Qobyzdy kıiz úıde otyryp tyńdaǵym keledi

Volfram BÝRGERT, shveısarııalyq DIVOX dybys jazý kompanııasynyń prezıdenti:

Qobyzdy kıiz úıde otyryp tyńdaǵym keledi

Qazaqtyń «qulaqtan kirip, boıdy alar» ásem án-kúıleriniń qudireti jer júzin jaýlaýǵa jetetindeı kórinedi de turady. Qaıdan bileıik, bálkim, álemdegi árbir ult ókili ózderi týraly osylaı oılaıtyn shyǵar. «Qoǵaly-aı, árkim kóńili joǵary-aı!» degendeı. Biraq sol babadan mıras baıly­ǵy­myzdy bazarlaýǵa kelgende keıde bizdiń kejegemiz keıin tartatyn tá­rizdi. Áıtpese, bul baǵyttaǵy tabys­ta­rymyz qazirgiden góri qomaqtyraq bol­mas pa edi. Degenmen, aýyzdy qur shóp­pen súrte bergenimiz jaramas. Halyqaralyq baıqaýlarda qatarynan qara úzip, qanjyǵalaryna báıge baılap júrgen sahna sańlaqtarymyz barshylyq. Olardyń oryndaýyndaǵy ulttyq mýzyka týyndylary arysy Amerıkany, berisi Eýropany eleń­de­tip, talǵamy bıik kórermendi talaı ta­m­­- sandyrǵany belgili. Osydan týra úsh kún buryn «Egemen Qazaqstan» gazetiniń redaksııa­syna Shveısarııadaǵy DIVOX dybys ja­zý kompanııasynyń prezıdenti Vol­fram Býrgert keldi. Alystan at arytyp jetken qadirli qonaǵymyz qur qol emes eken. Aerofonııa atty saz teh­no­logııasyndaǵy eń sońǵy úlgidegi úr­­dispen shyǵarǵan eki birdeı erek únta­spasyn ákelip, bas basylymnyń tó­raǵasy Darhan Qydyrálige syıǵa tartty. Máseleniń mán-jaıyn mártebeli meımannyń jolbastaýshysy Ǵazıza Ju­banova atyndaǵy memlekettik shekti aspaptar kvartetiniń kórkemdik je­tekshisi, Qazaqstannyń eńbek si­ńirgen qaıratkeri Ernar Myńtaev tú­sindirdi. Onyń aıtýynsha, Býrgert myrza basqaratyn DIVOX kompanııa­sy negizinen kásibı kameralyq mý­zykany kúıtabaqqa túsirýmen aına­lysatyn Eýropadaǵy eń tanymal brend­terdiń birinen sanalady eken. Negi­zi­nen kameralyq mýzykanyń maıtalmandaryn nemese osy janrda jańa kórine bastaǵan jas juldyzdardyń oryndaýyndaǵy eleýli dúnıelerdi jazyp, taratady. – Biz bul kisimen tórt jyl bu­ryn Shveısarııada kezdestik. Shy­ǵar­mashylyq ujymdaǵy tórt ji­git Prezıdenttiń «Bolashaq» baǵ­dar­la­ma­sy boıynsha Bazelde oqyp júrgen ke­zimiz edi, – deıdi Ernar ótken shaq­ty eske túsirip. – Birde qaladaǵy stý­dent­ter konsertine qatystyq. Boı­ymyzdaǵy bar qabiletimizdi salyp baq­tyq. Mendelsonnyń eki shy­ǵar­masyn oryndadyq. – Bárimizge neke kýáligin tap­syr­­ǵan­da qulaq quryshymyzdy qan­­­dyrǵan ataqty mahabbat mar­shy­nyń avtory ǵoı. Osyny oı­na­ǵan organ Londondaǵy áýlıe Anna shir­keýinde ornalasqanynan ha­ba­ry­­myz bar. – Dál ózi. Sodan konsertten keı­in qolymyzdy qysyp, oryn­daý­­­shylyq mánerimiz oıynan shyq­qa­nyn, shyǵarmashylyq baılanys ornatýǵa qulyqty ekendigin bil­dirdi. Jarty jyldan soń alǵashqy al­bomymyzdyń jaryq kórýine jaǵ­daı jasady. Keıin­nen tipti dostasyp kettik. Aralas-qu­ra­lastyqtyń arqasynda aramyzda aıtylmaıtyn syr qalmaıtyn dárejege jettik. Qa­nyma tartpaı turam ba, emen-jar­qyn áńgimeler ústinde qazaq má­de­nıe­tiniń injý-marjandary jaıy­n- da sóz qozǵaýdy ádetke aınal­dyrdym. Jaq­syǵa jany qumar prodıýser birden qy­zyǵýshylyq ta­ny­typ, irkilmesten ir­geli iske ki­ris­ti. Astanaǵa arnaıy at basyn bu­r­yp, halqymyzdyń kóne aspapta­ry­men, mýzykalyq mu­ra­la­ry­men ja­qy­n­yraq tanysty. Ta­la­nt­- ­ty tarlan­boz Álqýat Qazaqbaev bastaǵan qo­byzshylarymyzdyń óne­rin tamashalaǵanda aýzyn ashyp, kózin jumyp, qaıran qaldy. «Mynaý keremet qoı. Seniń nıetińdi túsindim. Mun­daı ǵajaıypqa búkil ǵalam tań­danýǵa tıis» dep tańdaıyn ta­qyl­dat­qanyn kózimmen kórdim. Uzyn sóz­­­diń qysqasy, aǵamyz aldy-arty­myz­­ǵa qaratpaı jańa jobasyna qa­ty­sýymyzdy qoldady. Kókten til­e­g­en­imiz jerden tabylyp jatsa, ne tu­rys?! Utymdy usynysty qýana-qýana qabyldadyq. Maǵan aǵanyń mýzykalyq týyndylar men aspaptardy iriktep, sheber oryndaýshylardy izdep tabýdy tapsyryp, qalǵan qajettilikterdiń bárin óz moınyna aldy. – Myna eki dıski sonyń jemisi ǵoı? – Iá. – Qaı jerde jazdyńyzdar? – Máskeýdegi Slobodkın orta­ly­ǵyn­da taspaǵa tarttyq. – Anaý Arbattaǵy, Reseıdiń ha­lyq ártisi Pavel Slobodkın sal­dy­r­ǵan konsert zaly ǵoı. Bir jaǵy teatr esebindegi ǵımarat bilem. – Ol ortanyń akýstıkasy ǵajap! Onyń ústine dál sol tusta rýbldiń quny quldyrap, ekonomıkalyq ja­ǵy­nan tıimdi bolyp turdy. Re­seıdiń asta­nasyna bárimizdi aldyryp, qy­rýar qarjysyna Eýropanyń ózinde endi ene bastaǵan aerofonııa teh­nologııa­symen ózderińiz kórip otyr­ǵan eki úntaspany dúnıege kel­tirdi. – Munda qandaı dúnıeler qam­tyl­ǵan? – Birinshisinde – KSRO halyq ártisi Ǵazıza Jubanova bastaǵan kórnekti kompozıtorlarymyzdyń klassıkalyq shyǵarmalary, al ekinshisinde – «Uly dala áýenderi» aıdarymen Qorqyttyń «Qońyry», Qur­manǵazynyń «Adaıy», Táttimbettiń «Qo­s­basary», Ábdi­momyn Jel­di­baevtyń «Erke­sylqymy», Tólegen Mo­m­be­kov­tiń «Saltanaty», Álqýat Qazaqbaevtyń «Abylaı hannyń jo­ryǵy» sekildi kúıler, sosyn dás­túrli ánshi Elikbaı Isa tógildirgen «Súıin­baıdyń termesi» bar. – Bárekeldi! Endigi áńgimeni qazaq ónerine osynshama qamqorlyq ja­saǵan shveısarııalyq jam­poz­dyń ózi­nen estigenimiz jón bolar. – Álbette. – Olaı bolsa, Býrgert myrza, aı­tyńyzshy, mýzyka siz úshin ma­man­dyq pa, álde júrek qalaýy ma? – Mamandyǵym boıynsha men – psı­hologpyn. Al mýzyka – meniń ómi­ri­m­- niń mán-maǵynasy. Ádemi áýen­der­di tyńdasam janym jaı tabady. – Ieligińizdegi kompanııanyń kóz­degen maqsaty ne? – О́ner shirkin san salaly ekenin bilesiz. Biz sonyń ishinde kameralyq mýzykany nasıhattaýdy jón sanadyq. Onyń tyńdarmany estrada nemese operadaǵydaı kóp emes. Sondyqtan tabysy azdaý da, shyǵyny kópteý. Áıtse de, alǵa qoıǵan maqsatymyzdan aınyǵan emespiz. – Klassıkalyq kompozıtorlardan kimderdi «pir» tutasyz? – Brams pen Stravınskıdiń she­devr­lerine eltýden eshqashan ja­lyq­paı­myn. – Jón eken. Biri «Nemis rek­vıe­min» jazǵan, ekinshisi Sankt-Peter­býrg­te týyp, Nıý-Iorkte ól­­gen orys korıfeıi. Ekeýi de ro­ma­n­tı­ka­lyq baǵyttyń bahadúr­le­ri. Al endi qazaq mýzykasyna qu­mar­­týyń­yz­dyń sebebi nede? – Bazeldegi baıyrǵy dosym pro­fe­ssor Raıner Shmıdt meni birde óz shá­kirtteriniń konsertine shaqyrdy. Ol mýzykanyń maıyn ishken asa iri ma­man. Ulaǵatty ustaz. Kórermender al­dynda japonııalyq, ıspanııalyq, brı­tanııalyq, shveısarııalyq jáne qa­zaqstandyq kvartetter óner kó­r­­setti. Maǵan myna Erlandardyń tó­rt­­­­tigi qatty unady. Bulardyń qol­­­­tań­­­basynan eýropalyqtarda kez­­­des­peı­tin erekshe naqyshty baı­qa­­dym. Bas-aıaǵy jup-jumyr tu­tas­­tyqty tula boıymmen sezindim. О́ne­­­boıymdy shy­myrlatqan ózgeshe aǵyn jan-jú­re­gimdi eljiretip, bó­lek­she kúıge bóledi. Sodan ónerli órendermen ózara pikir almasyp, bite qaınasyp kettim. – Qazaqstan jaıynda buryn-sońdy estip-bilip pe edińiz? – О́kinishke qaraı, sizderdiń el­de­ri­ńiz týraly málimetim múldem mardy­msyz. – Jaraıdy, Qazaqstannyń tarıhyn, mádenıetin, ekonomıkasyn, ta­ǵysyn taǵylaryn bilmeı-aq qoı­y­­­ńyz. Al endi dúnıe júziniń kar­ta­­syn­­da dalıyp jatqan aýmaqty alyp mem­leketti kórmeý múmkin emes qoı? – 1991 jylǵa deıin KSRO-ǵa kóz­qarasymyz onsha durys bolma­dy da, oǵan qarasty odaqtas res­pýb­lı­ka­larǵa mán bermegenimizdi ne­sine jasyraıyq. – Qazir qalaı qaraısyz? – O, ony aıtyp jetkize almas­pyn. Astanaǵa osymen tórtinshi ret kelýim. Kórkine kóz toımaıdy. О́te qysqa merzimde samaladaı qala salyp tastaǵandaryńyz tym tań­ǵalarlyq qubylys. Adamdaryńyz qandaı aqjarqyn. Otandastaryńyz materıaldyq ıgilikterden góri rýhanı qundylyqtar tóńireginde kóbirek tolǵanatyny tánti etti. Rýhanı ustyndaryńyz myqty eken. – Shveısarııa bankteriniń aýyly bizden alys, sondyqtan kóz al­dymyzǵa kókala qaǵazdy aqsha­dan góri qolmen ustaýǵa kel­meıtin, tek sanamen ǵana sezetin altynǵa aıyr­­bas­tamas baılyqtar kó­birek eles­teı­tin shyǵar (Ázil-shyny ara­l­as só­zimizge keńkildep kúl­gen keıip­kerimiz otyrǵan orny­nan turyp, qo­lymyzdy qysty da, úzi­l­gen áńgi­mesin ári qaraı jal­ǵa­s­tyrdy). – Astanaǵa saparlarym aıasynda salt-dástúrlerińizben de birshama tanystym. Kongress-holdaǵy birqatar mádenı sharalarǵa qatystym. Me­niń­she, árbir mýzyka aspabynyń dy­by­sy táýirirek estiletin oryndar bo­lady. Máselen, organ dybysynyń shirkeýlerde shalqı shyǵatyny sııa­qty. Nege ekeni qaıdam, qazaqtyń qasıetti qobyzyn kıiz úıde tyńdaǵym ke­ledi. Sumdyq suńǵyla aspap! Qo­ńyr úni kisiniń qaı-qaıdaǵysyn qoz­ǵaı­dy. Bizdiń kompanııa qoldaryńyzdaǵy albomdy Qazaqstan Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna oraı usynady. – Menińshe, sóıtetin jóni bar. О́ıtkeni, bizdiń qobyz – sizder qatty qadirleıtin skrıpkanyń babasy. Alaıda, mýzykatanýdyń birde-bir oqýlyǵynda bul jaıly jazylmaıdy. – Skrıpkanyń birden qazirgi qalpynda aspannan túse qalmaǵany anyq. Stradıvarıı sııaqty sheberler ǵasyrlar boıy jetildirgeni ámbege aıan. – Áńgimeńizge kóp rahmet. *** Keshe Ulttyq mýzeıde joǵaryda biz jaı-japsaryn baıandaǵan úntas­pa­lardyń tusaýkeser rásimi ótti. Oǵan bir top zııaly qaýym ókilderi qa­tysyp, shveısarııalyq prodıýserge rızashylyǵyn bildirdi. Áńgimelesken Talǵat BATYRHAN, «Egemen Qazaqstan» Sýretti túsirgen Erlan OMAROV