Qazaq kúlkisiniń qydyry

Qalaǵańnyń búkil bitim-bolmysyn qazaqtyń ulttyq diliniń úlgisi retinde usynsa bolar edi dep oılaımyn. Sirá, dál mundaı minez­ge baı, qııalǵa kenen adam sırek. Osynaý asyl aǵanyń ázız kókiregine namys pen parasat, kisilik pen kishilik, degdarlyq pen qarapaıymdylyq, sabyr men salıqa, tolyp jatqan basqa da qasıet ataýly toptalyp uıa salǵandaı kórinedi. Sol qasıet­terdiń ishinde eń qudirettisi – kúlki, ázil. «Kóktóbedegi kezdesýi» qazaq dramatýrgııasyn álemdik sahnaǵa alyp shyqqany óz aldyna. Sonymen qatar, komedııa janryndaǵy klassıkalyq shyǵarma­lary ǵana emes, Qalekeń aıtqan qaljyńdar da halqymyzdyń rýhanı qazynasyna aınalǵan. Bul da ekiniń birine buıyra bermes baqyt, táńir syıyndaı syrly fenomen der edik. Sóıtken Qal­taı aǵa, zerdeleı qarasaq, shyn máninde ómirde de, jazýshylyq ónerde de birdeı qazaq kúlkisiniń qydyry bolǵan eken-aý. О́mi­riniń ǵıbrat­taryna júginsek, Qalekeńniń ıslam ále­minde de, túrki dúnıe­sinde de qadirmendi bolǵanyn baıqaı­myz. Dımekeńnen bastap, qazaqtyń  nebir marǵasqalaryn ádemi ázil, tapqyr kúlki qudiretimen sózden toqtata bilgen. Kúńgirt kóńildi, kermek ómirdi kúlkimen shýaqtan­dyryp ótken qazaqtyń Qaltaıyn halqy saǵynady, árdaıym este tutady. Olaı bolsa, asyl beınemen áli kúnge syrlasýdan jazbaǵan aǵanyń ómirserik qosaǵy, qara­shańyraǵynyń shyraqshysy Fatıma Bekjan­qyzy apaıy­myzdyń áńgimesinen de ádebıetimizdiń osynaý úlken tulǵas­y­nyń ulaǵatyn túısingendeımiz. – Fatıma apaı, Qalaǵańmen alǵash qa­laı tanysqanyńyz esińizde shyǵar? – Qaraǵym-aı, ony qalaı umytaıyn. 1952 jyl ǵoı. Men ózim bala kezimnen ki­leń aqyn-jazýshylardyń arasynda óstim. О́ıtkeni, naǵashym Ju­ma­ǵalı Saın, jezdem Ábdilda Tájibaev. She­shemniń nemere sińlisi sol Ábekeńde. Orys mektebinde oqysam da ár jazda Kókshetaý­da­ǵy aýylǵa aparyp, aǵa­ıyn-týystyń ara­syn­da, atamnyń qa­syn­da bolatyndyqtan, qazaqsha da jaqsy sóıledim. Ákem Bekjan Bektıev laýa­zymdy sharýashylyq qyzme­tinde boldy. Biraq soǵys jyldarynda kórgen qıyn­shylyqtan densaýlyǵy juqa­ryp, 52-ge tolmaı, 50-shi jyly kóz jumdy. Sonda úıde biz ózimiz tórt ul, tórt qyz, sosyn ákemniń soǵysta qaza tapqan inisiniń uly, naǵashymnyń qyzy bar, anamdy qosqanda 11 kisi qaldyq. Meniń ınstıtýttyń 3-shi kýrsyna ǵana kóshken kezim. Qınaldyq. Naǵashylarymyz, ákem­niń jora-joldas­tary kómektesip júrdi. Balalarǵa men ózim bas boldym. Qıyn­shylyqty kóre júrip, solardyń bárin jetkizdim. Bári joǵary bilim aldy. Al, Qalekeńmen birinshi kezdesýim bylaı. Naǵashym aqyn, jezdem dramatýrg bolǵasyn ba, óner, teatr jaǵyna beıimdeýmin. Opera teatrynda bir qoıylym ótip, qasymda qurby qyzym bar, soǵan bardyq. Birinshi qatardan oryn tıdi. Ol kezde meniń shashym eki órim, jerge túsetin edi. Jaqyndaý jerde otyrǵan eki-úsh jigit ózara sybyr-sybyr, biz jaqqa qaraı beredi. Sosyn bireýi turyp: «Myna shashqa tunshyǵyp ólse, arman joq shyǵar!» dedi. Bárimiz máz bolyp kúldik. Sóıtsem, bul sózdi aıtqan Qaltaı eken. О́mirde maǵan aıtqan alǵashqy sózi. – Sizge arnaǵan alǵashqy sózin de ázil, kúlkimen bastaǵan eken-aý Qalaǵań. – Iá. Sodan áńgimelesip kettik. Qasyn­daǵy jigitter tanystyryp jatyr. Mynaý Máskeýden GITIS-ti bitirip kelgen, ózi qoja deıdi. Ol kezde qojanyń kim ekenin men bilmeımin. «Áı, qojań ne?» dep suraımyn. «О́ziń, qazaqsha jaqsy biledi eken­siń, qojany neǵyp bilmeısiń?» deıdi ol. Já, qojanyń da kim ekenin bildik qoı. Sóıtsem, Qaltaıdyń ákesi úlken molda, oqymysty kisi bolǵan eken. Atyn eshkim atamaı, qaratory kisi bolǵandyqtan, Qara­molda dep ketken. Áıgili 1937 jyly, ishinde osy kisi de bar, 19 adamdy aparyp, kórlerin ózderine qazdyryp, atypty. Keıin Qaltaı ekeýmiz ákesiniń osy atylǵan jerin izdep, neshe jyl boıy taban tozdyrdyq. Qanshama adamdardan sura­dyq, KGB-ǵa da aryzdandyq. Jónin eshkim bilmeıdi. Sodan ol kisiniń súıegi qaı jerde qalǵanyn tappadyq. – Qalaı shańyraq kótergenderińizge toqtalsańyz? – Tanysqannan keıin tórt-bes aı ótkende úılendik qoı. Qaltaı Mádenıet mınıstrliginde repertýar bóliminiń bas redaktory bolyp isteıdi eken. Al, biz onda 8-shi Mart kóshesi, Gogol men Gor­kııdiń arasynda, baıaǵy Vernyı kópesteri sal­dyrǵan úıde turatynbyz. Mádenıet mınıstrligi burysh­ta, jap-jaqyn. Jıi kezdesip, kóńilimiz jarasty. Odan kóp uzamaı meniń  anammen tanysty. Ol kisi­niń de tilin tapty, unady. Aqyrynda quda tústi. Sóıtip, jubaılyq ómirimizdi basta­ǵanbyz. Tuńǵysh ulymyz Altaı 1953 jy­ly týdy. Odan keıingi – Jámılá. – Alǵashqy pesalarynyń qoıy­lýyn eske túsirseńiz qaıtedi? – «Bóltirik bórik astynda» degen al­ǵash­qy dramasynyń premerasy 1959 jy­ly boldy. Halyq qaptap ketti. Anshlag. Bılet ala almaı sabylǵan jurt. Kassada kezek. Zalda ıne shanshar jer joq, lyqa tolyp otyrdy. Jurt spektakldi jaqsy unatyp, keremet qabyl aldy. Biraq sahna perdesi jabyla sala, ómiri teatr tarıhynda bolmaǵan, aldyn-ala qasaqana oılastyryl­ǵan kórermender konferensııasy uıymdas­tyryldy. Oılamaǵan jerden tosyn bol­ǵany sondaı, alǵashynda ne isterge bilmeı qatty abyrjyp qaldyq. Erte bastan ádeıi daıyndap qoıǵan ózimizdiń aǵaıyn­dar birinen soń biri shyǵyp sóılep jatyr. Daý salyp, bul keńestik ómirge jabylǵan jala, jaǵylǵan kúıe, mundaı keıipkerler, mundaı jastar shyn ómirde joq desip, pesany iske alǵysyz etti. Sonda Muhań, Muhtar Áýezov bolmaǵanda pesany osy kó­rer­mender konferensııasy sileıte so­ǵyp jaýyp tastaı­myz degen ǵoı. – Áýezov aralasqan eken ǵoı bul iske? – Iá, sol kisi arasha tústi. Men ózim de naǵashym, aqyn Jumaǵalı Saın arqyly Muhtar aǵany bala kezimnen tanyp biletinmin. Muhtar Omar­hanuly Qalekeńniń bilimine, sózine rıza bolyp júretin. Sosyn, ákesiniń de tarıhyn estigen bolýy kerek. О́ıtkeni, 1956 jylǵy HH sezden keıin «jylymyq» ornaǵan. Ákesiniń kim bolǵa­nyn, 37-de kim ustalyp, kim aıdalǵanyn eshkim de jasyrmaıtyn kez. Qalekeńniń sol qaıǵysyn bilip, qansha qıyn­shylyq kórip oqyǵanyn, myna jaǵ­daıǵa qalaı jetkenin bilip Muhań Qalekeńdi jas ta bolsa keremet jaqsy kórip syılady. Tipti, bizdi úıine de shaqyryp, dám ta­tyrǵany ómir boıy ja­dymda. Jańaǵy prem­eraǵa Qaltaı ar­naıy shaqyryp, Muh­tar aǵa kelgen bolatyn, spektakldi bastan-aıaq rahattanyp kórgen bolatyn. Kórineý-kózge jasalyp jatqan qııanattan sahnalyq týyndyny  sol kisi birinshi bolyp qorǵady. Sol kúpti kóńil kúnderde Áýezovtiń «Bul kúlkige dán rıza­myz» degen maqalasy shy­ǵyp, sodan keıin baryp shýyldaqtardyń aýyz­dary jabyldy ǵoı áıteýir. Jalpy, Qalekeńniń qaı pesasy bolsa da ońaı ótken joq. Solaqaı synshylar, tıisti baqylaǵysh oryndar ylǵı da qoımaı túrtpektep, ana-myna jerinen  min taýyp otyrmasa, ishken astary boılaryna taramaıtyn. Sóıtse de halyq barlyq shyǵarmasyn jaqsy qarsy aldy. – Jańaǵy tıisti oryndar «Jat eldeni» de jaqtyra qoımaǵan bolar? – Bul jolǵy qysym-qýdalaý tipti sum­dyq bolyp, barlyq qoqaıdan asyp tústi. «Jat elde» pesasy Mustafa Shoqaı tý­raly ǵoı. Ol kezde bilmeıtin jurt múlde bilmeıdi de, biletinderi Shoqaıdyń atyn ataýǵa qorqady. Sońynda shyldyrlaǵan qońy­­raýy bola tura, sol taqyrypqa Qale­keńniń barýynyń ózi erlik edi. Spektakl daıyndyǵy júrip jatqan kezde KGB-dan eki kisi kelip: «Mustafa Shoqaı dep alýǵa bolmaıdy, siz oǵan basqa bir at berińiz» dedi. Sóıtkesin bas keıipkerdi Tańatarov dep aldy. «Tań shyǵystan, sol jaqtan atady dep ádeıi tańdap alyp tursyz ǵoı» dep onysyna da tıisti. Sodan ne kerek, teatrda akter­lerdiń bári unatyp, jandaryn salyp, qul­shynyp daıyndady. Jurt habarlanyp, bılet­tiń bári kúni buryn satylyp ketti. Premera bolatyn kúni keshke Qalekeń ekeýmiz teatrǵa jaıbaraqat kele jatsaq, kassanyń aldy topyrlaǵan adam. Soǵan tań qalyp: «bılet túgel satylyp ketti dep edi ǵoı. Myna kassanyń aldynda munsha halyq neǵyp tur?» degenimshe, Qaltaıdyń qabaǵy salbyrap sala berdi. Bir jaısyzdyq bol­ǵanyn júregi qurǵyr birden sezdi. Vahter bizdi dereý aparyp dırektordyń kabınetine kirgizdi. Onyń aıtqany: «Qaleke, premera bolmaıtyn boldy. Jurt bıletterin qaıta tapsyryp jatyr». Táýelsizdik alǵannan keıin Mustafa Shoqaı jaıynda japa-tar­maǵaı jazýshylar kóbeıdi. Ol durys ta shy­ǵar, biraq Qalekeńniń ol jaıly atyn aıt­qyzbaı, tyıym salyp qoıǵan kezde ba­tyldyq etip jazǵan pesasyn, birinshi premerasyn sóıtip bastan urǵandaı tars etkizip jaýyp tastaǵan, qaraǵym. Sahnaǵa keıin zordyń kúshimen shyqty. – Oıpyrmaı, sondaı jaǵdaıda Qalaǵań­nyń jany kúızelip, qalaı kúńi­rendi eken deseńizshi. – Aıtpa deımin. Meniń de qan qysymym kóterildi. Al, Qalekeń bolsa, júregi aýy­ryp, bólmeni kezip júrdi de qoıdy. Túnimen kóz ilmedi. Menen syryn búkpeýshi edi: «Búkil jurt izdeıtin, ǵulama oqymysty kisi bolǵan ákemdi molasyz qaldyrdy. Endi meniń izimnen de qalmaıtyn boldy bular. Bul halyq­tyń namysy qaı ýaqytta oıanar eken?» dep nalyp, nazalandy. Men qaıteıin, «Qaleke, nalyma, namys oıanady áli. О́ziń sııaqty kózi ashyq, bilimdi jigitter bar ǵoı» dep jubatqan bolamyn. – Ar jaǵynda nalany túrt­kilep jatqan da osy táýelsiz­digi­mizdi ańsaýy shyǵar-aý. – Sol keńestik kezdiń ózinde Qa­lekeńniń ár sóziniń astarynan azat­tyqqa, erkindikke degen ańsar kóńil atoılap turatyn. Táýelsizdikti kúnde túsin­de kóretindeı sóıleıtin. «Qa­shan ózimiz óz tilimizge, óz dinimizge, óz mádenıetimizge ıe bolamyz?» dep, ylǵı bir eńseli eldikti ańsaıtyn. Jazǵan pesalarynyń ózeginde de sol saryn, sol rýh jatatyn. – «Kóktóbedegi kezdesýi» qandaı! Jal­py­adamzattyq másele kótergen, adamnyń aryn tazalaý turǵysyndaǵy pesa emes pe? – Árıne, ózi Qaltaı bolsa, onyń ústine adamzattyń Aıtmatovymen birlesip jazsa, shyǵarma sondaı bolmaı qaıtedi. Shyńǵys­pen ekeýi elý jyldaı dos boldy. Týystaı bolyp ketti desem, artyq emes. Shyńǵystyń povesterinen Qaltaı biraz pesa jasady, shyǵarmalaryn qazaqshaǵa aýdardy. Al endi «Kóktóbedegi kezdesýdiń» jazylý jaıy bylaı. Bizdiń úıge  kelip qonaq bolyp otyr­ǵanynda Shyńǵys aıtty: – Birtalaı jańa derekterdi oqyp jatyr­myn. Bizdiń aǵaıyndardyń arasynda soǵys­ta tutqynǵa túsip qalǵandary bar. Sonyń ishinde nemisterge berilmeı, birazy tutqyn­nan qutylyp keldi de. Biraq kelgennen keıin munda olardyń kóbiniń basy quryp ketti. Osy jaǵdaılar oı salyp, bir povest jazaıyn dep otyrmyn, Qaleke. Qıyn shaqta adamdar bir-birin satýǵa, opasyzdyqqa qa­laı barady? Ardy, adamgershilikti qalaı saq­tap qalady? Osyny bir oılastyryp jaz­sam da deımin – dep edi, Qaltaı ilip áketti: – Shyqa, mynaý daıyn drama ǵoı. Men osydan pesa jazam! – dedi. Sol arada eki dos uzaq otyryp, bolashaq shyǵarmanyń mazmunyn, jalpy jelisin, negizgi ıdeıasyn aqyldasty. Sóıtip,  kóp uzatpaı pesany jazdy. «Kóktóbedegi kezdesý» osylaı týyp edi. Shyńǵys pen Qal­taıdyń elý jyldan astam dostyqtarynyń úlken bir belgisi osy pesa. Otbasymyzben de keremet syılasyp, jaqsy aralastyq. Úlken balasy Sanjar mektep bitirgesin osynda, Almatyǵa kelip, myna QazMÝ-ge tústi, meniń qolymda bir jyl turyp oqydy. Sosyn Máskeýge aýysty. Sonshalyqty týys bolyp kettik. Shyńǵystyń áıeli Keres te men sııaqty dáriger. Eki uly Sanjar men Asqar balamyzdaı boldy. Shyńǵys Alma­tyǵa kelse-aq, aldymen bizdiń úıge túsedi. «Shyńǵys keldi» degen habardy estigen joldas-jora qaptap, úıimizdiń esigi jabyl­maıtyn. Jyly-jumsaq, tátti-dámdimdi das­tar­qanyma tógip qoıatynmyn. Sondaı qyzyq dáýren bolatyn. – Qalaǵańnyń ár elde  de úlken dostary boldy ǵoı. – Solardyń báriniń Qalekeńe degen yqylasy keremet edi. Túriktiń ataqty satırık jazýshysy Ázız Nesınmen áńgime-ázilderi jarasyp otyrýshy edi. Túrkııaǵa barǵanda kórsetken syı-qurmetin aıtyp: «O-oı, aparmaǵan jeri joq, tanystyrmaǵan kisisi joq Ázız dosymnyń. Sondaı keremet, rahattanyp keldim, Fake» dep mereıi ósip keldi. Meni kóńil aýanyna qaraı birde «Fake», birde «báıbishe» deıtin. Joldas-jo­raǵa, tanysqan kisilerine óziniń de kóńili ashyq boldy, sonysyna qaraı basqalar da qatty syılaıtyn. Máskeýdegi birge oqyǵan dostary da árdaıym qurmet tutatyn. Galına Volchek «Sovremennık» teatrynda «Voshojdenıe v Fýdzııamýdy» tamasha etip qoıdy. Máskeýge sonyń premerasyna bar­dyq. Sonda spektaklde oınaǵan Oleg Tabakov: «O-o, Kaltaı... net, kak po kazahskıı dol­jen ıa vas nazvat? Da, Kaleke, ıa v etoı pese pochývstvoval sebıa sovsem po drýgomý!» dep, odan ári rııasyz áńgime jalǵas­tyryp ketýshi edi. Qazaq jazýshylarynan Asqar Súleı­menov, Ábish Kekilbaev, Muhtar Shahanov inilerimen jalyqpaı ádemi áńgimelesýshi edi. Basynda Asqar inisi tanystyrǵan Gerold Belgermen aqyryna deıin shyǵar­mashylyq baılanysyn, dosjar syılas­tyǵyn úzbedi. О́zi qaıtys bolǵasyn biraz pesalary toqtap qaldy. 80 jyldyǵy tusynda teatrlar Qalekeń shyǵarmalaryna bet burdy. Jańaǵy «Voshojdenıe v Fýdzııamýdy» Almatynyń Lermontov atyndaǵy orys teatrynyń bas rejısseri Rýben Andrıasıan jaqsylap qoıdy. Astanada júrip, odan aýyryp, alǵashqy qoıylymdaryna bara almaǵan edim. Sodan osy jylǵy naý­ryzdyń 25-inde kórdim. Teatr zalynda oty­ryp aıaýly Qaltaıymnyń sahnadaǵy arýaǵymen syr­lasqandaı boldym. Rýben­niń rejısserlik sheshimi de jańasha eken. Túgeldeı Kók­tóbedegi kórinister. Aısha apaı, onyń al­dynan oqyǵan dostar. So­lar­dyń arasynan aryz aıtqan kim? Sat­qyndyq qaıdan shyqty? Sol máseleler búgingi zamanmen de úndesip tur. Sony tebirene  kórip, Rýbenge rahmetimdi aıttym, zaldaǵy halyqqa rahmet aıttym. «Qazaq­tyń keń baıtaq jerine ıe bolyp otyrmyz. Bizge qazir eń keregi – aýyzbirshilik, bir-birimizge degen adaldyq. Spektakldiń sol taǵylymyn uǵynsańyz­dar, Qalekeńniń arýaǵy rıza» dedim zalǵa. Zal dý qol shapalaqtady. – Qalekeńniń el basshylarynyń aldynda da syıly bolyp, reti kelgende bazyna-erkeligin kóterte júrgenine de mysaldar jeterlik-aý. – Syıly bolǵany da mineziniń qasıetinen, sózdi taýyp sóıleıtininen ǵoı. Keńes ýaqytynda Dımekeń de Qaltaıǵa jaqsy qarady. Men ol kisiniń Sara degen qaryn­dasymen birge oqyǵam. Dımash aǵa meniń ákemdi biledi eken. Anda-sanda Saramen birge úıine baryp qalamyn. Sonda «bul osyndaı kisiniń qyzy» degende Dımekeń jadyraı túsip, jaqsy qarsy alatyn. Qalekeńdi baǵalady. Pesalaryn kórip, maqalalaryn oqyp turdy. Birde ústinen aryz túsken be, Dımekeń: «Qal­taı, seni týys­taryńnyń bárin qyzmetke ornalastyryp, úı áperedi deıdi ǵoı» dese, Qalekeń: «Dımeke-aý, meniń Al­matyda Morıs Sımashkodan basqa eshkimim joq qoı» dep sóz taýyp ketipti. О́mir boıy sondaı ádemi ázilderi qalmaıtyn. Táýelsizdigimizdi alǵanda elden erekshe qýandy, qazaqtyń ulan-ǵaıyr jerine endi ózimiz ıe bolamyz dep qýandy. Tarıhtyń qatparlaryn kóterip, talaı shyndyqty endi jaltaqtamaı aıta alatyn kún týdy dep eńsesin tiktep aldy. Endi myna jastardy durys oqytyp, durys tárbıeleý kerek deıtin. О́zi «Túrkistan» gazetin ashyp, kóp máselelerdi sonda aıtyp otyrdy. Sonda jaqsy maqalalar shyqqan kezde ózine Nursultan Ábishuly telefon soǵyp, iltı­pat-rızashylyǵyn bildirgeni bar. Qalekeń  memleketimizdiń ósip-óngenin, órlep-órkendegenin óz kózimmen kórsem deýshi edi. Átteń, dúnıe, soǵan jete almady. – О́mirden óterde ósıet aıta aldy ma? – Jedel júrip ketemin dep oılaǵan joq, úmit etti. Mańdaıyma solaı jazyl­ǵan ba, ákemniń súıegin Lenıngradtan ákelip edim, Qaltaıdy Máskeýden ákeldim. Sońǵy kúnderinde: «О́mirdiń búkil qıyn­shylyǵy endi seniń moınyńa túsetin boldy ǵoı. Qazaqtyń azamattary qandaı bolýy kerek degen meniń armanymdy nemerelerdiń qulaǵyna quıa ber» dep jıirek aıtty. О́zi kóre almaǵan eki shóberesi bar qazir. Eskendir men Látıfa. Atasy­nyń ósıetin solarǵa da aıtýdamyn. Qyzymyz Jámılá Astanada, «Qaz­Munaı­gazda» qyzmet isteıdi. Altaı uly­myz Almatyda. Zańger edi ǵoı. Seksen altynshy jyly Jeltoqsanda alańǵa ba­ryp, jigitterge: «Áı, aǵaıyndar, arandap qalmaıyq, basqa jolyn tabaıyq, áıtpese bálege ushyraısyńdar, tarqańdar» dep tur­ǵanda ustap áketip, KGB-nyń sýyq podvalyna qamap qoıyp, tergep-tepkileýmen anda-mynda aparyp úsh jyl aınal­dyrdy. Úlken kisilerdiń aldyna baryp júrip, áreń shyǵardyq. Qazir densaýlyǵy joq, júıkesi tozǵan. Qalekeńe de osy jaǵdaı áser etti. 73-ke ótti de, sodan shyǵa almaı qaldy ǵoı. – Aǵanyń artynda úlken ádebı murasy, baı kitaphana qaldy. Arhıvi de birshama dep otyrsyz. Buǵan da izdeýshi, qamqor janashyr kerek shyǵar? – Eń bastysy, Qaltaıdyń esimi hal­qynyń jady men júreginen óshpeýge bet alǵanyna shúkirshilik etemin. О́tken jyly Qyzyl­ordadaǵy ózi oqyǵan №2 mektepke aty berildi. О́ziniń shyǵarmalary 5 tomǵa jınaqtaldy. Ǵabıt Músirepovtiń «bul seniń ǵana qo­lyńnan keledi» dep mindet artyp qam­shylaýymen 20 jyl ómirin sarp etip aýdarǵan «Myń bir tún» ertegisiniń 8 tomy shyǵyp, qolǵa tıdi. Álbette, shy­ryldap biraz júgirýime de týra keldi. Osyǵan septesken Muhtar Qul-Muhammed pen Imanǵalı Tasmaǵambetovke rahmet. Endi arhıvin aqtaryp qarap, jarııa­lanbaǵan dúnıelerin jaryqqa shyǵarýym kerek. Jeke kitap­hanasynyń qory 10 myńnan asady. Ulttyq kitaphanadan da tabylmaıtyn sırek kitap­tary birtalaı. Áýeli kartotekasyn jasatyp alsam deımin. Sosyn Almatyda Qalekeńniń kitap­hanasyn ashýǵa bola ma eken, álde, Ulttyq kitaphanadan kórnekti oryn taýyp orna­las­tyramyz ba? – onyń da jaıyn Asta­naǵa baryp, azamattarmen aqyldasaıyn dep otyrmyn. О́zim Qalekem týraly estelik jaza bastap em, ınfark alǵaly ol da toqtap qaldy. Biraq keıingige ólmes sóz qaldyrǵan Qaltaı Muhamedjanov degen qazaqtyń ataqty jazý­shysynyń, úlken qaıratker tulǵasynyń ekinshi ómiri toqtamaıtynyna halqy barda, qalyń qazaǵy barda kóńilim senimdi. – Áńgimeńizge rahmet! Áńgimelesken Qorǵanbek AMANJOL. ___________________________________ Sýretti túsirgen Bersinbek SÁRSENOV.