Eldik týy berik qolda!

Búgin – el tarıhyndaǵy eleýli kún­der­diń biri. Búgin Qazaqstan Respýblı­ka­synyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń qyz­metine resmı kirisýine oraı salta­nat­ty Ulyqtaý rásimi – Elbasy ınaý­gý­rasııasy ótetin kún. Bárimiz de tebirenis qushaǵyndamyz. Tebirenisimizdiń basty sebebi, árıne, jek­senbi kúngi saılaýdyń resmı jarııa etilgen qorytyndylary. Qazaqstan Respýb­lı­kasy Pre­zıdentiniń kezekten tys saı­la­ýy­na qa­ty­sýshylar tizimine 9 200 298 azamat engizilip, olardan 8 279 277 adam daýys bergen eken. Iаǵnı, 89,98 paıyzy. Sol 8 279 277 adamnyń 7 850 958-i Elbasymyz Nur­sul­tan Nazarbaevqa daýys beripti. Iаǵnı, 95,55 paıyzy. Ne aıtýǵa bolady? Ǵajap kórsetkish. Aı­tary joq. Elmiz ǵoı, shirkin. El bolǵan degen osy ǵoı. Táýbe. Til-kózden saqtasyn, halyqtyń mundaılyq birtutastyǵy, el bas­taǵan azamatyn mundaılyq qadirlep-qur­metteýi arǵy-bergide sırek shyǵar. Bul arada maǵan: «Nege olaı deısiz, burynǵy saılaýlarda tipti 98-99 paıyz jaqtap daýys berýshi edi ǵoı?» dep kólgirsı qalýdyń, ańqaýsı qalýdyń jóni joq. Ol kezdegi saılaýlardyń qalaı uıymdastyrylǵanyn biz jaqsy bilemiz. Tús aýǵannan bastap-aq saılaý ýchaske­leriniń adamdary tizim boı­ynsha kelmegenderdi anyqtap, páter-páter­di kezip ketetin, talaıyna jalynyp-jal­paıyp, talaıyn al­dyna salyp aıdaǵandaı etip alyp keletin. Sóıtip ákelgende tańdaý múmkindigi de joq qoı. Bıýlletenge bir adam ǵana engiziletin, balamalylyq degen uǵym da bolmaıtyn. Keshegi saılaýdyń aldyn ala qory­tyn­dylary shyqqannan keıin Astanadaǵy «Qa­zaqstan» sport saraıynda ótkizilgen je­ńim­pazdar forýmynda Prezıdent Nursul­tan Nazarbaev saılaýǵa daýys berý ja­syndaǵy halyqtyń 90 paıyzǵa jýyǵy qatysýy Batys úshin sensasııa sanala­ty­nyn aıtyp ótti. Iá, dál solaı. Kekirigi azǵan Batys turmaq, demokratııaǵa jańa-jańa aýyzdana bastaǵan Shyǵystyń ózinde de jurttyń talaıy memleket isine nem­qu­raıdy qaraıdy, saıası samarqaýlyǵyn aza­mattyq erkindiginiń ózinshe bir belgisindeı sanaıdy. Batys úshin sensasııa sııaqty sol kórsetkish bizdiń elimizde halyqtyń el isin óz isi dep qaraıtyndyǵynyń, memlekettiń basty máselesin – memleketti kim bas­qa­rady degen máseleni ózi sheshetinin biletin­diginiń, soǵan aralasýdy ózine mártebe dep baǵalaıtyndyǵynyń aıǵaǵyna aınaldy. О́zge elderdegi saılaýlar halyqty ara-dara etip, aıtystyryp, tartystyryp, jik-jikke, top-topqa bólip, árekege bastap jatsa, bizdegi saılaý halyqtyń basyn biriktirip, ortaq maqsatqa jumyldyryp, berekege bastap jatty. Al endi saılaý ýchaskelerine kelgen sol halyqtyń túgelge jýyǵy bir adamdy jaqtaýy qalaı de­gende de júrek te­birenterlik jaǵdaı. Bul kór­set­kishtiń astarynda kóp nárse ja­tyr. Munda hal­qy­myz­dyń táýel­siz­dik­tiń qadi­ri­ne jetýi, basyn­da­ǵy ba­ǵyn baǵalaı bilýi, alǵa tutqan azamatyn ar­daq­taı alýy, aýyzbirligi, yn­tymaǵy, eldik iske jurt bolyp jumylǵysh­tyǵy jatyr. Osy arqyly Qa­zaq­stan halqy óziniń jeke basynyń qam-qa­re­ke­tinen memlekettiń múd­de­sin joǵary qoıa biletinin kórsetti. San túrli sebeptermen jaǵdaıy kelispeı júrgen, tipti bú­gingi bılikke kóńili tol­maı­tynyn aıtyp júrgen adamdardyń ózi jeme-jem­­ge kelgende sol bı­lik­tiń ushar basynda tur­ǵan Nur­­sultan Nazar­ba­ev­qa daý­ys berdi. Nege? Sol adam­dar­dyń ózi qa­zir­she sheshimi tabylmaǵan pro­blema­lar­dy sheshe ala­­tyn adam túptiń tú­binde tek qana Nursultan Nazarbaev eke­nin bilip ot­yr. El­ba­sy­myz el tizginin qaı­tadan qolǵa al­ǵanda sol máse­le­lerdi erte me, kesh pe qalaıda sheshetinine senip otyr. Demek, bizdi el halqy­nyń keshegi saılaýdaǵy aı­ryqsha azamattyq belsendiligi bir qýantsa, mem­lekettiń bolashaq taǵdy­ryn álem tanyǵan, moı­yn­daǵan, qurmettegen tul­­ǵamen – Nursultan Nazarbaevpen ǵana baıla­nys­ty­ratyn danalyǵy, kó­re­gen­digi eki qýantady. Sonymen, búgin, qa­sı­et­ti jumanyń kú­nin­de biz­diń elimizde Prezı­dent­­tiń qyz­me­tine kirisý rásimi – ınaýgýrasııa ót­kizilmek. Bylaısha qaraǵanda, ınaýgýrasııa bú­kil­halyqtyq saılaýda qabyldanǵan sheshimdi res­mı jarııa etip, hattamalyq turǵydan tııa­naq­taıtyn is-shara ǵana ǵoı deýge de bola­tyndaı. Alaıda olaı emes. Bilgen adam­ǵa el eńseliliginiń, memleket máde­nıe­tiniń bir kó­rinetin tusy bul. Qazaq eli óziniń táýelsizdik tarıhynda Prezıdent ınaýgýrasııasyn osy­men tórtinshi ret ót­kizgeli otyr. Bul shara osy joly Astana­myzdyń aıshyǵyn asha tús­ken saltanatty, sáýletti ǵımaratymyz – Táý­elsizdik sa­raı­ynda bolmaq. Qarap otyrsańyz el bas­shysyn ulyqtaý rásimderiniń ózi turmaq, uıymdastyrylǵan oryndarynda da ózindik bir evolıýsııa bar eken. Eń alǵashqy, 1991 jylǵy ınaýgýrasııa Almatydaǵy Respýblıka saraıynda ótkizilgen. Ol ǵımarat­tyń burynǵy Lenın atyndaǵy saraı ekendigi belgili. Ekinshi ulyqtaý rásimi 1999 jyly Astanadaǵy Kongress-Holl saraıynda ót­ki­zildi. Ol ǵımarattyń burynǵy Tyńgerler sa­raıy ekeni belgili. 2006 jyldyń ba­syndaǵy úshinshi ınaýgýrasııa ǵana táýel­siz­dik turǵyz­ǵan ǵımaratta – Aqordada ótki­zil­di. Endi mine, Elbasyn el bolyp ulyqtaý rásimi osyn­daı oqıǵa aty da, zaty da ábden saı kelip turǵan ǵımaratta – Táýelsizdik saraıynda ótkizilmek. Osyndaıda el ómirine táýelsizdik alyp kelgen bul rásimniń ózindik sıpaty, bol­mys-bitimi týraly oıǵa qalasyń. Eske munan jıyrma jyldaı burynǵy jaılar oralady. 1991 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń tuń­ǵysh Prezıdentin saı­laý ótisimen biz ózimizde bu­ryn-sońdy bolyp kór­me­gen oqıǵa – ınaýgý­ra­sııa­nyń daıyndyǵyna kiristik. Ol tusta men Pre­m­er-Mınıstrdiń oryn­ba­­sa­ry qyzmetinde edim. Inaýgýrasııa sóziniń at­yn estigenimiz bolmasa, zatyn kórmegen kezimiz. Jabyq qoǵamnan jańa-jańa shyqqaly jatqan­byz, ózge elderde saı­lan­ǵan memleket basshy­synyń ulyqtaý rásimi qa­laı ótkiziletininen ha­barsyzbyz. Ol sóz ózi áý basta latynnyń inauguro – arnaımyn degeninen shyǵyp, keıin aǵylshyn tilinde inauguration túri­ne aýysyp, qyzmetke kirisý degen maǵynany ıelengen sóz eken. Árıne, ınaýgýrasııa dep atalma­ǵanymen, bizdiń qazaq da­la­synda da qaǵannyń, han­nyń bılikke kelýin saltanatty túrde aıǵaq­taý dástúri bolǵan. Tipti álemge áıgili Shyńǵys­han­nyń óziniń uly bıikke kóterilýi osy dalada ót­ken, Semeı jerindegi Shyń­ǵystaý solaı atal­ǵan degen de sóz bar. Dál olaı bolmaǵan kúnde ber­gidegi óz handarymyzdyń ulyqtaý rásimderi qalaı ótkeni jaqsy málim. Zııaly qaýym ókilde­ri­niń basyn qosyp, aqyl­das­­qanymyzda da negizgi oı túıini Memleket bas­shy­syn ulyqtaý rási­min­de jańa qurylyp jatqan jas memlekettiń ulttyq ereksheligin aı­shyq­tap kór­setý kerek, so­ny­men birge jal­py­adam­zattyq úr­dister aıasyn­da damıtyn órkenıet­ti eldiń sıpaty da ashylýy jón degenge tireldi. Al endi munyń úılesimin qalaı etý kerek? Oılana kelip, Prezıdent antty aq kıizdiń ústinde qabyl­daýy kerek, halyqtyq dás­túr­men bata berilýi kerek, búgingi órke­nıetti saltqa saı tilek aıtylýy kerek dep sheshtik. Osyǵan toq­ta­ǵan soń men rásimniń naqty ssenarıı jo­basyn jasaýdy bizdegi bólim meńgerýshisiniń orynbasary Saýyt­bek Abdrah­manovqa tap­syr­dym. Onyń kimdermen aqyldasqanyn bil­meımin, áıteý­ir, tap-tuı­naq­taı etip daı­yn­dady. Elbasyna bata­ny sol tusta jasy toqsannan asqan halyq aqy­ny Shákir Ábe­nov berse, tilek sózdi hal­qy­myzdyń kórnek­ti qalamgeri, oı­shy­ly Ábish Kekilbaev aıtsa degen usy­nys aıtyp keldi. Sózine astarly ázil aralastyryp sóı­leıtin ádetimen: «Batany Abaı eliniń adamy bersin, tilekti Adaı eliniń adamy aıtsyn» degeni esimde. Munda da ózindik oı qısyny bar, árıne. Usynysy birden kó­keıi­mizge qondy. Keıinnen Saýytbek Shákir aqsaqaldy bata bererde sahnaǵa ózi alyp shyqty. Áppaq aq kıiz daıyn­datý­dy men sol kezdegi Jambyl oblysynyń ákimi О́mirbek Báıgel­dıge tap­syr­dym. Sol aq kıizdiń ústinde turyp Prezıdent: «Dana babalar dástúrimen osy sal­tanatty sáttegi sózimdi aldymen ata jurtyma, qasıetti halqyma arnaımyn!», dep bastady óz sózin. «Búgingi kún – qazaq eliniń shejiresine máń­gi enetin kún. Tarıhtyń talaı buralań belesinen ótip, bul kúnge de jetip otyrmyz. Bárin de kórgen halyqpyz, bárine kóngen halyqpyz. Ejelden erkindikti ańsap, azat­tyqty kóksep kele jatqan eli­mizdiń basyna talaı ret baq ta ornap, baǵy da taıyp, saǵy da synǵan, qıly kezeń, zar zamanǵa da talaı ushyraǵan. Aı­qaı­lap júrip asharshylyqqa urynyp, uran­dap júrip ult múddesin umytqanymyz da aqıqat. Shúkir, keshteý de bolsa es jıyp, eńse kóte­rip, egemendi eldiń týyn da tige bastadyq. Qazaq Respýblı­ka­sy­nyń Prezıdentin búkil halyq saılaǵany – osy jol­da­ǵy eń bıik belestiń biri. Eldiń qamyn oı­laı­dy, namy­syn jibermeıdi dep bir aýyzdan senim artqandaryńyz úshin shyn júrekten alǵy­symdy aıtamyn. Elim úshin, halqym úshin, Qazaqstanym úshin ta­rıh­tyń qaı sy­naǵyna da táýekel dep bas tigýge daıynmyn. Bul jolda eń aldymen dana halqyma, dar­qan elime, ata-babanyń arýa­ǵyna súıene­min», dep qazaqtyń qara tilimen tógildire, bar­sha­ny tebirente sóıledi. Elbasyn ulyqtaý rásimi halyq kóńi­li­nen shyqty. Áli kúnge jurttyń esinde júr­geni de sonyń belgisi ǵoı dep oılaımyn. Sol keshtegi myna bir jaıdy buryn da aıt­qan­myn, jazǵanmyn. Áıtse de osyndaı tus­ta eske sala ketýdi artyq kórmeı otyrmyn. Inaýgýrasııa rásimi aıaqtalyp kele jat­ty. Bári de jınalǵan jurtshylyqtyń kó­keıi­nen shyqqandaı boldy. Sóıtip tur­ǵan­da... Sol sátti esime alsam, áli de júregim atqaqtap soǵa jóneledi. Iá, sóıtip tur­ǵan­da sahna tó­rin­degi memlekettik tý kóz aldy­myz­da qı­saı­yp bara ja­tyr... Kenet, o qudiret, álgi qulap bara jat­qan týdy Prezıdent bir qolymen qaǵyp al­ǵa­ny!... Tý syr­tynda turǵan týdyń qulap bara jatqanyn qalaı kórip qalǵany, sony qa­laı ustap úl­gergeni tańǵalarlyq. Al endi osy jaı adamnyń isi me? Joq, bul jaı adam­nyń isi emes. Sol oqıǵanyń sımvol­dyq máni bar sııaq­ty bo­la­dy da turady maǵan. Nursultan Nazarbaev, shynynda da, qazaq­tyń jyǵyla jazdaǵan týyn qaıta tiktegen azamat. Sol qazaqtyń qaıta tiktelgen týyn, mine, jıyrma jyldan beri aspanymyzda jelbiretýmen kele jatyr Elbasymyz. Eldik týy berik qolda! Búgin táýelsizdik tarıhynyń jańa para­ǵy ashylady. Ol paraqqa da Prezıdent Nur­sultan Nazarbaevtyń qolymen jasam­paz­dyq­tyń jarqyn joldary jazylatyny sózsiz. Myrzataı JOLDASBEKOV.