Qurylysta istep júr talaı qazaq balasy...

Jıyrmadaǵy jas jigit kirpigin zorǵa qımyldatyp, sulyq jatyr. О́mir men ólim alysyp, aq jeleńdi abzal jandardyń ajalmen arpalasqanyna úsh kún, úsh tún. Qurylystyń toǵyzynshy qabatynan qulaǵan jigittiń jaraqaty qanshalyqty aýyr bolsa da jas júregi tirshilik taramysyna jarmasyp, áli soǵyp jatyr. Jansaqtaý bólmesiniń bosaǵasyn kúzetken sorly ana balasynyń árbir tynysyn ańdyp, ulynyń jolyna janyn aıtyp, egilip otyr... Nurbek balalarynyń ishindegi bas kóterer estııary edi. Jastaıynan sharýaǵa aralasyp, kóp balaly otbasynyń qolqanaty boldy. Sol et tirliginiń arqasynda ǵoı, sonaý Shymkent mańaıyndaǵy shalǵaı aýyldan jumys izdep, Astana qalasynyń qurylysyna kelip júr­geni. Jaraly jigit yńyrana yshqyndy. Qyr­shyn jas jaryq dúnıeni qımaı qınala sozy­lyp, qımylsyz qaldy. Tirshilik soqpaǵyn endi ǵana bastaǵan bozbala ómir úzildi, balǵyn júrek toqtady. «Ah» urǵan ananyń ashy aı­qaıy aýrýhana ishin kúńirentip ketti. Astana qalasyndaǵy Respýblıkalyq jedel medısınalyq járdem ǵylymı-ortalyǵy bas dárigeriniń orynbasary Vladımır Open­ko­nyń aıtýynsha, 16 aqpanda jańadan saly­nyp jatqan «Jaǵalaý-3» turǵyn úı kesheninen medısınalyq jedel járdem máshınesi bıikten qulaǵan úsh adamdy jetkizgen. Onyń bireýi jedel járdem kóliginde qaıtys bolsa, Nurbek Salyqov birneshe aýyr operasııadan soń, úsh kúnnen keıin kóz jumǵan. Úshinshi qurylysshynyń jaǵdaıy aýyr bolsa da, ómi­rin saqtap qalýǵa múmkindik bar. Bul qaı­ǵyly oqıǵa qalaı boldy? Aqpan aıynyń ortasynda jaýǵan qardyń sońy jańbyrǵa ulasty. Al 16 aqpan kúni tańerteń qatty daýyl turyp, doly jel soq­ty. Eńbek qaýipsizdigi sharty boıynsha, bıik qurylys nysandaryndaǵy syrtqy montajdaý jumystary toqtatylýǵa tıis. Soǵan qaramastan, «Jaǵalaý-3» turǵyn úı kesheninde montajdaý jumysyn júrgizip jatqan «Astanastroı-2080» JShS, «Astana grýpp» JShS ózderiniń qurylysshy-montajshy­la­ryn jo­ǵar­ǵy qabattardyń syrtyn qaptaý ju­mys­taryna shyǵarady. Qurylysshylar toǵy­zyn­­shy qabatqa shyqqanda, qurylystyń qabyr­ǵa­syna japsyra arnaıy qurastyrylǵan aǵash sákiler qatty daýyldan qańyrap, úzilip ketedi. Jelmen birge julynyp túsken aǵash sá­ki­lerden qulaǵan úsh jigit apatqa ushy­raıdy. Solardyń biri Ońtústik Qazaqstan obly­sy­nyń shalǵaı aýylynan jumys izdep Astana qurylysyna kelgen 24 jastaǵy Nurbek Sa­lyqov edi... QYRShYNDAR ÚShIN KIM JAÝAPTY? Eńbek jáne halyqty áleý­met­tik qorǵaý mınıstrliginiń málimeti boıynsha, elimizde 2009 jyly óndiristegi qaıǵyly oqıǵalardyń saldarynan 346 adam ólse, 2010 jyly 363 adam qazaǵa ushyraǵan. Tek qurylys nysandarynda ǵana ótken jyly 376 adam ártúrli dá­rejedegi aýyr jaraqat alsa, 98 qu­rylysshy opat bolǵan. Qaı­ǵy­ly qazaǵa ushyraǵan bul qury­lys­shylardyń barlyǵy derlik 20 men 30 jastyń aralyǵyndaǵy qazaqtyń qyrshyn jastary. O, toba! Ashyq aspan, beıbit kúnde bul ne qylǵan qurbandyq?! Astana qalalyq prokýratýrasynyń derekterine júginsek, beıne-bir soǵystyń málimeti sııaqty. 2009 jyly 17 maýsymda «Fırma-Alkon+» JShS-nyń ýchaske bastyǵy V.Jırov qurylys sákilerin qurastyrýǵa nemquraıdy qarap, sonyń saldarynan montajshy J.Ahmedın 20 metrlik bıikten qulap, opat boldy. 26 tamyzda «Ellada-Stroı» JShS-nyń tas qa­laý­shysy A.Muhıtov lıft shahtasynan qulap, qaza tapty. Qyrkúıekte «Rýhaz» JShS-nyń montajshysy A.Stefanchýk qaıǵyly qazaǵa ushyrasa, 7 jeltoqsanda Turan kóshesindegi qu­rylys alańynda «Askadı» JShS-nyń qu­ry­lysshylary ákeli-balaly Tergeýbaevtar men Baıǵabylov degen azamat bıikten qulap, opat boldy... Prokýratýranyń málimeti boıynsha, jo­ǵaryda keltirilgen osy qaıǵyly oqıǵalardyń birde-bireýi boıynsha qylmystyq is qoz­ǵal­maǵan. Eń keremeti, oryn alǵan osy oqıǵa­lardyń bárin Astana qalalyq ishki ister departamentiniń aǵa tergeýshisi L.Maqanova tekserip, zardap shekkenderdiń «kelisimi» boıynsha isti qysqartyp otyrǵan. O, sumdyq-aı! Tergeýshi L.Maqanova marqumdarmen «kelisip», qylmystyq isti qurylys basshy­lary­nyń paıdasyna sheship bergen. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń arnaıy komıssııasy «Askadı» JShS-nyń qurylys alańynda bolǵan sońǵy oqıǵany jan-jaqty tekserip, úsh birdeı adamnyń ólimine tolyqtaı jumys berýshiler kináli ekenin anyqtaǵan. 2010 jyly Esil aýdandyq prokýratýrasy osy oqıǵa boıynsha qaıtadan qylmystyq is qozǵaǵan. Ol ol ma, 2009 jyly Astana qalalyq ishki ister departamentinde óndiriste bolǵan 142 qaıǵyly oqıǵa, onyń ishinde 38 adam qazaǵa ushyraǵan oqıǵa tirkelgen. Prokýratýra tekserisi boıynsha, osy qaıǵyly oqıǵalardyń bireýine ǵana qylmystyq is qozǵalyp, keıinnen onyń ózi jabylyp tastalǵan. Tipti oryn alǵan 33 qaıǵyly oqıǵa múlde tirkelmegen. Aý, toqty-torym shetinese de jaýapsyz qalmaıdy ǵoı. Sonda qurylys alańdarynda kún qurǵatpaı qaıǵyly qazaǵa ushyrap jatqan qyrshyndar úshin kim jaýap beredi?! Aýyldan nápaqa izdep, qaladaǵy qurylysqa kelgen órimdeı qazaq jastarynyń kinási ne? Eńbek qorǵaý zańy qaıda, tehnıkalyq qaýipsizdik sharttary nege saqtalmaıdy? Qazaqstan Res­pýblı­ka­sy Qylmystyq ko­deksi­­niń 152 (eńbek qor­ǵaý erejelerin buzǵany úshin) jáne 245 (qu­ry­lys jumystaryn júr­gizgen kezde qaýipsizdik erejelerin buzǵany úshin) baptary boı­yn­sha mekeme basshylary men jaýapty laýazym­dy tulǵalar nege qylmystyq jazaǵa tartylmaıdy? Buǵan kim kináli? «Baqsam baqa eken» demekshi, oǵan bir jaǵynan alǵanda, sonaý bir ókpeni qysqan ólara kezeńde elimizde asyǵys qabyldanǵan «Eńbek týraly» zańnyń ózi kináli sııaqty. Kapıtalızmnen sekirip ótip, kemeldengen sosıalızm keńistiginde kósilip jatqan elimiz toqy­raýdan keıingi toqsanynshy jyldary tesik astaýǵa telmirip qaldy. Keńes quramyndaǵy «aǵalarymyz» esik-terezesin tars jaýyp, tomaǵa tuıyq ketti. «О́z kúnińdi óziń kórdiń» kerimen Qazaqstan jabaıy kapıtalızmge jarmasyp, shuǵyl naryqtyq qatynastardyń álippesin úırene bastady. Jetpis jyldan astam jarty álemde ús­tem­dik qurǵan keńestik dáýir kelmeske ketken sonaý toqsanynshy jyldardyń ortasynda respýblıkamyzdyń óndiris mekemeleriniń 40 paıyzy toqtap qaldy. Elimizde 52 mlrd. teńgeden astam jalaqy tólenbedi. Zeınetkerler men múgedekter aılar boıy zeınet­aqylary men járdemaqylaryn ala almady. О́ndiristi tyǵyryqtan shyǵarý úshin ınvestısııa kerek. Sosıalızm zańdaryna negizdelgen óndiriske ınvestorlar kelmedi. Mine, osyndaı jaǵdaıda ınvestorlardyń múddesine negizdelgen jańa zańdar qabyldaý kerek boldy. Sóıtip, 1999 jyly elimizde naryqtyq qaty­nastarǵa baǵyndyrylǵan «Eńbek týraly» jańa zań qabyldandy. Bul zań tutastaı alǵanda jumys berý­shi­niń múddesin ǵana qorǵady. Jumys berýshi jal­damaly jumysshymen eńbek shartyn jasa­sady. Eńbek shartynda eń tómengi jal­aqy mólsheri belgilenedi (ár jylda ózgerip otyrady, máselen, 2010 jyly tómengi jalaqy mólsheri 14800 teńge boldy). Odan basqa 1999 jylǵy «Eńbek týraly» zańda «Jumys isteýshiniń jaǵdaıyn jasaý kerek» degen jalǵyz aýyz sóz jazyldy. Bitti. Ol qandaı jaǵdaı, jumysshynyń quqy qalaı qorǵalady? Oǵan eshkim bas qatyryp jatpa­dy. Al elimizdiń keńestik kezeńdegi «Eńbek týraly» zańynda eńbek qorǵaýdyń, jumys­shynyń múddesin qorǵaýdyń 3 myńnan astam zańdyq negizdegi aktileri belgilengen bola­tyn. Burynǵy zańda qarastyrylǵan jumys­shylarǵa járdemaqy tóleý, jumys ýaqyty­nan tys kezeńge qosymsha jalaqy tóleý, materıaldyq kómek kórsetý máseleleriniń bári alynyp tastaldy. Bul shyn máninde jumys berýshige jaldamaly jumysshylardy quqyqsyz qanaýǵa arnalǵan zań edi. Osy olqylyqtardyń ornyn toltyrý úshin Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi 2004 jyly «Eńbek týraly» zańnyń jańa jobasyn jasap, bekitti. 2007 jyly Eńbek kodeksine ózgertýler men tolyqtyrýlar engizý týraly» jańa zań jobasyn usyndy. Bul zań áli kúnge Parlamentte jatyr. QUQYŃDY QORǴAITYN JALǴYZ QUJAT – EŃBEK ShARTY 2006 jyly qurylys salasy óndiriste oryn alǵan qaıǵyly oqıǵalar boıynsha elimizde birinshi orynǵa shyqty. Sol jyly Qazaqstandaǵy qurylys sala­synda 132 adam opat bolyp, júz­degen adam ártúrli dárejedegi jaraqat aldy. Bul qaıǵyly oqıǵalar Eńbek jáne halyq­ty áleýmettik qorǵaý mınıstrligin qatty alańdatty. Arnaıy komıssııalar qurylyp, jan-jaqty tekserister júrgizildi. Biraq «baıa­ǵy jartas, bir jartastyń» keri kelip, mı­nıstr­liktiń bul apattarǵa tosqaýyl qoıatyn qaýqary bolmaı shyqty. Oǵan taǵy Qazaq­stan­nyń qurylys salasynda «jabaıy kapıtalızm» qurý barysynda qalyptasqan retsiz naryqtyq júıe jón bermedi. Qıturqy júıeniń qýlyǵyna quryq ta baılamaıdy. Qarańyz, belgili bir qurylys kesheniniń nysandaryn salý jónindegi tenderdi qarjysy mol bas merdiger fırma jeńip alady. Endi qurylys nysandaryn salý úshin bas merdiger tolyp jatqan qosalqy merdiger (sýbpodrıad) qurylys fırmalaryn jaldaıdy. Al bul qosalqy merdiger uıymdar bolsa, «saıda sany, qumda izi joq» sansyz jeke kásipker brıgadalarmen shart jasasyp, qurylys jumystaryna júzdegen jaldamaly adamdardy tartady. Biraq qosalqy merdiger fırmanyń esebine tek brıgadırler ǵana tirkeledi. Mine, osyndaı qıturqy tásildermen zańdardy aınalyp ótetin, qosalqy merdiger fırmalardyń jumys shtatynda 20-30-dan aspaıtyn adam ǵana bolady. Bul tásil merdiger fırmalar úshin salyq organdaryna, zeınetaqy qorlaryna tólemderdi meılinshe az tóleýge múmkindik beredi. Zań boıynsha, shtatynda 50 adamnan artyq jumysshy tirkelgen mekemeler tehnıkalyq qaýipsizdik jónindegi ınjenerlermen qamtamasyz etilýi kerek. Al 49 adam ǵana kórsetiletin bolsa, mundaı «artyq» shtat ustamaýǵa ruqsat beriledi. Aıtary joq, biriniń-biri kózin boıaǵan «saýatty» zań, «tamasha» tásil. Osyndaı tolyp jatqan kózboıaýshylyq­tardyń saldarynan qurylys alańdarynda bolyp jatqan qaıǵyly oqıǵalarǵa jaýap beretin naqty kináli tulǵalardy tabý múmkin emes. Bas merdiger uıym qurylys nysan­daryndaǵy naqty óndiristik jumystardy atqarmaıtyndyqtan qaıǵyly oqıǵalar oryn alsa, qosalqy merdiger fırmalarǵa silteıdi, olar tolyp jatqan «jeke kásip­ker­lerge» silteıdi. Al olardyń jaldamaly jumysshylar­men jasasqan eńbek sharty da bolmaıdy. Sóıtip, qurylys alańdarynda qaıǵyly qazaǵa ushyraǵan qyrshyndardyń quny suraýsyz, eshqandaı qylmystyq is qozǵalmaı «jabýly qazan jabýly kúıinde» qala beredi. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń bas memlekettik eńbek ınspek­torynyń aıtýynsha, bizdiń elimizdegi eńbek ınspektorlarynyń quqy shektelgen. Olar arnaıy qurylǵan komıssııalardyń quramyn­da qaıǵyly oqıǵalardy tekserip, komıssııa sheshimimen qylmystyq is qozǵaý týraly máseleni quqyq qorǵaý organdaryna ǵana tap­syra alady. Al quqyq qorǵaý organdary qu­ry­lysta oryn alǵan oqıǵalardyń birde-bireýin sotqa jetkizbeı qysqartady. Al órkenıetti elderde, máselen Fransııada, memlekettik eńbek ınspektorlary óndiriste oryn alǵan qaıǵyly oqıǵalardy ózderi tekserip, isti ózderi sotqa tapsyryp, naqty sheshim qabyldanýyn qadaǵalaıdy. Bas memlekettik eńbek ınspektory Serik­qalı Bısaqov 2009 jyldan bastap elimizde 167-shi halyqaralyq konvensııanyń jumys isteı bastaǵanyn málimdedi. 167-shi halyq­aralyq konvensııa – qurylystaǵy eńbekti qor­ǵaý konvensııasy. Bul konvensııadaǵy 8-shi bap boıynsha, belgili bir qurylys alańynda 2 nemese odan da kóp qosalqy merdiger fırmalar jumys isteıtin bolsa, onda bul jerdegi eńbek qaýipsizdigin bas merdiger fırma jaýapkershiligine alyp, arnaıy ókilderin taǵaıyndaýy kerek. Al elimiz ratıfıkasııalaǵan halyqaralyq konven­sııalardyń kúshi zańnan joǵary bolýǵa tıis. Eń ókinishtisi, aýyldardan kelip, qalalar­daǵy qaptaǵan qurylys fırmalarynda jaldanyp jumys istep jatqan qandastary­myz ózderiniń quqyqtaryn bilmeıdi nemese quqyqtaryn qorǵaýǵa qulyqsyz. Qaıǵyly oqıǵaǵa dýshar bolǵan azamattardyń týǵan-týystary keledi de qurylys uıymdarynyń kó­mekke bergen azdaǵan aqshalaryna mal­da­nyp, qylmystyq is qozǵalmaýyn qoldaıtyn ótinishterge qol qoıady. «Taǵdyrdyń jazýy so­laı boldy» degendeı, qazaqshylyqqa ba­syp, sottasyp júrýdi artyq kóredi. Osyny tú­sinip alǵan qurylys fırmalarynyń qalta­ly ıeleri qurylysta júrip jaraqat alǵan­darǵa «aıaǵy synsa – 70-100 myń teńge», «beli úzilse – 150-200 myń teńge» degendeı «taksa» da belgilep qoıǵan. Osyǵan baılanysty qaladaǵy qurylys fırmalaryna jumysqa qabyldaýshylarǵa, aýyl-aýyldan kelgen kózi ashyq qandasta­rymyzǵa eskertetinimiz, jumys berýshilermen mindetti túrde eńbek shartyn jasasyp, eńbek shartyna qol qoıǵan kezde ózderiniń quqyq­tary men múddeleriniń tolyqtaı jazylýyna barynsha kóńil aýdarýlary qajet. Qurylys­taǵy jaldamaly jumys isteýshilerdiń quqy men múddesin qorǵaıtyn jalǵyz qujat – osy eńbek sharty ekenin, eger, jumys berýshilermen áldebir kıkiljiń jaǵdaı bola qalsa, jaldanyp jumys isteýshiniń talaptaryn qoldaıtyn da tek osy eńbek sharty ekenin erekshe eskertemiz. Sondyqtan jumys berýshimen shartqa otyrǵan kezde asyǵystyqqa boı aldyrmaı, kóńiljyqpastyq jasamaı eńbek shartynda óziniń quqy men múddesiniń, zańdyq normalar negizindegi barlyq talaptarynyń kórsetilýine kúsh salýlary qajet. «Qasqyrlar zańy» ústemdik qurǵan qatal naryqtyq qatynastar zamanynda eshqandaı aǵaıynshylyqtyń bolmaıtynyn, óz quqyń men óz múddeńdi tek qana óziń qorǵaýǵa tıis ekendigińdi eshqashan esten shyǵarmaý kerek. Qurylysshy degen – qurmetti mamandyq. Adamzatty tańdandyrǵan álemdegi sáýlet óneriniń keremetteriniń bárin osy kóne de kıeli mamandyq ıeleri turǵyzǵan. Burynyraqta qurylysshy bolý úshin júıeli bilim alyp, jyldar boıy tájirıbe jınaqtaý kerek edi. Al qazir kúrek ustaı biletinderdiń bári derlik qabyrǵa qalqaıtýdan básekege túsken qaptaǵan qurylys fırmalaryna kelip, bir sátte qurylysshy bolyp shyǵa keledi. Jan-jaqtan jumys izdep, qalalarǵa aǵylǵan jastarǵa qurylysshy mamandyǵynyń qyr-syryn úıretip jatqan da eshkim joq, kásibı biliktilikke baýlyp, oqytyp jatqan da eshkim joq. Mine, sondyqtan da sońǵy jyldary qurylysshy mamandyǵynyń quny túsip, kún-kóris úshin jaldanǵan jalpy jurttyń «tal qarmaıtyn» qutqarý quryǵyna aınalyp barady. Ekonomıkamyzdyń qarqyndy damý salasyna aınalyp bara jatqan qurylys  ındýstrııasy bul týraly qatty oılanýy qajet. ALMAQTYŃ DA SALMAǴY BAR Kóp qabatty ańǵal-sańǵal qu­ry­lys nysanyn aralap kelemiz. Ashyq-shashyq esik-terezelerden gýlegen jel ysqyra azynap, qý­ys-qýysty sharlap júr. Qurylys nysanynyń aldyna bilek temirleri úzilerdeı syqyrlap, qytaı qaptaryna syqaı salynǵan gıps tıegen «KamAZ» kelip toqtady. Jas shamasy 18 ben 25-terdiń ara­lyǵyndaǵy tórt-bes jigit syqaı tolǵan qytaı qaptaryn arqalap, jetinshi qabatqa jaıaý tasyp ja­tyr. Jigitterdi áńgimege tarttyq: – Myna «KamAZ-ǵa» qansha tonna gıps tıelgen? – Toǵyz tonnadan kem emes, – dedi ózin Jandos Bekmyrza dep tanystyrǵan jigit. – Sonda osynyń bárin joǵary qabatqa jaıaý shyǵarasyńdar ma? Júk kótergish kran bar emes pe? Belderińnen bel qalmaıdy ǵoı... – Úırenip kettik qoı. Árıne, alǵashqy kezde qıyn boldy. Bes-alty kún belden basa almaı, bulshyq etterimiz qol tıgizbeı aýyrǵan kezderi de boldy. «Úsh kúnnen keıin kórge de úırenedi» degendeı, tóselip aldyq qoı, aǵasy, – dedi Erjan Sálimov degen ekinshi jigit. – Qaı jerden keldińder, qurylysta júrgenderińe qansha ýaqyt boldy? – Ártúrli ǵoı. Meniń Astanaǵa kelip, jumys istep júrgenime úsh jyl bolyp qaldy. Myna meniń 19 jasar inim Aıdostyń kelgenine 5-6 aı boldy. Biz Shymkenttiń Túl­kibas aýdanynanbyz. Basqa jigitter Kókshe­taý, Jambyl oblystary jaǵynan. Bizdiń fırma­nyń nysandaryn aralasańyz, Qazaq­stan­nyń barlyq aýyldarynyń kartasyn jasap shyǵýǵa bolady, – dedi Jandos ázildeı kúlip. – Kúnine qansha saǵat jumys isteısińder? – Tańerteń segizden kún batqansha isteı beremiz. – Eńbek shartynda qalaı kórsetilgen? – Oı, ony kim bilipti, aǵasy. Jumysqa al­ǵanda bir qaǵazǵa qol qoıdyq. Ne jazylǵanyn oqyǵanymyz da joq. Báribir bastyqtardyń aıtqany bolady ǵoı, ol eńbek shartynda ne tur deısiz... Iá, qaladaǵy qaı qurylys alańyna bar­sańyz da bir-birine uqsas osyndaı kórinister. Al «jeke kásipker» atyn jamylǵan brıga­dırlerdiń qoltyǵyndaǵy eńbek sharttarynda qurylysshylardyń jumys ýaqyty zań boıynsha aptasyna 40 saǵat dep, «taıǵa tańba basqandaı» kórsetilgen. Al Jandos aıtqan­daı, tańnyń atysynan kúnniń batysyna deıin jumys isteıtin qurylysshylardyń jumys ýaqyty aptasyna 80 saǵattan asyp ketedi eken. Ol úshin olar qosymsha jalaqy da almaıdy. Árıne, atqarylǵan jumys kólemine baılanysty jalaqy tóleý tártibi de bar. Biraq onyń qyzyǵyn da «jeke kásipkerler» kóredi. Sol jarytymsyz jalaqylar da ýaqy­tynda berilip tursa quba-qup bolar edi. «Stroı­astes» JShS atty fırma qurylys­shylarynyń aıtýynsha, ótken jyldyń jeltoqsan aıynan beri kók tıyn jalaqy tólenbepti. Máselen, «Transstroımost» AQ atty qurylys mekemesiniń qazirgi kúnge deıingi qurylysshylarǵa tólemegen jalaqy qaryzy 529 mln. teńgege jetken. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń málimeti boıynsha, dál búginge deıin elimizde 291 mekeme óziniń jumysshylaryna 1 mlrd. 975 mıllıon teńge eńbekaqy qaryzyn tólemeı otyrǵan kórinedi. Qazaqstanda qurylys ındýstrııasy qatty qarqynmen damyp, mıllıardtaǵan qarjy quıylǵan sońǵy jyldary talaı-talaı qury­lys fırmalarynyń ıeleri qaltasyn qalyń­datyp, aty ańyzǵa aınalǵan olıgarhtardyń qataryna qosylǵany jasyryn emes. Olardyń eshqaısysy qurylys nysandaryn salýǵa ákelerinen qalǵan dáýletterin jumsaǵan joq. Bári de naryqtyń synaptaı syrǵyǵan tásilderimen aýadan aqsha, taqyrdan tabys tapty. Sol tásilderdiń ishinde jaldamaly qurylysshylardyń múddesinen jonyp alý ádisi de bar. Qazaqstandaǵy qazirgi eń tómengi eńbekaqy kólemi 15 999 teńge nemese 80 eýro kóleminde bolsa, alaqandaı Lıtvada bul kór­setkish 233 eýro, al Polshada 318 eýrodan asyp jyǵylatyn kórinedi. Eń tómengi eńbek­aqy kórsetkishiniń kólemi boıynsha Danııa memleketinde jumysshylarǵa árbir jumys saǵaty úshin 13,5 eýro tólense, Qazaqstanda saǵatyna 0,46 eýrodan keledi eken. Qanaǵatshyl qazaq qurylysshylary qaı óńirde bolsa da, bardy mázir tutyp, el erteńi­niń jaqsarýy jolynda jan aıamaı eńbek etip keledi. Biraq «almaqtyń da salmaǵy bar». Sondyqtan qaptaǵan qurylys fırmalarynyń qarapaıym qurylysshylardyń da múddesin oılap, eńbek jaǵdaıyn jaqsartatyn ýaqyty jetti. Qurylystaǵy tehnıkalyq qaýip­sizdik sapasyn arttyryp, eńbek qorǵaý sharalaryn órkenıetti elderdiń deń­geıine jetkizý máse­lesi de kezek kúttirmeıtin mindet. Úkimet, jergilikti atqarýshy organdar, elimizdegi iri qurylys assosıa­sııalary Qazaqstan qury­lys­shylarynyń eńbek jáne áleýmettik jaǵdaıyn jetildirý sharalaryn kún tártibine shyǵaryp, keshiktirmeı naqty zańdar men mindetter qabyl­daýy kerek. Jylqybaı JAǴYPARULY.