Esten ketpes júzdesýler

Men Elbasymen birneshe ret júzdestim. Sol júzdesýlerde onyń halyq ánderiniń, qazaq kompozıtorlary ánderiniń shyǵý ta­rıhyn, mýzykasyn jetik biletinine talaı ret kýá boldym. Sondaı júzdesýlerde órbigen áńgimelerdi qaǵazǵa túsirip júre­tin­min. Búgin solardy yqshamdap, oqyrmanǵa usynǵandy jón kórdim. Birinshi júzdesý 1993 jyl. Shýaqty kóktem. Bul kez Qazaqstan Táýelsizdiginiń ekinshi jyly bolatyn. Qıyn jyldar. Sol daǵdarysty mehnatqa qaramastan, Elbasy saıasatyn bir kisideı qoldaǵan halyq, onyń ishinde óner qaırat­ker­leri eldiń rýhyn kóterýge jumyla kirisip jatty. Sondaı kúnderdiń birinde Almatydaǵy Abaı atyndaǵy opera jáne balet tea­trynda Aqan seriniń týǵanyna 150 jyl tolýyna arnalǵan saltanatty jıyn bol­dy. Sol bir kún­derde meniń (uzaq jylǵy zertteýlerim) ssenarııim bo­ıyn­sha “Aqan seri ánderi” atty mýzykaly-derekti fılm túsirilip jatqan-dy. Kókshe­taýdy shar­lap, Aqan seriniń el ishinde áli de bolsa umytylmaǵan “Aqto­tynyń aý­ja­ry”, “Shyrmaýyq”, “Raı­han­gúl”, “Ná­zikgúl”, “Jamal”, “Úshto­ty” sekildi beımálim ánderin taýyp, jan-jaqty na­sıhattaǵan edim. Búgingi konsertte osy ánder tuńǵysh ret oryndalady. Jú­regim soǵan tolqýly. Biz, bir top óner qaıratkerleri – kompozıtorlar, aqyn-jazýshylar, rejıs­ser­ler, kınoshylar, akterler teatr sah­na­synyń qaltarysynda tur­dyq. Jıyn­nyń prezıdıýmyna otyra­tyn top. Bul sal­tanatqa Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Prezıdenti Nur­sul­tan Ábishuly Nazarbaev qatysýǵa tıis. Mine, Nurekeńniń kelýin taǵatsyzdana kú­­­tip turmyz. Kenet aı­daı júzi jarq etip Nurekeń kirip kele jat­ty. Ol bárimizdi aıa­ly janarymen sholyp ótip, izetpen kú­lim­sirep, ba­syn ıdi. Sodan soń bá­rimizben qol alysyp aman­dasty. Júzinen sharshaý seziledi. Sol shar­shaý­ly reńiniń ózinde de bir sáýleli shýaq bar. Men sahnanyń sol qanatynda roıaldyń qasynda tur edim. Jurttyń eń sońynan kelip meniń qolymdy aldy. Saýsaqtary salaly, jup-jum­saq eken. Sondaı bir janǵa jaıly jy­lylyqty sezdim. Nurekeń jy­mıyp: – Jaılaýkólge baryp turasyz ba? – dedi. – Iá, baryp turamyn, Nureke. Bı­yl qobyz kúıiniń atasy Yqylasqa da 150 jyl. О́zińizge málim, beıiti Jaı­laýkólde. Ol jerde kúıshiniń óren-jarany otyr. Solardyń ortasynda “Yqylas” atty derekti fılm túsirip júrmiz. – Bárekeldi, Ileke, jumystaryńyz sátti bolsyn! Tilektespin! Sizdiń “Jaı­laýkól keshteri” ánińiz bizdiń jas­­tyq shaǵymyzdyń asqaq roman­tı­kasy boldy ǵoı. Ánderińizdi jaqsy bilemin. Aıtamyn da. Keıbireýin “Sol ótken kúnderimizdiń syrǵa toly sáý­leli belgisi eken ǵoı” dep ań­saıtynym bar, – dep tebirene sóı­le­gen Nure­keńniń osy bir sózi júre­gimdegi sezim pernesin kúni-búginge deıin qozǵaıdy da júredi. Bul – meniń Prezıdentpen tuńǵysh kezdesýim edi. Ekinshi júzdesý 1996 jyldyń 17 jeltoqsany. Tań atqaly beri dym búrkip, bulttanyp turǵan Almaty aspany sáske kezinde shaıdaı ashylyp, ja­dyrap sala berdi. Shyǵystan soqqan jel kókshýlan bulttardy lezde batysqa qaraı jyl­jy­typ áketti. Alataýdyń aq seńgir shyń­dary ap-anyq kórindi. Almaty turǵyn­dary Respýblıka alańynda Táýelsizdik monýmentin tamashalap, qydyryp júrdi. Osy bir kúnderi Qazaqstan halqy el Táýelsizdiginiń bes jyldyq torqaly toıyn toılaýǵa kirisken-di. Bul toıǵa oraı bir kósheli jıyn Almatydaǵy “Rahat-palas” qonaq úıinde ótip jatty. Qonaq úıdiń shamdary samaladaı jar­qyraǵan sáýletti zalyna úsh júzden asa qazaq zııalylary, óner qaı­rat­kerleri, bıznesmender jınalǵan. Tá­ýel­sizdik moný­mentiniń tusaýkeseri! Bul tusaýkeserge bizdi jınaǵan osy monýmenttiń avtory, ataqty sáý­letshi Shota Ýálıhanov edi. Bul oqı­ǵany da qaz-qalpynda aıtyp kóreıin: jınalǵan dúıim jurttyń ortasynda Nursultan Ábishuly men onyń ju­baıy Sara Alpysqyzy. Kirispe sózdi bastaǵan Shota Táýel­sizdiktiń asqaq sımvoly osynaý moný­menttiń ıdeıasy Prezıdent tarapynan týǵa­nyn aıtty. Basqa sóı­leýshiler de Nurekeńniń atyna jy­ly-jyly lebizderin bildirip jatty. Jurttyń bári jaıdary. О́zderin erkin ustady. Shampandar atylyp, rıýmkeler syńǵyrlady. Ánder shyr­qalyp, shaǵyn orkestr klassıkalyq mý­zykany oınady da turdy. Kenet osy dý-dýdyń bir tusynda Shota ortaǵa shyqty. Sol qolynda altyn jip­ten ádiptelgen shapan. Prezıdentke kúlimsireı burylyp: – Asa qadirli Nursultan Ábish­uly, – dedi budan ári Shota tolqı sóı­lep, – osy bir esten ketpes basqo­sýymyzdy paı­dalanyp, sizdiń aldy­ńyzda qazaq pen qyrǵyzǵa ortaq kompozıtor, ja­zýshy, ózińiz ánderin súıip aıtatyn Ilıa Jaqanovqa bir qurmet kór­setkeli tur­myn. Bul Ilıa mamyr aıynda ótken óziniń alpys jyldyq toıyna shaqyryp edi, bir sebeptermen bola almadym. Sol qýanyshty kúninde “kıgizemin” degen shapandy endi usyn­ǵaly turmyn, Nureke. Shota osylaı dedi de: – Qane, Ilıa! – dep meni ózine shaqyrdy. Jurt tym-tyrys bop tyna qaldy. Men yńǵaı­syzdana qobaljyp, Shotaǵa jaqyndaı tústim. Kóz qıyǵym túsip ketip edi, Nurekeń men Sara ekeýi maǵan sondaı bir jyly sezimmen móldirep qarap qalǵan eken. Shota sha­pan­dy ıyǵyma jaýyp jatyp: – Nureke, men han tuqymymyn ǵoı. Ilıaǵa anaý-mynaý emes, uly Aby­laı­han atam kıetindeı shapan jaýyp turmyn, – dedi. – Ilıanyń teledıdardan berilgen “Shoqan jáne mýzyka” atty tórt serııaly úlken eńbegin osyndaǵy biraz kisiler kórgen de shyǵar dep oılaımyn. Uly Shoqannyń rýhyn tiriltken osy bir mýzykaly habarlary úshin dán rıza boldym. Jurt dý qol shapalaqtap jiberdi. Osy sátte Nurekeń maǵan: – Ileke, “Tolaǵaı” ánin aıtyńyzshy, – dep júzine nur tola jymıǵan. Men qysylyńqyrap: – Osynda Bekbolat Tileýhanov degen inimiz bar ǵoı, Nureke, – dedim, – Bekbolat aıtyp bersin. Bekbolat ta lyp etip kele qaldy. Oryndyqqa otyrdy da “Tolaǵaıdy” aıta bastady. Osy sátte Prezıdent onyń ıyǵyna qolyn saldy da, “Toqtaı tur, Bekbolat” dedi. Sodan soń “Olaı emes, bylaı” dep, “To­la­ǵaıdy” ózi aıtyp shyq­ty. Án oryn­dalyp jatqanda meniń kóz aldyma Nur­sultan Ábishulynyń 60 jyl­dyq tor­qaly toıyna arnap tú­si­rilgen derekti fılmde Nurekeńniń “Tolaǵaıdy” dombyramen aıtyp otyr­ǵan sáti keldi. “Tolaǵaıdy” aıtyp bolǵan soń Nurekeń: – Endi “Edil-Jaıyǵyńyzdy” ózińiz aıtyńyz, – dedi. Men “Edil-Ja­ıyqty” tolyq aı­typ shyqtym. Tý syr­tym­da kishkentaı balasymen turǵan ataqty kompozıtor Nurǵısa Tilendıev: – Tamasha! Ja­raısyń, Ilıa! – dep arqam­nan qaqty. Salyq Zımanov, Káýken Kenjetaev, Asanáli Áshimov, Aqseleý Seıdimbekov, Imanǵalı Tasmaǵambetov, bizdi qor­shaǵan zııaly toptyń kózinen shyn júrekten shattanǵan sezimniń nuryn kórdim. Shota Ýálıhanov óziniń osy bir ıgi iltıpatyna máz bola súısindi. Bul bir sát te tátti tús sekildi esimnen shyǵa qoımas.   Úshinshi júzdesý 2001 jyldyń jeltoqsan aıy. Elimiz úshin eleýli mereke de taqap qalǵan edi. Qazaqstan Táýelsizdiginiń 10 jyldyǵy! Osy uly merekege oraı bú­kil respýblıka kóleminde ázirlik ju­mystary qyzý qarqynmen júrip jatty. Osyndaı bir dúbirli kúnderde Aty­raýdyń Dına Nurpeıisova atyndaǵy akademııalyq ha­lyq aspaptar orkestri merekege arnap konsert berý úshin Astanaǵa keldi. Bul óner sharasy sol kezdegi Premer-Mınıstrdiń orynba­sary Imanǵalı Tas­maǵambetovtiń ıdeıa­symen júzege asqan edi. Konsert Kongress-holda saltanat­ty túrde zor tabyspen ótti. Konsertti men júrgizgen edim. Dırıjeri Rysbaı Ǵabdıev. Konsert júrip jatqan sátte syrtta Arqanyń borany tútep turdy. Erteńinde Imanǵalı Tas­ma­ǵam­betovtiń tapsyrýymen osy konsertti Kókshetaý­da eki ret qaıtaladyq. Konsertten soń keshki asqa otyra bergenimizde Rysbaıdyń uıaly telefo­ny shyldyrlap qoıa berdi. Rysbaı sóı­lesip boldy da: «Imanǵalı ǵoı, “Tún­deletip bolsa da Astanaǵa jetińizder. Erteń keshki saǵat jetide, Kongress-holda keshegi konsertti qaıtalaı­syzdar. Oǵan Prezıdent Nursultan Ábishulynyń ózi qaty­sady deıdi», – dep tosyn habar aıtty. Sóıtip, sol túni aqtútek boranda toqtaı-toqtaı júrip otyryp, tań aldynda Astanaǵa jettik. Keshkisin Kongress-holda Pre­zı­dent qatysqan bul konsert te óte qyzyqty ótti. Konsertten keıin biz banket zalynda Prezıdentpen birge shaı dastarqanyna otyrdyq. Osy sát meniń júregimde bir sezim oty tutandy. Ishimnen “Mundaı sáttilik bola bermeıdi, Nurekeńniń óz aýzynan biraz jaıdy bilip alaıyn,” dedim de: – Nureke, sizben aralasyp júrgen dos-jaran, syılas, qadirles adamdardan meniń ánderimdi súıetinińizdi, keıde ándetip oryndaıtynyńyzdy estip, ish­teı súıinip júremin. Osy bir jaıdy óz aýzyńyzdan estisem dep edim, – dedim. Nurekeń maǵan kúlimsireı qarap bylaı dedi: – E, Ileke, ol uzaq syr. Sizdiń bir ǵana “Tolaǵaıyńyzdyń” ózi nege tu­ra­dy? Seze bilgen janǵa bul ánnen qa­zaqtyń keń dalasynyń jupar lebi esedi. Daladaı keńdigin aıtyńyz. Al “Al­maty keshinde”, “Ásel”, “Edil-Jaıyq”, “Jal­ǵyz qaıyq”, “Balqantaý”, “Jaı­laý­kól kesh­teri” she?! Biz osy ánderdiń lebimen ós­tik. Bul ánderde halyqtyń tumadaı tunǵan ulttyq kolorıti bar. Jibekteı esilgen názik lırıka. Adamnyń jan-júregin baýraıtyn oı men sezim. Álbette, aıtsaq osyndaı ánderdi aıtamyz. Áńgimemiz osylaısha bek jarasqan soń Nursultan Ábishulynyń ánshilik bolmysyn bilgim kelip, ánge degen qush­tarlyǵynyń qaınar kózi qaıda jat­qanyn suradym. Nurekeń bir tátti syr­lar esine túskendeı, et júregi eljirep: – Bizdiń shesheı jaratylysynan ánshi kisi edi. Úni sondaı ashyq, sondaı taza, naǵyz dástúrli ánshi derlik syrly sezimdi, aqynjandy kisi bolatyn. Ha­lyq ánderin kóp bildi. O-oı, ol ánderdi sanap ta bolmaıdy. Aýyldyń toı-to­malaqtarynda el aldyna shyǵyp, er­kin shyr­qady. Saýyqshyl or­taǵa sol óne­rimen kórik berdi. Tur­mystyń aýyrt­palyǵyn ándete júrip bildirmedi. Shesheıge qosylyp ara-tura ákeı de án salatyn-dy. Osyndaı ándet­ken otba­synda qazaqtyń halyq ánde­rinen bastap, osy zamanǵy ánderdiń kóbin bilip, zerdemizge túıdik. Meniń án salýymnyń bar syry osynda, – dedi. Osy shúıirkelesý ústinde men Nure­keńe arnalǵan “Temirtaý túni” atty ánim­di aıtqym keldi. Biraq, sa­byr saq­ta­dym. Án taǵ­dyry da adamnyń taǵdyry sekildi ǵoı. Áli sııasy keppegen jańa ánniń baǵy qalaı bolady? Biraz aıtylsyn. “Jurt kóńilinen shyǵyp, elge taraı ma, joq pa, kóreıik” degen oımen ishteı bógeldim. Al bul ánniń shyǵý tarıhy bylaı edi: 2001 jyldyń tamyljyǵan kúzinde Temirtaýda boldym. Bul qalada sonaý bir jyldary metallýrgııa zaýytynda Nurekeńmen birge jumys istegen árip­tes dosy, metallýrg Tileýken Sma­ǵulov turady. Ol meni birer kún qonaq etti. Kóp syrlastyq. Sol áńgimeniń arasyn­da Tileýken Nurekeńniń Temirtaýdaǵy jas­tyq ómirin jyr ǵyp shertti. Ol kisi turǵan eki qabatty, qarapaıym kom­mýnaldyq úıdi kórsetti. Qalanyń kó­rikti jerlerin aralatyp, Samarqan kó­liniń jaǵasyna apardy. Osy kóldiń ja­ǵasynda Arqanyń maýjyraǵan aıly kesh­teri men maqpal túnderinde Nure­keńniń túrli ult jastarymen ándetip, bılep, seıil quryp júrgende jan jary Saramen tanysqanyn, ózderiniń sol kez­derdegi óz qoǵamyna, ómirge degen jar­qyn kózqarastaryn, Temirtaýdyń ekin­shi Magnıtka atanǵan dańqyn tebirene, tolǵana sóz etti. Erteńinde “Qaraǵandy-Almaty” po­ıy­zynda kele jatyp, Tileýkenmen arada bolǵan suhbatty, Temirtaýda ara­laǵan jerlerimdi eske túsirip otyryp, “Temirtaý túni” ánin shyǵardym. Al­matyǵa kelgen soń án sózin lırık aqyn Qa­sym­han Begmanovqa jazdyr­dym. Sol jyly qys túse Temirtaýda konsertim boldy. Ándi “Temirtaý” toby oryn­dady. Osy oqı­ǵadan keıin Nurekeń Sara ekeýi Te­mirtaýǵa kelip, jurt­shy­lyq­pen kezdesip, ózderine arnalǵan ándi sondaı júrek tolqýymen súısine tyń­dap, aýdıo jáne beınetaspalarǵa jaz­dyryp alyp ketipti. Al taǵy bir joly qys aılarynda sol Temirtaýdyń ma­ńyn­da shańǵyshylardyń sporttyq kesheni ashylyp, soǵan Nu­re­keń qaty­sady. Sharanyń bir tu­synda Qara­ǵan­dynyń ánshiler kvınteti “Te­mir­taý tú­nin” oryndaıdy. Ánge berile tolqyǵan Nurekeń Arqanyń shaqıǵan sary aıa­zyna qaramaı, “Temirtaý túnin” qaıta-qaıta tyńdaǵanyn sol kezdegi oblys ákimi Kamaltın Muhamedjanov qyzyǵa áńgimelegeni esimde.   Tórtinshi júzdesý 2003 jyldyń qyrkúıek aıy. Atyraýdyń jup-jumsaq barqyt kú­zi. Jaıyqtyń eki jaǵalaýyndaǵy tal-te­rekter alýan túske malynyp, bal­by­raǵan mamyr aıyndaı tamyl­jıdy. Dál osy bir kúnderi Atyraýda aq­beren aqyn Mahambet О́temisulynyń 200 jyldyq mereıtoıy ótip jatty. Mahambet toıynyń sońǵy keshi Jaıyq jaǵasyndaǵy «Renko» qonaqúıiniń al­dyn­da ótti. Bul jerde teatrlan­dy­ryl­ǵan shoý kórinisi tamashalandy. Qur­­manǵazy, Dáýletkereı, Dına kúı­leri birinen soń biri tógilip, Jaıyqtyń kerbez aıdyny jarq-jurq etken lazer sáý­lesine shaǵylysty. Meniń “Edil-Ja­ıyq” ánim oınady da turdy. Qonaqúı aldyndaǵy oryndyqtardyń sol jaq qanatynda Imanǵalı Tasmaǵambetov pen Aslan Mýsınniń ortasynda Prezıdent Nursultan Ábishuly otyrdy. Teatrlandyrylǵan shoý bitken soń Nurekeń, Imanǵalı jáne Aslan úsheýi oryndarynan kóterildi. Biz de túre­geldik. Osy sátte Nurekeń bizge bury­lyp, jaqyndap keldi de: – Ileke, sálemetsiz be? – dep sondaı bir jyly iltıpatpen amandasty da qo­lymdy ustaǵan kúıi: – Ileke, Mahambet atamyzdyń uly toıy ústinde kezdestik. Qýanyshtymyn. El ishinde júrsiz. Bul jaqsy. Myna Imanǵalıdyń sizderdeı óner ıelerin eldiń ortasyna ákelgeni bir ónegeli is boldy. Elge sizder sııaqty adamdar kerek. Ánderińizdi tyńdap júremin. “Temirtaý túni” áni­ńizge dán rızamyn. Anda-sanda ándetip otyryp, eptep óleń jazyp qoıatynym bar. Lırıkalyq óleńder. Ýaqyt taýyp sonyń keıbirin sizge jetkize alsam, soǵan án shyǵarsańyz degen úmitim de bar. Bul siz ekeýimizdiń aramyzdaǵy dostyq syr. Siz halyqtyń án murasyn zertteısiz. Mine, sol isińiz Atyraýda, búkil batys ólkesinde jalǵasyp jatqan kóri­nedi. Eski óner murasyn óltirmeı, tirilte berińizder. Oǵan qazir qolaıly múm­kindikter de týdy. Sizder sııaqty jan­dardy sondaı eńbek­terińiz úshin qadirleımiz, – dedi. Atyraýdaǵy osy kezdesýden keıin kóp uza­maı búkil respýblıka bo­ıynsha Prezıdenttik “Mádenı mura” baǵdar­la­masy qabyldandy. Bul shara bir kúnniń isi emes, árıne. Ol júıeli túrde jú­retin óte kúrdeli prosess. Biz óner men mádenıet jóninen keshegi bir jyldarda kóp nárseni joǵaltyp alǵan edik. To­talıtarlyq qoǵamda “qazaqtyń óz ja­zýy, tarıhy bolmaǵan” deıtin teris pikir de qalyptasqan-dy. Sonyń kóbe­sin sógý, álbette, ońaı emes. Prezıdenttik baǵdarlama osynyń údesinen shyǵýdy kózdeıdi. О́ner ıeleri, ǵa­lym­dar bul iske qulshyna kiristi. Tarıh­shylar tun­shyqqan tarıhtyń kómbe­sin ashty. Ana tilimizdiń mártebesin kó­terdik. Kóne dúnıeniń “Orhon-Eneseı”, Kúltegin es­kert­kishterin ózimizge qaı­tardyq. Qazir olar Astanada tur. Bizdiń jazý má­de­nıetimiz eń kóne jazý dep esepteletin qytaı ıeroglıfinen (VII-VIII ǵasyrlar) áldeqaıda buryn bol­ǵandyǵy búginde álemdi tańǵaldyryp otyr. Prezıdent baǵdarlamasynyń taǵy bir tarmaǵy boıynsha ǵalymdarymyz Qa­zaq­stannyń tarıhı muraǵatyn qal­pyna keltirdi. Belgili tarıhshy­la­ry­myz ben mura­ǵatshylarymyz Qytaıǵa ar­naıy baryp, Pekın kitapha­nala­ry­nyń qupııa sóre­le­rinen Qazaqstan tarı­hynyń ǵaıy­bynan saqtalyp qalǵan beımálim betterin ashty. Sondaı-aq, osy jerden Abylaı hannyń handyq qur­ǵan dáýirinen habar beretin mura­ǵattyq de­rekterdiń tabylýy da sen­sasııalyq ja­ńalyq boldy. Qazaq tarı­hyna baı­lanysty osyndaı zertteý jumystary qazir dúnıe júzi boıynsha keń kólemde asa yj­da­ǵattylyqpen júrgizilip jatyr. Oǵan qy­rýar qarjy bólingeni ózinen-ózi belgili jaı. Al “Babalar sózi” júz tomdyǵynyń jaryq kórýi, Astanada Otyrar kitap­hanasynyń qurylýy da rýhanı keńis­tigimizdi múlde keńeıtip jiberdi. Osyn­daı ıgi sharalardyń ishinde ár oblysta jergilikti avtorlardyń eńbekterine de erekshe kóńil bóline bastady. Bir ǵana Atyraý oblysynda júz tomnan turatyn “Atyraý talant­tarynyń antologııasy” jaryq kór­di. Oǵan Atyraý oblystyq ákimdigi qyrýar qarjy jumsap, tikeleı basshylyq etti. Sondaı-aq, Dına Nur­peıisova atyndaǵy akademııalyq halyq aspaptar orkestri, “Naryn” fol­klor­lyq orkestri tek respýblıka kóleminde ǵana emes, búginde shetelderge de belgili. Qulsary men Dossordaǵy jáne basqa da aýdandardaǵy mádenıet oshaqtary qaıta jandandy, onda bilimdi, talantty jastardan quralǵan orkestrler men ansamblder ıgilikti jumys júrgizip jatyr. El aldynda jıi-jıi konsertter kórsetedi, ádebı-mýzykaly keshter ótki­ze­di. Tarıhı-ólketaný murajaıy men óner murajaıyndaǵy jádigerler de biz­diń óz tarıhymyzǵa, jerimizge degen maqtanysh sezimimizdi oıatady. Osynyń bárine Memleket basshysy tarapynan zor kóńil bólinýi halyqtyń este­tıkalyq talǵa­myn jetildirip, rýhyn kóterýde. Mine, Elbasynyń rýhanı órleýimizge jasap otyrǵan jan-jaqty qamqorlyǵynyń ıgi áserleri.   Besinshi júzdesý 2005 jyldyń maýsym aıy. El ómirinde asa mańyzdy saıası naý­qan júrip jatty. Osyǵan oraı Elbasy Nursultan Ábishuly Prezıdent saı­laýy qarsańynda búkil Qazaqstandy aralap júrdi. Atyraýda da Elbasymen sondaı kezdesý bolatyndyǵyn dúıim jurt­shylyq asyǵa kútti. Prezıdentpen sol saparynda da júzdeskenim áli kóz aldymda. Maýsym aıynyń juldyzdy bir kúni Elbasy Atyraýǵa keldi. Qala merekeli kúndeı bezendirilgen. Atyraý jurt­shylyǵy shattyq qushaǵynda. Sol kúni “Atyraý” qonaqúıiniń májilis zalynda Elbasy oblys ardagerleri men ıntellıgensııa ókilderi, dıaspora jetekshileri qatysqan jıyn ótkizdi. Shyn yqylasty áńgimeniń bas kezinde maǵan sóz berdi. Men Nurekeńniń nurly júzine qarap: «Nureke, qosh keldińiz! Aldymyzda Prezıdent saılaýy. Osy tarıhı oqıǵanyń qarsańynda Qazaqstannyń biraz jerinde boldyńyz. Halyq sizdi shattana qar­sy alyp, ár saparyńyz ulan-asyr merekege aınalyp jatyr. Mine, endi aty­raý­lyqtardyń orta­synda osy táýel­sizdik jyldaryndaǵy tarıhı jetistikterimizdi jarqyrata aıtyp, jarqyn múmkindik­te­rimizdi kórsetip otyr­syz. Elimizdiń bola­shaqqa bet túzegen uly kóshiniń aldy sondaı nurly, biz sizge qaltqysyz senemiz. Sizdiń jolyńyz – qaharmandyq jol! Biz siz bastaǵan jolmen júremiz», dedim. Sosyn júregim tebirene tolqyp, “atyraýlyq jerlesterim bilsin” degen oımen Nurekeńniń ótken jyly ózime jazǵan bir hatyn oqyp, “Temirtaý túnin” ándettim. Osy sátte oıda joqta Nurekeń shabyttana shalqyp, meniń “Tola­ǵa­ıym­dy” shyrqaı jóneldi. Men de júregim órekpip, qýanyshty sezimmen jelpinip, qosyla kettim. Án aıtylyp bolǵanda mańdaıy jarqyraǵan Nurekeń qatty tolqyp, meni qushaqtaı aldy. Jurt masattana qol soǵyp jiberdi. Máz bolǵan jandar Nurekeńdi ortaǵa alyp, japa-tarmaǵaı sýretke tústi.   Altynshy júzdesý 2005 jyldyń qońyr kúzi. Arqa kúziniń jaýyndy-shashyndy kún­derinde “Nur Otan” partııasynyń úıin­de Prezıdent saılaýyna oraı qu­rylǵan shtab jumysy qyzý júrip jat­ty. Shtab qura­myndaǵy 29 adamnyń qatarynda men de barmyn. Jáne Nur­sultan Nazarbaevtyń Atyraý men Batys Qazaqstan oblysy bo­ıynsha senimdi ókili edim. Sol bir kúnderi shtab otyrys­ta­rynda Nurekeń: “El ishin aralap jú­resiz, kóp jaı kóz aldyńyzda”, dep ár kez menen ózim kezdesýler ótkize bas­taǵan Atyraý men Batys Qazaqstan oblystary turǵyn­darynyń kóńil-kúıi, eńbegi men turmysy, áleýmettik hal-kúıi, mádenıeti jaıynda surap otyrdy. Men shamam kelgenshe kórip júrgen jaılar men estip-bilgenderimdi, halyq­tyń Prezıdentke degen qaltqysyz yqy­lasyn búkpesiz baıan ettim. Sonymen birge aýyldyq jerlerge áli de bolsa erekshe kóńil bólinýi kerektigin de jasyr­ǵanym joq. Sonda Nurekeńniń osy sózder­di jan júregimen hosh kórip: «Biz osy bir qıyn da aýyr jyldarda qansha jetistikke jettik desek te, áli de sheshetin máselelerimiz jetip-artylady. Bul rette biz el jaǵdaıyn yjdaǵatty bilgen saıyn isimizdi nátıjeli júrgizemiz. Al aýyl máselesi, álbette, úsh-tórt jyl­dyq naý­qanmen shektelmeıdi. Ol óristi sala. Qashan da kún tártibinen tús­peıtin kúrdeli másele. Biz de bir kezderde sol aýyl­darda óstik. Qudaı qa­lasa, kórkeı­temiz áli», degeni de este. Men Prezıdenttiń saılaý shtabyn­da Nurekeńmen júzbe-júz otyryp, máslıhat qurǵan sátterde “El úshin at ústinde qalǵıdy” deıtin sózderdi eske aldym. Nurekeń shynynda sharshaýly edi. El bolashaǵy úshin josparlap júrgen bıik maqsattaryn oıdaǵydaı etip, tolyq júzege asyrýyna bilim, iskerlik, qajyr-qaırat qana emes, orasan mol ýaqyt… ýaqyt kerek ekenin sezdim. Ýaqyt bolǵanda uzaq jyldar kerek… jyldar! Sony uqtym.   Jetinshi júzdesý 2005 jyldyń 4 jeltoqsany. Bul kúni prezıdenttikke úmitker­ler úshin daýys berý naýqany óziniń sha­ryqtaý shegine jetti. Halyq óz qalaý­lysyn tańdaıtyn kún! Saılaý shtabynyń sońǵy basqo­sý­ynda Nursultan Ábishuly bizben birge bolyp, shtab múshelerimen ázil­desip, árqaısymyzdyń sózimizdi iltıpat sezimmen muqııat tyńdap otyrdy. Ara­myzda olımpıada chempıony Olga Shıshıgına da bar edi. Nurekeń Ol­gaǵa erekshe yqylas bildirip: “Biraz sharýa­lardy rettegen soń óziń kózdep júrgen sport mektebin de ashamyz”, dedi. Olga buǵan qatty tebirenip: “Spasıbo, spasıbo Vam, Nýrsýltan Abıshevıch!” dep qýa­nyp qaldy. Ult dıaspora jetekshileri, jas bıznesmender de Nurekeńmen ejelgi syrlasyndaı óz oılaryn erkin aıtyp, ashyq pikirlesti. Osylaısha emen-jarqyn áńgime­lesip otyrǵanda saılaý naýqanynyń sońǵy saǵaty da taqap qalǵan edi. Bir kezde shtab músheleri bir shaǵyn zalǵa shaqyryldy. Zalǵa kirsek “Nur Otan” partııasy or­talyq uıymynyń qyz­metkerleri túgel osynda eken. Báriniń júzderi jarqyn. Qabyrǵada saılaý­dyń oblystar boıynsha kórsetkishteri jazylǵan taqta ilýli tur. Nurekeń sol taqtaǵa oılana qarap:  «Bá­rekeldi, Atyraý men Batys Qazaqstan oblysy jarady! Ileke, siz osy eki oblys bo­ıynsha maǵan senimdi ókilsiz ǵoı. Elge, eldi basqaryp otyrǵan azamat­tarǵa rı­zamyn!», dedi. Sol sapar Astanadan Atyraýǵa qýanyshty sezimmen oraldym. Halqy súıgen Nursultan Ábishuly Nazarbaev bul joly da úlken qurmetpen Prezıdent bop saılandy. Mundaı tarıhı oqıǵalar bolashaq kúnderge taǵylym!   Segizinshi júzdesý 2006 jyldyń kúz aıy. Oral qalasy. Prezıdent Jaıyq boıyndaǵy osynaý ásem qalaǵa tórt oblystyń ákimderin jınap, basqosý jıynyn ótkizdi. Biraz keleli máse­lelerdiń basy qaıyrylǵan osy más­lıhat ústinde Elbasy Aslan Mýsındi aýystyratynyn aıtty. Kelesi kúni Atyraýǵa Elbasy men Aslan Mýsın keldi. Oblys ákimdigi ǵımaratyna japsarlas mádenıet kesheninde Atyraý jurtshylyǵy qatys­qan úlken jıyn boldy. Onda Elbasy sóz sóılep, Aslan Mýsınniń Atyraý oblysyn basqarǵan jyldardaǵy san-salaly jemisti qyzmetine keń toq­talyp, joǵary baǵa berdi. Jıynnyń bir tusynda men de sóz alyp, Elbasynyń ishki-syrtqy saıasat­taǵy jumysynyń sara joly, ustanyp kele jatqan baǵyty durystyǵyn, elimizdi sútteı uıytyp otyrǵan uly tynyshtyq pen ulttar tatýlyǵyn atap kórsettim. Aslan Mýsın basqarǵan jyldar oblys úshin ıgilikti kezeń bolǵanyn da óner ıesiniń júrekjardy sózimen erkin tolǵadym. Budan soń Elbasy oblystyń jańa ákimi qyz­metine Bergeı Rysqalıevti ta­ǵaıyn­dap otyr­ǵanyn jarııa etti. – Bergeı – óz uldaryńyz, – dedi El­basy, – ol qarapaıym kásipkerden bastap máslıhat hatshysy, qala ákimi sekildi jaýapty qyzmetter satysynan ótti. Jańa qoǵamnyń baǵytyn, naryq júıe­sin jaqsy biletin Aslan Mýsındeı tájirıbeli qaıratkerdiń úlgi-ónegesin, tárbıesin kórgen alymdy jigit. Qyzmet istesin. Mundaı jastar qoǵamdy alǵa aparatyn eń senimdi kúsh. Zaldaǵy jurt bul kezdesýge dán rıza boldy. Mine, Elbasymen júzdesken segiz sáttiń sýretteri osyndaı. Bylaısha qaraǵanda, meniń osy jazǵandarymda sóz negizinen Prezıdenttiń ózi týraly emes, ol kisiniń maǵan kózqarasy, ánderime bergen baǵasy týraly bolyp ketkendeı kóretinder de tabylar, bálkim. Meıli. Elbasynyń óz shyǵarmashylyǵyma yqylastylyǵyn maqtan etemin. Másele biraq onda emes. Másele bizdiń Prezıdentimizdiń júreginiń náziktigin, seziminiń sulýlyǵyn, ánge áýestigin, kúıge qumarlyǵyn kórsetýde. Ondaı adamdardyń qandaı iske de shyǵarmashylyqpen qaraıtyny, qandaı jumysty da shabyttana atqaratyny anyq. Ilıa JAQANOV, kompozıtor, óner zertteýshisi.