JUMYS JÚIELI JÚRGIZILÝDE

Baǵdarlama qala boıynsha qalaı júıelenip, qalaı oryndalýda? – Elimizdiń órkendeýi úshin Úkimette qa­byldanǵan baǵdarlamalardyń bári de oryndalý úshin jasaldy. Árıne, “Jol kartasy” baǵ­dar­la­masyn júzege asyrýǵa bárimiz de belsendi úles qosýdamyz, sondyqtan tolyq senimdimin. Búgingi kúni oblys ortalyǵynda osy baǵdar­la­maǵa oraı 123 nysanda qurylys jáne kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilýde. Bul jobany iske asyrý qalanyń bilim berý, áleýmettik qor­ǵaý, mádenıet jáne sport nysandaryn, sondaı-aq, qala kóshelerin, aýlaishilik joldardy jóndeýde, turǵyn úı-kommýnaldyq sala qury­lymdaryn saqtap qalýǵa úlken kómegin tıgizip otyr. Mysaly, qalanyń sý-jylý, elektrmen jab­dyqtaý jáne káriz júıelerin qaıta jaraq­tandyrý jáne Lermontov, Dımıtrov kóshele­rin­degi káriz kollektory, sonymen qatar, 61 aýlany kóriktendirý boıynsha, avtobeket aýmaǵyn, Konstıtýsııa alańyn jáne qalanyń 4 skverin kóriktendirý boıynsha jumystar qazir aıaqtalyp ta qaldy. Jaz boıy júrgizilgen jumystar nátıjesinde oblys ortalyǵyndaǵy 78 mektep pen balabaqsha, kitaphanalar, “Ko­los” balalar mádenı ortalyǵy, “Kosmos” jas­tar úıi, “Shymyr”, “Tolqyn” basseınderi, “Ze­lenaıa rosha” shańǵy rollerli bazasy, “Juldyz” stadıony tolyq jóndeýden ótedi. Bul nysan­dar­daǵy jumys merzimi men qurylys sapasy qatań baqylanýda. Osy maqsatta qa­la­lyq ákimdikte quramynda qala ákiminiń oryn­basarlary, qalalyq máslıhattyń depýtattary jáne “Nur Otan” partııasynyń ókilderi bar ar­naıy toptar quryldy. “Jol kartasy” baǵdarlamasy arqa­synda qalanyń turǵyndary eńbekke aralasyp, 6685 jańa jumys orny quryldy. – Oblys ortalyǵyna qarasty qala aına­la­synda tursa da problemalary qordalanyp qalǵan Moıyldy, Jetinshi aýyl, Sháýken, Kenjekól sııaqty aýyldar bar. Mysaly, Moıyldy aýylynda 100 búldirshin bar, olarǵa balabaqsha kerek degendeı... – Árıne, bul aýyldarǵa birneshe ret bar­dym. Moıyldydaǵy sýdy tazartý keshendi blok-modýlin iske qostyq. Qazir aýyl tur­ǵyn­daryn taza aýyz sýmen qamtamasyz etý máselesi sheshildi. Endigi másele osy aýyldaǵy kóp qa­batty úılerdi jylýmen qamtamasyz etý bolyp tur. Qalǵan aýyldarǵa da, mysaly, jergilikti jurt Jetinshi aýyl atap ketken Qazanǵap bı babamyz ómir súrgen Pavlodar-Astana joly baǵyty boıyndaǵy aýylǵa “Jol kartasy” baǵdarlamasy boıynsha qarajat bólinip, onyń ishinde kúrdeli jóndeýge, kóriktendirýge jáne balabaqshanyń aýmaǵyn kógaldandyrýǵa 10,4 mln. teńge, mektepterdi jóndeýge 10,9 mln. teń­ge, syrtqy jaryqtandyrý elektr jelilerin jón­deýge 21,9 mln. teńge bólindi. Bul aýylǵa qazir jańadan ákim taǵaıyndaldy. Oblys orta­lyǵynyń ataýymen attas Pavlodar degen de aýylymyz bar. Osy jerde Qasym qajynyń atyndaǵy meshit bar, ári qaraı jergilikti aqsa­qaldar jyr etip aıtyp bergen ótken tarıhtyń shejiresindeı bolyp Sháýken baı ómir súrgen Sháýken qumy, Sháýken aýyly jatyr. Bir jaqsy jańalyq — osy aýylda ótken qyrkúıek aıynda 420 oqýshyǵa arnalǵan jańa mektep paıdalanýǵa berildi. Balabaqsha úıine kúrdeli jáne aǵymdaǵy jóndeý jumystary júrgizildi. Aýyl joldary da retke kelip qaldy, jańadan boı kótergen turǵyn úılerge jaryq ótkizilýde. Aldaǵy ýaqytta josparǵa saı aýyl turǵyn­dary­nyń ál-aýqatyn kóterý úshin dárigerlik ambý­la­torııanyń jańa ǵımaratyn, balabaqsha salý, aýyl klýbyn jóndeý qajet ekenin bilemiz. Al, búǵan deıin Kenjekól aýylynda elektr jaryǵymen jabdyqtaý jáne aýyz sý boıynsha máseleler bar bolatyn. Aýyldyq okrýgte jańadan salynǵan turǵyn úılerdi elektrmen jabdyqtaýdy keńeıtý boıynsha arnaıy joba ázirlep, aýyldy qalanyń ortalyq sý júıesimen jabdyqtaý jumystaryn aıaqtaýǵa tapsyrma berildi. – Qalanyń osy aýyldyq aýmaǵynyń ózi azyq-túlik beldeýin qurýǵa suranyp-aq tur­ǵandaı... – Bul jerde negizinen oblys ortalyǵyna jaqyn ornalasqan Pavlodar aýdany jáne Aqsý qalalyq aýyldyq aýmaǵy kókónis ósirýmen shuǵyldanady. Jyl saıyn kartop, qyryqqabat, qyzylsha, sábiz, basqa da kókónistermen qala turǵyndaryn qamtamasyz etip otyrady. Al, bizdiń qalaǵa qarasty aýyldarymyzda mal je­te­di, qazir iri qara mal basynyń sany 9,5 myń­ǵa jetti, qoı men eshki 11,2 myń basty, jylqy 1,5 myń basty qurap otyr. Qus sany 35,4 myńǵa jetti. Aýyldarymyz jyl saıyn jumyrtqa, sút pen et óndirýde. – Bıyl oblys ortalyǵy, ákimdikterdiń mańaıy túgeldeı gúlge toldy dese de bolady. Tipti, qala turǵyndary “Jol kartasy” degen gúl egý dep uǵyp qalyp júr. – Jazdykúni oblys ortalyǵyn kógal­dan­dy­rý tájirıbesin almasý maqsatymen bizdiń qalamyzǵa Astanadan delegasııa kelip ketti. Olar jańa tehnologııalardy, qazirgi zamanǵa saı tehnıkany qoldaný boıynsha sóz qozǵady. Búginde “Astanazelenstroı” aksıonerlik qoǵamy, jergilikti INEÝ joǵary oqý orny oqy­týshylarynyń usynystary boıynsha bizdiń qalamyzdy kógaldandyrý máselesiniń jańa tujyrymdamasy men jobasy ázirlenýde. Jyl saıyn stýdenttik eńbek otrıadtarymen jáne merdigerlik uıymdarmen kógal alańdaryn jańartý men jóndeý oryndaldy dep esep beredi. Shedrın, Qamzın, Kataev, Shókın, Marǵulan, Pahomov, Lenın kósheleri boıynsha kógal alańdaryn jańartý jóninde jumystar bıylǵy jyly oryndalady. Qanysh Sátbaev, Kýtýzov, Lenın, Jeńis skveri, Toraıǵyrov kósheleri boıynsha kógal alańdary jóndelip jatyr. Sonymen qatar, qalada qylqan japy­raq­ty jáne japyraq tuqymdy aǵashtar, jańa tehnologııa boıynsha iri taldar jer topyra­ǵy­men otyrǵyzylady. О́tken jyly 900-ge jýyq jer topyraǵymen aǵash otyrǵyzyldy, Ýsolka shaǵyn aýdanynda qorshaý retinde bes myńǵa jýyq qaraǵash otyrǵyzyldy. Mektep, PIK, balalar jáne emdeý mekemeleriniń ótinimi boı­yn­sha mekeme aýmaqtaryna otyrǵyzý úshin 4677 dana aǵash­tar men butalar ákelindi. О́tken jyly qala kósheleri men skverlerinde 12 700 sharshy metr jerge ashyq tústi birjyl­dyq oıýly kompozısııa túrindegi gúlzarlar otyrǵyzyldy. Qalany kógaldandyrý úshin birjyldyq gúlder otyrǵyzylady. Sebebi, olar­dyń gúldený merzimi uzaq. Kópjyldyq gúl­der­diń kópshiliginde gúldený merzimi az ýaqyt, sondaı-aq gúlzarlar jyldyń sýyq ýaqytynda taptalyp qalatyn qoǵamdyq jerlerde orna­lasqan, sondyqtan olardy kóp qoldana qoı­maımyz. – Qaptaǵan óndiris oryndary shoǵyrlanǵan oblys ortalyǵynda daǵdarysty eńserýge oraı qandaı sharalar jasalýda? – Elbasy daǵdarys saldaryn jeńýge baǵyt­talǵan jáne elimizdiń osy synaqtan aman-esen shyǵyp ketýi úshin, odan keıingi ekonomıkalyq órleý, ósý boıynsha birneshe mindetter júktegeni belgili. О́nerkásip oryndary 2009 jyldyń alǵashqy jarty jyldyǵynda 143,4 mlrd.teńgeniń ónimin óndirdi. Bul kúnderi osyǵan oraı oblys ortalyǵynda áleýmettik-ekonomıkalyq damý baǵytyndaǵy 17 ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq baǵdarlama iske asy­rylýda. Negizgi kapıtalǵa ınvestısııalardyń tartylýy 28,2 mlrd. teńgeni qurady, bul – 2008 jyldyń deńgeıinen 1,2 % artyq. Bul kúnderi oblys ortalyǵynda 9 ındýstrııalyq joba júzege asty. “Qazaqstannyń 30 korporatıvti kósh­bas­shysy” baǵdarlamasy sheńberinde elektrolız zaýytynyń ekinshi kezeginiń qurylysy jal­ǵa­sý­da. Ekinshi serpindi joba – Pavlodar hımııa zaýyty bazasyndaǵy “Kaýstık” aksıonerlik qoǵamynda shyǵarylatyn hlor-silti óndirisi bolyp tabylady. Iri jobalardan basqa shaǵyn jáne orta bızneske de erekshe kóńil bólinedi. Qalanyń shaǵyn kásipkerlik salasynda 18,4 myń kásipkerlik sýbektiler bar bolsa, munda 35 myń adam jumys jasaıdy. Turǵyn úı qurylysy jalǵasýda, ótken jyly jalpy aýdany 37,3 myń sharshy metr turǵyn úıler paıdalanýǵa berildi. Oblys ortalyǵyndaǵy, Pavlodar aýylyndaǵy jáne qaladaǵy 420 oryn­ǵa arnalǵan mektep, Kenjekól aýy­lyn­da­ǵy balalar aýyly qurylysy aıaqtaldy. Mek­tepke deıingi balalar uıymdaryndaǵy bala ornynyń tapshylyǵyn tómendetý maqsatynda ótken jyly qalada 6 balabaqsha qaıta jón­delip, qoldanysqa berildi. Búginde jańa jumys ornyn ashý men saqtaý, turǵyndardyń naqty kiri­sterin saqtaý, azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý basty nazarda. “Jol kartasy” boıynsha 6685 jańa jumys orny quryldy, ınvestısııalyq joba boıynsha ónerkásipte 5072 jańa jumys orny ashyldy. Jumyspen qamtý baǵdarlamasy boıynsha qalada 2048 jańa jumys orny ashylyp, 5 myń azamatty jumys­qa ornalastyrý múmkindigi týdy. Qala tur­ǵyn­daryn sapaly azyq-túlikpen qamtamasyz etý maqsatynda aýylsharýashylyq jármeńkeleri ótkiziledi. 2009 jyly osyndaı 29 jármeńke ótkizilip, shamamen 200 mln. teńge somasyna aýylsharýashylyq ónimderi satyldy. – Baqytjan Tólejanuly, kóshe boıyna qoıylǵan qazaqtyń yrymynda joq sap-sary sıyrdyń, ala-qula jylqynyń, qumyra, arba­nyń, qudyqtyń qazaqy qaýymnyń qanshalyqty renishin týdyrǵanyn jaqsy bilesiz. Kóshelerde qazaq tilinde jarnama, habarlandyrýlar degen múlde kezdespeıdi. Aldaǵy ýaqytta soltústik óńirdegi oblys ortalyǵyn qanshalyqty qazaqy, ult­tyq naqyshta árlendirip, birtýar aǵalary­myzǵa eskertkishter turǵyzýǵa úles qosa alasyz? – Osy jýyrda ǵulama ǵalym Qanysh Sát­baevqa eskertkish ornatamyz. Aldaǵy ýaqytta sap-sary sıyrdyń, ala-qula jylqy, qumyra, arbalardyń ornyna ulttyq naqyshtaǵy asyq, túıe, qoı, jylqy sııaqty qazaq uǵymynda saq­talǵan tól dúnıelerimizdi jasap ornalastyrý úshin qalalyq sáýlet bólimine tapsyrma berildi. Bul kúnderi Júsipbek Aımaýytov atyndaǵy qazaq mýzykaly drama teatrynyń aýlasy “Jol kartasy” baǵdarlamasy aıasynda jóndeldi. Qa­zaq qaýymynyń endi osy jerden Aımaýy­tov­tyń eskertkishi oryn alsa degen tilegin de estip júrmiz. Árıne, ótkenge eskertkish ornatý bizdiń paryzym sanalady ǵoı. – Qys qatty bolyp tur. Problema týyndap júrmeı me? – Qalanyń turǵyn úı qorynda 1314 kóp qabatty turǵyn úı bar. Qysqy merzimge turǵyn úı qoryn ýaqytyly jáne sapaly daıyndaý maq­satynda jaz aılarynda-aq qalalyq ákim­dikte shtab quryldy. Apta saıyn qalanyń bar­lyq kommýnaldyq qyzmet salasy basshy­lary­nyń qatysýymen josparlanǵan jóndeý ju­mystary men olardy júrgizýge ketetin shy­ǵyn­dar, daıyndyq máselesi men problemalaryn qarastyratyn 24 ret shtab májilisteri ótkizildi. Sondyqtan, qala qysty qysylmaı ótkizip jatyr dep aıta alamyn. Qalalyq jylý jelilerine, sý qubyry jelilerine, káriz jelilerine kúrdeli jóndeý jasalyndy. Jóndeý jumystaryn keste boı­ynsha “Pavlodar jylý jelileri” aksıonerlik qoǵamy, “Pavlodar-Vodokanal” jaýapkershiligi shekteýli seriktestikteri júrgizdi.

Áńgimelesken Farıda BYQAI.