Halyqaralyq betburys bıiginde

Qazaqstan adamzattyń taǵdyrynyń ortaqtastyǵyn uǵynatyn, demokra­tııa prınsıpterin ustanatyn memle­ket­ter qataryna qosylatynyn jarııa­lady. El ózi basshylyqqa ala­tyn Konstıtýsııasyn, zańdary men nor­matıvtik aktilerin túgeldeı halyq­aralyq quqyq normalary men álemdik gýmanıstik prınsıpter talaptaryna sáıkestendirýge betburys jasady.

Qazaqstan shym-shytyryq álem­dik kúrester, básekelestikter, qaýip-qaterler men qaıshylyqtar arena­syna endi. Elimiz osyndaı túrli basym­dyqtarǵa tez ıkemdelýge múm­kindik beretin, óziniń geosaıası, geo­eko­nomıkalyq múddelerine jumys isteıtin kóp vektorly syrtqy saıasat tuǵyrnamasyn tańdady. Kóp vektorly saıasat Qytaı men Reseı ortasynda ornalasqan Qazaqstanǵa álemniń AQSh, Eýropa odaǵy, Japonııa sııaqty basym derjavalarymen qatynas jasaýǵa jaqsy múmkindikter áperdi.

Qazaqstannyń BUU múshelikke enýi el halqynyń álemdik demokratııa­lyq úrdisterdi túsinýine jáne olar­dyń qyzý jaqtaýshylaryna aına­lýyna kómektesti. Halyq el táýel­siz­diginiń, tiliniń, tarıhynyń jáne terrıtorııalyq tutastyǵynyń taǵdyr­lyq mańyzdylyǵyn tereń sezinetin, olar úshin kúresýge qabiletti bolatyn dárejege kóterildi. Ar, din, baspasóz, jınalys, kózqarastardy ashyq aıtý bostandyqtary bekitilgen HVIII ǵasyrdyń sońyndaǵy 1789 jylǵy «Adam jáne azamat quqyqtarynyń deklarasııasy», BUU qabyldaǵan 1948 jylǵy «Adam quqyqtarynyń jalpyǵa ortaq deklarasııasy», 1968 jyly BUU qabyldaǵan «Ekonomıkalyq, áleý­mettik jáne mádenı quqyqtar týra­ly halyqaralyq pakt», 1975 jyly Helsınkıde qabyldanǵan «Eýro­padaǵy qaýipsizdik jáne yntymaq­tastyq uıymynyń Qorytyndy aktisi» sııaqty halyqaralyq gýmanıtarlyq qatynastardy bekitetin qujattardy Qazaqstan Respýblıkasy da basshylyq­qa alatyn jáne oryndaıtyn boldy. Qazaq­stan gýmanıtarlyq salada adam quqyqtaryn tolyq saqtaıtyn, qor­ǵaıtyn memleketke aınalýdy mindetine aldy. Damyǵan, órkenıetti memleketter úlgisimen birinshi orynǵa halyqtyń maqsat-murattary men qundylyqtary qoıyldy. Halyqqa bıliktiń tolyqtaı esepti bolýy, oǵan qyzmet etýi prınsıpi basshylyqqa alyndy. Halyq bıliktiń qaınar kózine aınalýy bekitildi.

BUU múshesi retinde Qazaqstan halyqaralyq beıbitshilik pen qaýipsiz­dikti nyǵaıtý jolyna tústi. Elimiz BUU jarǵysynyń talaptaryn bultartpaı oryndaýdy mindettendi. Qazaqstan qandaı da bolmasyn qaıshylyqtardyń aldyn alýdy, Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan keıin qalyptasqan memleket­aralyq shekaralardyń myzǵymas­tyǵyn, memleketterdiń terrıtorııalyq tutastyǵy men egemendigine qol suǵyl­maýyn jaqtady. Elimiz óziniń moınyna alǵan halyqaralyq mindetterdi adal oryndaý, qandaı da bolmasyn ishki jáne syrtqy daý-jańjaldardy, qaı­shylyqtardy beıbit kelissózder arqyly sheshý, basqa memleketterge qarsy kúsh kórsetpeý sııaqty halyqara­lyq qatynastar prınsıpterin basshylyqqa alatyn boldy.

Qazaqstan BUU-nyń keń kólem­degi álemdik beıbitshilik pen qaýipsiz­dikti nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan shara­laryn qoldaıtyndyǵyn jáne tikeleı qatynasatyndyǵyn rastady. Eń bas­tysy, Qazaqstan óziniń ishinde adam qu­qyq­tary men bostandyqtary buzyl­maı­tyndyǵyna álemdik qaýymdastyqty sendirdi. Elimizdiń azamattary tilderine, násiline, dinine, saıası kózqarastaryna, ulttyq jáne áleýmettik jaǵdaıyna, jynysyna qaramaı teń quqyqtardy paıdalanatyndyǵy jarııalandy. Qazaqstannyń ózinde adam quqyqtary jónindegi BUU-nyń qandaı da bol­masyn júrgiziletin jumystaryna jaǵdaı jasaıtyndyǵy málimdeldi.

BUU óz qujattarynda bekitken kedeı­likpen, saýatsyzdyqpen, ashtyq­pen kúres júrgizýdi Qazaqstan óziniń saıasatynyń negizgi basymdylyǵy dep tanydy. Ashyq qoǵam jaǵdaıynda bolat­yn aqparattar, bilimder, ǵyly­mı jańa­lyqtar, tehnologııalar almasý­laryna Qazaqstan barlyq múmkindikterdi týǵyza­tyn boldy. Beıbit saýda, ekono­mı­kalyq yntymaqtasý úrdisteri qýat­tal­dy. Álemdik qoǵamdastyqqa Qazaq­­stan ózin demokratııalyq, quqyq­tyq memleket bolamyn degen nıetpen tanystyrdy.

Saıyn BORBASOV,

saıası ǵylymdar doktory, professor