Jasy kelip qalǵan kisige aýyr tıgen bolsa kerek, saýda úıiniń ishine engen soń «Ana jigitti toqtatshy» degendeı alǵa qaraı qolyn sozyp, belgi jasady. Túsine qoıdym. Álgi jigittiń sońynan qýyp baryp, arqasynan qaǵyp júrip toqtattym-aý, áıteýir. Sóıtsem, qulaǵynda qystyryp alǵan qurylǵy bar eken. Áýen tyńdap bara ma, joq álde, bireýmen telefon arqyly sóılesip bara ma, túsiniksiz. О́ıtkeni, moıynoraǵysh aýzyn búrkep tur. Arqasynan qaqqan soń, amal joq, toqtady. «Ne kerek?» degendeı maǵan bajyraıa qarady. Men aqsaqaldy kórsettim. Osylaı kózben «sóılesip» turǵanda úlken kisiniń ózi de qasymyzǵa kelip qaldy. Entigin basty. Qos qolyn jigitke qaraı sozdy.
−Assalaýmaǵaleıkým, balam,− dedi.
Jigit sol kezde ǵana aqsaqalǵa bet burdy. Sozǵan qoldy aldy. Aqsaqal «Assalaýmaǵaleıkým, balam» dep taǵy da qaıtalady. Jigit jaýap qatqan joq.
−Balam, saǵan aıtarym, biz de sizdeı bolǵanbyz, − dedi. – Asyǵys ekenińizdi baıqap turmyn. Jaýapty jumyspen júrgen shyǵarsyz. Biraq, qansha asyǵys bolsańyz da, aldyńyzda kele jatqan adamdy qaǵyp-soǵyp ótýge haqyńyz joq, balam. Erteń siz de qartaıasyz, bizdiń jasymyzǵa kelesiz, sol kezde ózińiz sekildi órimdeı jigit ekpindep kelip, qaǵyp-soǵyp óte shyqsa qalaı qaraısyz, qaraǵym? Úlken adamǵa istegen qııanatyńyz aldyńyzdan shyqpasyna kim kepil?! Jolyńyzdan, jumysyńyz-
dan qalmaǵanyńyz durys shyǵar, biraq tártip saqtap, úlkendi syılaǵannan qor bolmaısyz.
Jigit qazaqshany uqpaıtyn bolsa kerek, lám-lım dep jaýap qatqan joq. Keshirim de suramady. Burylyp júre berdi.
Aqsaqal aıtaryn asyqpaı-saspaı, sabyrly túrde jetkizdi. Ashýǵa da býlyqqan joq. «Siz» dep sypaıy sóıledi.
Álgi jigit aqsaqaldyń sózin qulaǵyna quıyp aldy ma, joq pa, ol basqa áńgime, áıteýir, adamnyń sanasyna jetkizetindeı etip aıtty. Áńgimesi maǵan da oı saldy.
Bala kúnimizde ata-ájelerimiz sát saıyn «Úlkenderdi syılańdar, aldynan kesip ótpeńder, sálem berip júrińder», «Aqsaqaldardan qarǵys emes, alǵys alyńdar, aq batasyn alyńdar» dep aıtyp otyrýshy edi. Úıge qarııalar kelse, qolyna sý quıý úshin qaradomalaq balalar talasatynbyz. О́ıtkeni, batasyn alasyń. «Taýdaı bol, úlken jigit bol!» degen bir aýyz batasynyń ózine kóńiliń marqaıyp, mereıiń ósip qalady. «Jańbyrmen jer kógeredi, batamen el kógeredi» deıdi halyq danalyǵy. Elimizdiń kórkeıip jatqany qarııalardyń aq batasynyń arqasy. Osyny umytpaǵanymyz abzal. Ata-ájelerimizdiń aq batasy men tilegi, tálim-tárbıesi sanamyzda óshpesteı jattalyp qaldy. Es bilip, eseısek te, olardyń ósıet sózderin temirqazyqtaı ustanyp kele jatqan joqpyz ba?!
Al keıingi urpaqqa úlkenderdi syılaý men qurmetteý jóninde laıyqty tálim-tárbıe berip júrmiz be? Áı, qaıdam?!. Aǵa tolqyndy qurmetteýge baılanysty tálim-tárbıe durys júrgizilse, álgi jigit saýda úıine kireberiste ersi qylyq kórsetpes edi-aý? Aqsaqaldy qaǵyp-soǵyp óte shyqpaı, esik ashyp, qurmet kórsetken bolar edi ǵoı.
Urpaq almasady. Bul – ómir zańdylyǵy. Biraq, qarttarǵa qurmetpen qaraý sabaqtastyǵy úzilmegeni jón. Úlkenderdiń bátýaly sózderi men aqyldaryna qulaq assaq, kem bolmaıtynymyz aıdan anyq. Osydan otyz-qyryq jyl buryn aqylgóı aqsaqaldardyń aıtqanyna qulaq qoıyp, moıynusynýshy edi, qazir she? Aýyl aqsaqaldarynyń aqyl-keńesiniń arqasy shyǵar, el ishinde urlyq-qarlyq, urys-keris, daý-janjal, otbasyndaǵy oıran degendi sırek esitýshi edik. Qazir qyryqpyshaq bolyp jatqan aýyldar az emes. Qý dúnıeni bólise almaı, áldenege kelise almaı, birin-biri pyshaqtap, qanjosa bolyp jatqan joq pa? Munyń bári úlkenderdi qurmettemeýdiń, olardyń danagóı sózderine qulaq aspaýdyń saldary. Týǵan áke-sheshesin qarttar úıine, baýyr et balalaryn jetimder úıine tapsyryp jatqan soraqylyqtyń da túp-tórkini osynda.
Áne bir kúni kúre joldyń boıynda ketip bara jatyp, zırattyń mańyndaǵy tóbeniń basyndaǵy mynadaı jazýǵa kózim tústi: «Biz de sendeı bolǵanbyz, sen de bizdeı bolasyń». Osy sát kópti kórgen kónekóz aqsaqaldyń saýda úıinde jigitke aıtqan sózi sap etip oıyma oraldy.
Ǵalym OMARHAN,
«Egemen Qazaqstan»