Múıiz oryndyq

Oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıinde asa sırek kezdesetin bir qymbat jádiger tur. Etnografııa bóliminiń qyzmetkeri Saǵyndyq Salmurzınniń aıtýynsha, Zeńgi babanyń arǵy tuqymy sanalatyn týrdyń múıizderinen qııý­lastyryp jasalǵan múlikti on saýsaǵynan óner tamǵan sheberdiń jasaǵany birden ańǵarylady. Tórt sıraǵy, arqasy, shyntaq tireýleri terimen qaptalyp, qyzyl barqytpen tystalǵan. Ony ótken ǵasyrdyń jetpisinshi jyldary Venera Kýpkına degen Petropavl qalasynyń turǵyny tapsyrǵan kórinedi. Bastapqyda «baıdyń taǵy» degen derekten basqa mardymdy eshteńe bolmasa, keıin jan-jaqty zertteýlerdiń arqasynda Idiris Aıdarbekovten qalǵan eski kóz ekeni anyqtalǵan. Málimetter boıynsha oryndyq ıesi 1849 jy­ly Qusmuryn dýany Keltesor bolysynda (M. Jumabaev aýdany Maıbalyq aýyly) týǵan. 60-qa taıaǵan shaǵynda qajylyq mindetin ótep qaıtqan. Ol jetim-jaqybaılarǵa únemi kómektesip, qaıyrymdylyǵymen aty shyqqan. Kózi ashyq, saýatty bolys aqtardyń qolynan qazaǵa ushyraıdy. О́lketanýshy Sosıal Juma­baevtyń jazýynsha, ákeli-balaly Aıdarbekovter Qyzyljar óńirinde 1917 jyly shańyraq kótergen «Úsh júz» ulttyq partııasyn qoldap, demeýshilik kórsetken. Sáken Seı­fýllınniń olarǵa ish tartyp, «Úsh júz» gazetin shyǵaratyny osy tus. Ár sanynyń birinshi be­tine «Jasasyn túrik-tatar balasy!» degen uran basylyp turǵan. Úshjúzshiler avtonomııa tek qazaq­tar úshin memleket qurý degen kóz­qaras ustanyp, alashtyqtarmen joldary ekige aırylǵan. Keńes úkimetine jan-tánimen qyzmet etke­nine qaramastan Málik 1928 jyly Aqtóbege jer aýdarylady. Stalınge hat joldap, Go­loshe­kınniń áperbaqan saıasa­tyn qatań aıyptaıdy. Alaı­da, ádildikke jete almaıdy. Re­volıýsııalyq komıtettiń tór­aǵasy bolǵanyna, ban­dylarmen soǵysqanyna qara­mastan mal-múlki tárkilenip, qýda­laýǵa ushy­raıdy. Jazasyn ótegen soń elge oralýǵa seskengen bolý kerek, Omby oblysyndaǵy týystaryn panalaıdy. Úkimettiń quryǵy uzyn degen ras-aý. 1937 jyly osy jerde tutqynǵa alynyp, «ha­lyq jaýy» retinde atý jaza­syna kesiledi. 1958 jyly Omby ob­lystyq soty tóralqasynyń she­shi­mimen aqtalady. OGPÝ-dyń jer­gilikti bólimshesi oǵan «Jasy 40-ta. Nıkolaı zamanynda bolys bol­ǵan. Iri saýdager. Máskeýmen, Pet­rograd­pen saýda jasaıdy. Eki áıe­li bar. Ekonomıkalyq, saıası yq­­paly óte zor» degen minezdeme bergen. Mine, tarıhı-ólketaný mý­zeıin­de saqtaýly turǵan qundy jádi­gerdiń ıeleri jaıly osyndaı derek­ter bar. О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan» Petropavl