Innovasııalyq damý baǵytyndaǵy kásiporyn

Qostanaıda qazaqstandyq «avtokólik Detroıty» qurylmaqshy Jaqynda Allur Auto qazaq­stan­dyq kompanııalar toby, AQ «AgromashHoldıng Qazaqstan» jáne ońtústikkoreıalyq Ssang­Yong Motor Corp. korpo­ra­sııa­synyń birlesken avtokólik qu­rastyrý jobasy memlekettik úde­meli ındýstrııalyq-ınno­va­sııalyq damý baǵdarlamasyna (MÚIIDB) engizildi. Joba qar­qyndy ındýstrııalyq-ınno­va­sııalyq damý jónindegi óńir­lik keńesinen qoldaý taýyp, Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginiń janyn­daǵy ko­mıs­sııanyń kelisimin aldy. Otandyq jolsyzben júre­tin kólikter jasaý jobasynyń ındýstrııalandyrý jobalary­nyń kóshbasshylar qataryna shy­ǵýy ábden oryndy. Qostanaıda bir­qa­tar jyldar boıy aýylsha­rýa­shylyq tehnıkasy shyǵa­ryl­sa, endi zamanaýı avtokólikterdi shy­ǵaratyn aldyńǵy qatarly qýat­ty óndiristik keshen sa­lyn­dy. О́tken jyldyń kúzinen munda jolsyz­ben júretin kólikter men pıkap­tardyń jańa úlgileriniń bir­qa­ta­ry qurastyrylýda. Bul tek qu­ras­tyrý konveıeri ǵana emes, Qa­zaqstannyń ıntellek­týal­dy jáne tehnologııalyq múmkin­dik­teri tolyq kólemde iske asy­ry­lyp jatqan zamanaýı ınnova­sııa­lyq óndiristiń shynaıy úlgisi. Byltyr Memlekettik úde­me­li ındýstrııalyq-ınnovasııa­lyq damý baǵdarlamasynyń al­ǵashqy bes­jyl­­dyǵy bastaldy. Baǵdar­la­ma múldem jańa oılar men zamanaýı tehnolo­gııa­larǵa baǵyttalǵan úzdik ınno­vasııa­lyq josparlardy biriktiredi. О́t­ken jyldyń shildesinde elimizde jańa ındýstrııa­lan­dyrý­dyń al­ǵash­qy zaýyttary men fab­rı­kalary iske qosyldy – 12 myńnan astam qa­zaq­stan­dyqtardy tu­raqty ju­mys­pen qamtamasyz etken 72 joba júzege asty. Jel­toqsanda úmit arttyra­tyn 80 joba taǵy iske asty, 12 myń bilikti mamandar men jumysshylar osy ká­sip­oryn­darda turaqty ju­mys oryndaryn ıelendi. Búgingi tańda ındýstrııa­landyrý besjyl­dy­­ǵy jalǵasyn tabýda. Qostanaılyq jobaǵa qatysty qyzyǵýshylyq týdyratyn basty nárse, bul otandyq avtokólik ón­di­ri­siniń jalpy damý múmkin­dik­teri. Zaýytty ornalastyrý jó­ni­nen sheshim qabyldaýda koreıalyq mamandar óte qyzyqty tujy­rym­ǵa keldi. Olardyń pikirinshe, logıstıka turǵysynan qarastyr­ǵan­da Qostanaı – qazaqstandyq «av­tokólik Detroıty» úshin eń oń­taıly jer. Bul, olardyń oıynsha, TMD jáne tutas Eýrazııanyń geo­grafııalyq ortalyǵy, sol sebepti bul jerden Ortalyq Azııanyń da, Reseıdiń eýropalyq bóligi men Shyǵys Eýropanyń da, Sibirdiń de ótkizý rynoktary birdeı ara­qa­shyqtyqta ornalasqan. Sondaı-aq zaýytqa Ońtústik Koreıa men Japonııa ónim jetkizýshileriniń negizgi ortalyqtary jáne batys pen shyǵystyń yqtımal rynok­tary­men baılanystyratyn Trans­sibir magıstraly da jaqyn jerde ótedi. Qazaqstan men Ortalyq Azııa rynoktarymen kásiporyndy Qyzylorda, Shymkent, Tashkent jáne Almaty arqyly ótetin basqa magıstral baılanys­ty­ra­dy. «Budan artyq jerdi elestetý múmkin emes, – dep túsindirip ótti qostanaılyq SsangYong quras­tyrý zaýytynyń ókili Andreı Lavrentev. – О́ndiristiń ornala­sýy basqa aımaqtarmen salys­tyr­ǵanda, tek logıstıkanyń ózi­nen bir avtokólikten kem degende  600 dollar únemdeýge bolady». Shynaıy ınnovasııalar, ón­di­riske joǵary bilimdi maman­dardy tartý, óndiristiń eleýli deńgeıde jergilikti jerde ornalasýy (50%-ǵa deıin), otandyq ázirlemelerdiń keń paıdalanylýy – jańa avto­zaýyttyń basym ınnovasııalyq jobalardyń qataryna engizilýi úshin súbeli negiz. Shyndyǵynda, SsangYong avtokólikteriniń Qos­ta­naıda shyǵarylýynyń kóptegen kórsetkish boıynsha artyqsh­y­ly­ǵy bar. Mysaly, joba avtokólik kásiporny úshin rekordty qysqa merzim ishinde iske qosyldy. 2010 jyldyń naýryz aıynda Qazaq­stan Prezıdenti N.Á.Na­zar­baev­tyń Koreıa Respýblıkasyna resmı sapary kezinde osy eldiń avtokólik ja­saý­shylarymen áriptestik týraly basty kelisimderge qol jetkizildi. Kúzge taıaý kompanııalar Qosta­naı­daǵy kásiporynda SsangYong avtokólikteriniń iri kólemdi qu­rastyrylatyndyǵy týraly jarııa­lasa, ótken jyldyń qazan aıyn­da barlyq SsangYong dılerlik orta­lyq­tarynda Qazaqstan Respýb­lı­kasynda qurastyrylǵan osy mar­kaly avtokólikterdiń resmı sa­tylýy bastaldy. Búgingi tańda zaýyt alǵashqy jobalyq qýatyna shyqty: 300-den astam avto­kó­lik­ter qurastyryldy, al  2011 jyl­dyń aıaǵyna deıin konveıerden 1,5 myńǵy jýyq mashına shyǵady. Saıası erik pen belsendi memlekettik qoldaýdyń arqasynda bir jylǵa tolmaıtyn ýaqyt ishinde dúnıege kelgen zamanaýı mashına qurastyratyn kásiporyn is ús­tindegi ındýstrııalandyrýdyń shy­naıy tájirıbesiniń aıǵaǵy. Osy jobany tolyq máninde ınnovasııalyq etetin taǵy da bir erekshelik mashına qurastyrýshy kásiporynnyń qarapaıym quras­tyrýǵa ǵana baǵyttalmaǵandyǵy. Munda elde shyǵarylatyn tetikter men bólshekterdi jappaı qol­daný múmkindigine úlken úmit ar­ta­dy. Jaqyn arada qazaqstandyq aýqym keńeıe túspek. 2013 jylǵa qaraı ınvestorlar núktelik dáne­kerleý jáne qorapty boıaý bo­ıynsha robottalǵan qural-jab­dyq­tardy qurastyryp, iske qosý­dy josparlap otyr. Bul óndiris aýqymdylyǵyn 35% deńgeıde qamtamasyz etedi. Al 2017 jylǵa qa­raı zaýyt qabyrǵasynda ashyl­ǵan konstrýktorlyq bıýronyń ázirlemelerin qoldana otyryp, Allur Auto jáne «Agromashhol­dıng» óndirilgen ónimniń qazaq­standyq úlesin 50%-ǵa deıin kó­ter­mek. Aıtpaqshy, KB qazaq­stan­dyq qamtý úlesin birtindep ke­ńeıtý maqsatynda ashylyp otyr. Kons­trýk­torlyq topqa bilikti ınjenerler, avtokólik tehno­logııa­larynyń sarapshylary, programmıster sha­qy­ryldy. Keńistik kompıýterlik úlgileý, kúrdeli fızı­ka­lyq esepter jáne basqa ádis­terdi qoldana otyryp, KB qazirgi kezde kásiporyn óndiretin avto­kólik qatarynda qol­danylyp jat­qan birqatar ázir­le­melerdi jasap shyǵardy. Mysaly, SsangYong Actyon Sports pıkapy jáne Kyron «joltalǵamasynyń» negizinde TJM qutqarý qyzmetteri, mobıldi órt kúzeti, sonymen qatar gaz jáne kógaldandyrý qyzmet­teri kásip­oryn­dary úshin arnaıy keshender ázirlendi. Búginde mun­daı avto­kólikter Almaty, Astana jáne bas­qa qalalardyń arnaıy qyzmetterine jetkizilýde. Jergilikti nashar joldar úshin qozǵal­ǵysh bóliktiń kúsheıtilgen jıyn­ty­ǵy ázirlenýde. Onyń ishinde qoz­ǵaltqysh túbi, berilis qoraptary men jetekshi dońǵa­laqtar redýk­tor­laryn qorǵaý túıin­deri quras­tyrylyp, óndirilýde. Alaıda bul da otandyq maman­dar­dyń endirip jatqan ázirlem­eleri­niń tolyq tizimi emes. Qostanaılyq jobanyń taǵy bir mańyzdy ereksheligi bar. Logıstıka boıynsha Qostanaıdaǵy zaýyttyń ornalasqan jeri qolaı­ly ekendigi joǵaryda atalyp ótildi. Koreıalyq ınvestorlardyń dál osy kásiporynda óz ónimderin bolashaqta Keden odaǵy, TMD, Ortalyq Azııa jáne Shyǵys Eýropa elderiniń aımaqtyq rynok­taryna jetkizý bazasy retinde qarastyrýy tegin emes. Sol sebepti, áý bastan-aq joba zaýyttyń mindetti túrde joǵary tehno­lo­gııalyq jáne zamanaýı bolýyn kózdedi. Qazirgi kezde  bul jerde Ssang Yong krossoverleriniń tórt túri jáne pıkaptar shyǵarylady, al mamyr aıynan bastap bul tizim naýryzda ǵana Jeneva avtosalo­nyn­da resmı túrde usynylǵan jańa New Actyon 2011 jylǵy úlgisimen tolyqtyrylady. Qazaqstandyqtar úshin elimiz­diń aýmaǵynda qurastyrylǵan jáne tolyq qyzmettik qamtylýǵa ıe jańa kólikterdi satyp alý múmkindiginiń bolýy óz kezeginde úlken úmit arttyrady. Sebebi qazirdiń ózinde kópshilik adamdar 1 shildeden keıin ustalǵan shetel kólikterin ákelý jeńildikteri aly­nyp tastalǵanda qalaı bolatyny jaıly saýal qoıýda. Sebebi elimiz­diń avtorynoktarynda ustalǵan avtokólikter baǵasynyń kúrt sha­ryqtap ketýi ábden múmkin. Árı­ne, kópshilik tutynýshylar naza­ry, eń aldymen, Qazaqstanda qu­rastyryl­ǵan avtokólikterge aýa­dy, sebebi ım­porttyq baj saly­ǵynyń joq­tyǵy sebebinen olar­dyń baǵasy qoljetimdi bolady. Onymen qosa «joltalǵamastar» men krossor­ver­ler­diń áıgili oń­tústikkoreıalyq shy­ǵarýshysy SsangYong Motor Corp. dástúr bo­ıynsha demokra­tııa­lyq baǵa stra­tegııasyn ustanady. Osynyń ar­qa­synda kásiporynǵa degen qyzy­ǵýshylyq qazirdiń ózin­de artyp keledi. Klasy boıynsha birdeı 3-5 jyldyq ustalǵan kólik­tiń ornyna ataqty óndirýshiniń sońǵy úlgidegi jańa krossorverin  satyp alý qyzyǵarlyqtaı jaǵdaı. О́n­dirýshi tutyný rynogyna baǵasy qurastyrylýyna baılanysty 10-12 myń dollar bolatyn basqa da qoljetimdi úlgilerin usynbaq. Jańa óndiristik keshen orna­lasqan aımaqtyń avtokásiporyn turǵysyndaǵy bolashaǵy týraly da jalpy atap ótpeýge bolmaıdy. Olardyń keleshegi zor. Qostanaı óziniń jańa zaýytyn ornalastyrý orny retinde Sollers reseılik top jáne aksıonerleri retinde qazaq­stan­dyq Úkimetti biriktirgen «Sa­ry-Arka Avtoprom» birlesken me­kemesin tańdaýy kezdeısoq bol­maǵyny anyq. «Sary-Arka Avtoprom» Qostanaıda ÝAZ jáne dú­nıe júzinde belgili brendterdiń bir­qatar úlgilerin shyǵarmaq. Sóı­tip, Qostanaıda birneshe jyldar boıy AgromashHoldıng kombaın­daryn shy­ǵarǵan «Qostanaı­dı­zel» zaýy­ty­nan basqa munda eki iri mashına qurastyrýshy zaýyt ornalasatyn bolady. Demek, «qa­zaq­standyq Detroıt» atanýdyń sebebi de bar. Eger ınvestorlar qyzyǵýshylyǵy, memleket qol­daýy jáne keń kólemdi ótkizý rynogy bolyp tur­sa, nege solaı atalmasqa. Seıfolla ShAIYNǴAZY. Qostanaı oblysy.