Jaqynda Shyǵys Qazaqstan oblysy prokýrorynyń birinshi orynbasary Muratqalı Qul-Muhammed aqparat quraldary ókilderiniń qatysýymen ótken brıfıngte qylmystyq atqarý organdarynyń túzeý mekemeleri men tergeý ızolıatorlaryna qamalǵan jáne sottalǵan adamdardyń ustalý jaǵdaılaryn qamtamasyz etý zańdylyqtaryna júrgizilgen tekserýdiń qorytyndysyn tanystyrdy. 1998 jyly Qazaqstan «Azaptaýlarǵa jáne basqa da qatygez, adamgershilikke jatpaıtyn, ar-namysyn qorlaıtyn is-áreketter men jazalaý túrlerine qarsy» konvensııaǵa qosylyp, onyń talaptaryn oryndaýdy mindetine alǵany belgili. Osyǵan oraı, bıylǵy jyldyń 18 qańtarynda Bas prokýratýranyń usynysymen QR Parlamenti Májilisi «Qylmystyq prosess barysynda zańnyń kepildigin kúsheıtý men qylmystyq zańdy ári qaraı jeńildetý jaıly keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zań qabyldaǵan edi. QK 141-I babynda «qınaý», ıaǵnı – tergeýshiniń, anyqtaýdy júrgizýshi, ózge laýazymdy adamnyń qınalýshydan nemese úshinshi adamnan málimetter alý nemese moıyndatý, ol jasaǵan nemese jasady dep kúdik keltirilgen is-áreketter úshin jazalaý, kez kelgen sıpattaǵy kemsitýge negizdelgen sebep boıynsha qorqytý, májbúr etý maqsatymen qasaqana tán azabyn jáne psıhıkalyq zardap shektirýi dep saralanady.
Mine, osy nusqaýdy basshylyqqa ala otyryp, oblys prokýratýrasy aýmaqtyń quqyq qorǵaý organdarymen jáne oblystyń memlekettik emes uıymdarymen birlesip «qamaýǵa alynǵan, sottalǵan adamdar ustalyp otyrǵan mekemeler men memlekettik organdardyń qyzmetkerleriniń tarapynan qınaýǵa baılanysty qylmystyń aldyn alý týraly» is-shara josparyn bekitip, ony júzege asyrýda. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń prokýrory Qabdolla Tólegenov ony oryndaýdy qatań baqylaýǵa alǵan. Ústimizdegi jyldyń tórt aıynda prokýratýra organdaryna qylmystyq qýdalaý organdary qyzmetkerleriniń zańsyz áreketterine oraı jeti shaǵym túsipti. Onyń altaýy ShQO IID-iniń qaýipsizdik qyzmeti basqarmasyna joldandy. Aldyn ala tekserýdiń qorytyndysyna sáıkes, qylmystyq is qozǵaýdan bas tartý týraly qaýly shyqqan. Bul sheshimmen oblystyq prokýratýra kelisti. Al bir shaǵymdy prokýratýra mamandary ózderi teksere kele onyń da negizsiz ekenin dáleldedi.
Oblys prokýrorynyń aǵa kómekshisi Vıktor Podrezovtiń aıtýynsha, prokýratýra qyzmetkerleri júrgizgen tekserý amaldary kezinde jyl basynan bergi ýaqyt ishinde zańsyz ustalǵan 17 adam bosatylypty.
Qazir oblysta 20 ýaqytsha ustaý ızolıatory, 12 túzeý mekemesi men eki tergeý ızolıatory jumys istep tur. Alaıda, qamaýǵa alynǵandardy ustaý erejeleri saqtalmaıdy. Ǵımarattardyń kóbi osydan 40-60 jyl buryn salynǵan. Keıbirinde sý qubyry, káriz, jeldetkish múldem joq. О́skemen, Semeı qalalaryndaǵy ýaqytsha ustaý ızolıatorlary qysta sýyq bolsa, al jaz mezgilinde ysyp ketedi, jeldetkish atymen joq. Kúrshim, Glýbokoe, Tarbaǵataı, Abaı, Úrjar aýdandarynyń ýaqytsha ustaý ızolıatorlarynda da osyndaı kemshilikter anyqtalyp otyr.
Brıfıngti qorytyndylaǵan oblys prokýrorynyń birinshi orynbasary Muratqalı Qul-Muhammed qamaýdaǵylardyń jaıy qaraýsyz qala bermeı, olarǵa tıisti jaǵdaılardyń jasalýy qajettigine toqtala ketti.
Ońdasyn ELÝBAI,
О́skemen.