Qarttarymyz qamqorlyqtan kende qalmasyn

Qoǵamymyzda ardagerlerdiń quqyn qorǵap, tirshiliktegi ózekti máselelerin sheshýde ájeptáýir ról atqaryp kele jatqan «Qazaqstan Respýblıkasy ardagerler uıymy» qo­ǵamdyq birlestigi deıtin birlestik bar. Ol – respýblı­ka­myz­dyń árbir oblysynda, oǵan qosa Astana, Almaty qa­la­la­ryn­da fılıaldary jumys isteıtin úlken qurylym. Búgin osy birlestik ardagerlerdiń respýblıkalyq VI se­zin ót­kiz­bek. Ardagerler úshin óte mańyzdy osynaý jıynnyń qar­sańynda qoǵamdyq birlestiktiń ortalyq ke­ńesiniń tór­aǵasy, general-polkovnık Qaıyrbek Súleımenovke jo­lyǵyp, birqatar suraqtar qoıǵan bolatynbyz. – Qaıyrbek Shoshanuly, aldymen ózińiz tóraǵalyq etip otyrǵan birlestik tý­ra­ly, onyń osy ýaqytqa deıin atqarǵan sharýalary týraly qysqasha baıandap ótseńiz. – Ardagerler uıymy 1987 jyly ómirge kelgen. Onyń alǵashqy basshysy Uly Otan soǵysyna qatysqan, kezinde Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi tóraǵasynyń orynbasary qyz­metin atqarǵan Sháńgereı Já­ni­bekov aǵamyz edi. Sodan keıin Saǵadat Nurmaǵambetov, Maq­taı Saǵdıev sekildi qaıratker, ardager aǵalar bas­qaryp, birlestiktiń gúldenýine, qoǵamda mańyzdy ról atqarýyna belsene yqpal etti. Onyń ishinde, osy birlestikti 18 jyl basqarǵan Maqtaı aǵanyń eń­begin bólip ataý kerek. О́ıtkeni, ol kisi elimiz táýelsizdigin alǵan 1991 jyldan bastap 2009 jyl­dyń qyrkúıek aıyna deıin tóraǵalyq etip, táýelsizdikti jańadan alǵan alǵashqy qıyn jyldardyń ózinde ardagerlerdiń ómirin jaqsartýǵa, olardyń únin estirtýge, qoǵamda belsendi bo­lýyna, úkimettiń olarǵa árqashan da nazar bólip otyrýyna kóp eńbek sińirdi. KSRO taraǵan alǵashqy jyl­darda dúken­derdiń sóreleri bos qalyp, zeınetaqy da, jalaqy da keshiktiriletin sol tusty áli eshkim umyta qoımaǵan bolar. Osy kezde, ásirese, arda­gerlerdiń eńsesin túsirmeý jaǵy myqtap eskerildi. Árıne, odan keıin el ekonomıkasy ońalǵany da ózimizge belgili. Osy shırek ǵasyrda ardagerler úshin talaı jaqsylyqtar jasaldy deýge bolady. Onyń ishinde olardyń zeınetaqysyn kóbeıtý, Uly Otan soǵysy jáne tyl ardagerlerin páter­men qamtamasyz etý, jalǵyz­basty kisilerge materıaldyq qoldaý kórsetý máseleleri kún tártibinen túsken emes. Máse­len, ózim osy birlestikke tór­aǵalyq etken sońǵy bir-eki jyl Uly Jeńistiń 65 jyldyq me­reıtoıyna sáıkes kelip, ardagerler úshin kóp jaqsylyqtar jasaldy. Tek Astana qalasynyń ózinde Uly Otan soǵysyna qa­tysqan 107 ardagerge Elbasy óz qolymen páter kiltterin tabys­tady. Jalpy, elimizdiń árbir aı­maǵynda da Uly Otan soǵysyna qatysqan ardagerlerdiń páter máseleleri sheshilgen desek, qa­telespeımiz. Oǵan qosa jergilikti jerlerde, ıaǵnı oblystarda bizdiń usynysymyz boıynsha fılıaldarymyz belsendi túrde jumys atqaryp jatyr. Sonyń nátıjesi bolar, Qyzylorda oblysynda jeti myń tyl ardageri kommýnaldyq tólemder­den bosady. Aqtóbe obly­synda on myńnyń ústindegi tyl ardagerine kommýnaldyq tólemniń elý paıyzyn tóleı­tin jaǵdaı ja­sal­dy. Birneshe oblysta osy ardagerlerge aı saıynǵy zeınet­aqysynyń ús­tine 3-4 myń teńge syıaqy qosylyp otyrady. Bul da bolsa, zeınetaqydan basqa kirisi joq qarttar úshin ájeptáýir kómek. О́tken jyly Qaýipsizdik Ke­ńesiniń kezekti bir otyrysynda Elbasy «Ardagerler úıin» ashý týraly másele kótergen bo­la­tyn. Kóp keshikpeı-aq Qyzyl­orda, Pavlodar oblystary osy úılerdi ashty. Qostanaı obly­syn­da bir ǵımaratty jergilikti ákimdik «Ardagerler úıin» jasaý maqsatynda jóndeýden ót­kizýde desem, bul oraıda basqa da oblystar qalys qalmaıtyn bolar degen oıdamyn. Al endi bul úıdiń mánin aıtaıyq. Keıbireýler múgedekter úıi men qarttar úıin shatastyryp jatady. Olaı emes. Bul úıde eshkim otbasymen ne jalǵyz ózi baryp aılap, jyl­dap turyp almaıdy. Bul – ardagerler basqosyp, as-sýyn iship, doıby, shahmatyn oınap, azdap syrqattanǵanda ınesin saldyryp, jan rahatyn tabatyn demalys orny. «Ardagerler úıin­de» jańa aıtqanymyzdaı, sport zaly, medpýnkt, kúndizgi stasıonar, tynyǵýǵa arnalǵan arnaıy bólmeler, ardagerler keńsesi jumys isteıdi. Astana qalasynyń ákimi de ardagerler úshin osyndaı úı ashýǵa jýyrda ótken jınalysta sóz bergenin qulaǵymyz shaldy. Zeınettegi kisiler úshin ózine basshylyqtyń nazar aýdarýy bir ǵanıbet qoı. – Ardagerler degende, eń aldymen Uly Otan soǵysyna qatysqan kisiler kóz aldy­myzǵa keledi. Sosyn tylda eńbek etken kisilerdi de ardager dep jatamyz. Jalpy, ardagerler degenimiz kimder? Eli­mizde qansha ardager bar? – Qoǵamdyq pikir solaı qa­lyp­tasqan soń soǵys ardagerleri, eńbek ardagerleri degen tu­raqty tirkester kóp qoldanyla­tyny ras. Al, shyntýaıtynda zeınettik demalysqa shyqqan kisiniń bári ardager. Bul turǵy­dan alǵanda, elimizde osy kezde 1 mıllıon 635 myń 342 ardager bar. Onyń ishinde 11 myń 445-i Uly Otan soǵysyna qatysqan­dar, 238,8 myńy soǵys kezinde tylda eńbek etkender, 4 myńy konslager tutqyndary, 3 myń­nan asa soǵysta qaza bolǵan­dardyń jesirleri, 1672-si tyń ıgerýshiler jáne eńbek ardagerleri bolsa, qalǵandarynyń bári zeınet jasyndaǵy ardagerler. – Sonda álginde ózińiz aıt­qan «Ardagerler úıine» kez kelgen zeınetke shyqqan kisi bara ala ma? – Árıne. Ol eshqandaı jabyq mekeme emes qoı. Zeınetke shyq­qan kisiniń bárine de jol ashyq. – Sońǵy jyldary Uly Otan soǵysyna qatysqan kisiler men tylda eńbek etken ki­si­lerdiń mártebesin teńestirý týraly másele kóterilip, bas­pa­sóz betterinde kóp jazy­lyp edi. Sodan ne nátıje shyqty? – Iá, bul ózi kóp qozǵalǵan másele. Biraq ázirge naqty bir­deńe aıtý qıyn. Ras, tylda eń­bek etkenderdiń ishinde de Uly Otan soǵysyna qatysýshy­lar­men mártebesi teńestirilgen belgili bir kategorııalar bar. Biraq, ázirge 238 myńnyń ústindegi ardagerdi soǵysqa qatysqan, «eń jasy» 85-86-daǵy azshylyqqa teńestirý múmkin bola qoı­maıtyn syńaıly. – Baıqap otyrsam, sizder­diń uıym qoǵamdyq birlestik degen ataýymen-aq bıýdjettik mekemege jatpaıtyny belgili. Osynshama fılıaldy qalaı us­tap otyrsyzdar? Onyń ústi­ne kómek surap keletinder bar degendeı... – Bıýdjettik mekemege jat­paı­tynymyz jarǵymyzda da taıǵa tańba basylǵandaı bekitilgen. Sondyqtan memlekettiń ortaq qazanyna kóz súzbeı­ti­ni­miz belgili. Bizge kómektesetin biren-saran mesenattar bar. Kezinde ardagerler qo­lymen sa­lyn­­ǵan óner­kásip­ter­diń qazirgi bas­shylary kómek qo­lyn sozyp baǵýda. Mine, solardan túsken qarjylarmen jan baǵyp otyrmyz. Jergilikti fılıaldarda da solaı. Al, kómek surap keletinderdiń má­se­le­sine kelsek, olar­dyń kópshiligin jergilikti fılıaldar arqyly sheshýge ty­ry­samyz. Jergilikti fılıaldar komıssııa arqyly kómek suraý­shynyń jaǵdaıyn anyqtap alyp, tıisti járdem kórsetip jatady. Máselen 20-30 jyldan beri páteri jóndelmegen qarııa­lar bolsa, jalǵyzilikti kisiler dári-dármek alatyn aqsha tappaı jatsa, fılıaldar mindetti túrde kómektesedi. Biraq olar mıllıondap beredi eken degen oı týmaýy tıis. О́ıtkeni, ózderi de tıyn sanap otyrǵandyqtan, belgili bir mólsherde ǵana kómek­tesedi. Al, bizdiń ortalyq keńes úkimettik, parlamenttik deńgeı­de sheshiletin máselelerge jár­dem­desedi. Olardyń múddesin qor­ǵaýǵa yqpal jasaıdy. Jal­py, bizdiń birlestik tikeleı qarjy berip kómektesetin emes, ardagerlerdiń máselelerin Úki­met­tiń aldyna qoıyp, sony memlekettik deńgeıde sheshýge múd­deli uıym. – Memlekettik deńgeıde demekshi, ardagerlerdiń VI se­zin­de Úkimettiń aldyna qan­daı máseleler qoıylmaq? – Sáýirdiń 20-sy kúni Astana qalalyq ákimdiginde ótkiziletin bul jıynǵa 14 oblystan, Astana, Almaty qalalarynan esep berý konferensııasynda saılan­ǵan delegattar keledi. Sezd ár bes jylda ótkiziletin bolǵan­dyq­tan, onyń aldynda oblys­tarda esep berý konfe­ren­sııa­lary uıymdastyrylyp, bes jylda atqarylǵan jumystar, alǵa qoıylǵan maqsattar talqylandy. О́zim osy esep berý konferensııalarynyń birnesheýine qatystym. Sezde de negizinen osy konferensııalarda aı­tyl­ǵan eń kókeıkesti máseleler talqylanady. Bul oraıda Úkimettiń aldyna qoıamyz dep otyrǵan máselelerdiń eń negizgisi – qymbatshylyq jaıy bol­maq. Elimizdiń ár túkpirindegi zeınetkerler zeınetaqysynyń óskenine qýanyp-aq otyr. Biraq, baǵanyń kúrt ósip ketkenine narazy. Olarǵa eń birinshi kezekte et, maı, nannan góri dári-dármek mańyzdy bop tur. О́zińiz bilesiz, dárihanalarda dáriniń baǵasy aspandap ketken. Bul, aldymen dárilerdiń toqsan paı­y­zy shetten ákelingenine baıla­nysty bolsa, ekinshiden, osyny aýyzdyqtap otyrýǵa Úkimettiń qaýqary jetpeı jatyr. Zeınet­kerlerdiń pikirinshe, Uly Otan soǵysy ardagerleri men tyl ardagerlerine dári-dármekti tegin bergennen memlekettiń qazy­nasy ortaımaıdy. О́ıtkeni, bul ardagerler qazir onsha kóp emes, jastary da 80-nen asyp ketken. Bul jerde tek dári-dármek qana emes, barlyq nárseniń qym­bat­taǵany másele retinde kóteril­mek. Odan keıingi taǵy bir má­se­le – tyl ardagerlerin túgeldeı baspanamen qamtý jaǵy. Ras, bizde Uly Otan soǵysynyń ardagerleri túgeldeı derlik baspanamen qamtylǵan. Al, tyl ardagerlerinde bul másele túgeldeı sheshimin tapqan joq. Sondyqtan sezde kóteriletin taǵy bir má­sele – baspana máselesi bolmaq. Oblystarda bolǵanymda, onda­ǵy ardagerler «Ardagerler tý­ra­ly» zańnyń qashan qabyl­danatynyn surap, ony sezde másele retinde qaraýdy usynyp edi. Jıynda bul da aıtylatyn bolady. Sezde sonymen qatar, aldaǵy besjyldyqta qandaı sharýalar atqarylatyny da tal­qyǵa salynady. Sezd jumy­syna delegattardan bólek Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri, Densaýlyq saqtaý mınıstri, Prezıdent apparatynan jaýapty ókilder qatysady dep kútilýde. – Qart kisilerdiń kópshi­liginiń belsendi bolatynyn bilsek te, ótken Prezıdent saılaýyna olar qanshalyqty atsalysty degen suraqty qoıǵymyz kelip otyr. – Saılaýda ardagerler erekshe belsendilik tanytty. «Bizdiń Nursultan Ábishulynan basqa kandıdatymyz joq, soǵan senemiz, daýysymyzdy da sol kisige beremiz» dep jumylǵan judy­ryqtaı bolyp, biraýyzdan Elba­syn qoldady. Saılaý kúni de tańerteń erte turyp, saılaý ýchaskeleriniń aldynda solar júrdi. Saılaý komıssııasynyń quramynda da ardagerler boldy. Sosyn meni tańyrqatqan ári qyzyqtyrǵan bir jaǵdaı – osy saılaýda jastar erekshe belsendilik tanytty. Burynǵy saılaýlarda jastar túske deıin uıyqtap, tústen keıin saılaýǵa barǵysy kelse baryp, barǵysy kelmese barmaıtyn. Bul joly olar elden buryn kelip, daýys berip jatty. Soǵan qaraǵanda, qarty da, jasy da belsendi memlekettiń bolashaǵy jarqyn bolar dep boljaǵymyz keledi. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Aıgúl SEIILOVA.