Aqsha kerek pe?

Qolma-qol alyp, qol qoıyńyz! 1999 jyly qarjy júıesiniń turaqtylyǵyn nyǵaıtý jáne qoldaý maqsatynda Qazaqstannyń depozıtterge kepildik berý qory quryldy. Álemniń 104 elinde depozıtterdi saqtandyrý júıesiniń ár túrli nysandary qoldanylady.  Atalmysh júıeni alǵashqy ret Amerıka Qurama Shtattary júzege asyrdy. Al onyń qurylýyna eldegi ekonomıkalyq daǵdarys túrtki boldy. Qazaqstannyń depozıtterge kepildik berý qorynyń beretin kepili – eger bank májbúrli túrde taratylatyn bolsa, salymshy-jeke tulǵalardyń, jeke kásipkerlerdiń ulttyq nemese shetel valıýtasyndaǵy  depozıtke salynǵan qarajaty  memleket belgilegen mólsherde, ıaǵnı 10 mıllıonǵa deıin ulttyq valıýtada jáne 5 mıllıon teńge kóleminde shetel valıýtasynda qaıtarylady.   Sonymen qatar, salymshylardyń qarajaty qaı bankte bolsyn óteledi. Qazirgi tańda Qazaqstannyń depozıtterge kepildik berý  qory májbúrli túrde taratylǵan «Valıýt-Tranzıt Bank» AQ salymshylaryna qosymsha ótemderdi tóleýdi bitirdi. Bul týraly jáne  Qordyń basqa da jetistikteri jóninde onyń tóraǵasy Baqyt QOǴYLOV aıtyp berdi. – Baqyt Bekturǵanuly,  osy jazda «Valıýt-Tranzıt Bank» salymshylaryna qosymsha kepildik berilgen ótemdi tóleý merzimi máresine jetti, bul shara qalaı júzege asyryldy? – «Valıýt-Tranzıt Banktiń» jeke tulǵa-salymshylaryna tólenetin ótemniń  eń joǵary somasy 700 myńnan 5 mıllıon teńgege deıin artty. О́tem kóleminiń artýyna 2015 jyldyń 1 tamyzynda kúshine engen zań jobasy sebep boldy. Osyǵan sáıkes bank salymshylary, ıaǵnı 4 995 adam depozıtteri boıynsha 5 mıllıon teńgege deıin qosymsha syıaqysyz qosymsha ótem­aqy alýǵa quqyly. Nátıjesinde, atalmysh bank­tiń salymshylaryna tóleıtin kepildik berilgen ótemniń jalpy somasy 4,25 mlrd teńgeni qurady. О́temdi tóleý úrdisine keler bolsaq, Qor ony búge-shigesine deıin mejelep qoıǵan. О́tken jyldyń 10 tamyzynan bastap 2016 jyldyń 10 tamyzyna deıin «Valıýt-Tranzıt Bank» salymshylaryna qaıtarylatyn kepildik berilgen ótem «BankSentrKredıt» AQ bank-agent arqyly tólenip keldi, ıaǵnı óz qarajatyn alý úshin salymshy banktiń kez kelgen bólimshesine baryp, ótinish berýge tıis edi. Biraq ótemdi tóleý áli aıaqtalǵan joq, ústimizdegi jyldyń 11 tamyzynan bastap bul jumysty Qor óz moı­nyna aldy. Búgingi tańda bank salym­shylarynyń 93%-yna ótem tólendi. Qazirge deıin ótinish bermegen salymshylardyń arasynda tur­ǵy­lyq­ty ornyn aýystyrǵan azamat­tar­dyń da bar ekendigin atap ótý kerek. Sonymen qatar, salymshy qaıtys bolyp, muragerleri onyń depozıti bar ekenin bilmeýi de múmkin.  Osyǵan baı­lanysty Qor ondaı azamattarmen baı­lanysqa túse almaı otyr. Sonda da, Qor olardy izdeý jumysyn toqtatpaıdy. Jalpy alǵanda, «Valıýt-Tranzıt Bank» salymshylaryna qosymsha ótem tóleý­diń ózi aıryqsha jaǵdaı,  óıtkeni, álem tájirıbesinde mundaı oqıǵa kezdespegen. Atalmysh shara bank salymshylary arasynda túsinispeýshiliktiń, keleńsiz jaǵdaıdyń oryn almaýy maq­satynda jasaldy. Sebebi, Qaraǵan­dy qalasyndaǵy salymshylar nara­zylyqtaryn birneshe márte bildirgeni belgili. Sondyqtan bul jumys oıdaǵy­daı oryndaldy. О́ıtkeni, depozıtterge mindetti kepildik berý júıesiniń negizgi maqsaty bank júıesine degen senimdi qoldaý bolyp tabylady. – Siz qazirgi kezde barlyq qosy­m­sha ótemderdi tikeleı júr­gizip otyrmyz dedińiz, ol qalaı oryndalady? – О́temderdi tóleýdi biz salymshylar men olardyń muragerlerine meılinshe yńǵaıly etýge tyrysamyz, ıaǵnı barlyq qarajat ótinishte kórsetilgen bank shotyna aýdarylady. Mundaı ótinishti jeke tulǵa nemese onyń zańdy ókili jeke kýáliginiń kóshirmesin jáne bankte esepshot ashqany týraly anyqtamamen birge usynýy kerek. Eger ol adam murager nemese senimhat arqyly kelgen bolsa, onda murager ekendigin rastaıtyn qujattyń nemese qarajatty alýǵa senim bildirilgen senimhattyń túpnusqasyn kórsetýi tıis. Sonymen qatar, ótemaqyny alý úshin qashyqtyqtan, ıaǵnı poshta ar­qyly ótinish berýge de bolady. Bundaı jaǵdaıda jeke kýáliginiń kóshir­mesin notarıaldy túrde kýálan­dyrý qajet. Jalpy alǵanda, salymshylar qarajatyn qaıtaryp alý úshin osy sharalardy oryndasa jetkilikti. – Jýyrda Qordyń osyndaı jedel qımylyna qatysty halyqara­lyq sarap­shylardyń nazaryn aýdar­ǵany týraly aqparat tarady, bul ras pa? – Iá, ras. 2015 jyldyń nátıjesi bo­ıynsha biz álemniń 77 elinde depozıtterdi saqtandyrý boıynsha qyzmet etetin 83 uıymnyń basyn qosatyn Depozıtterdi saqtan­dyrý júıesiniń Halyqaralyq qaýym­dastyǵynyń  «Salymshylarǵa kepildi ótemdi tóleý jáne problemaly bankterdiń dármensizdigin retteý salasyndaǵy jetistik­teri» atalymy boıynsha «2015 jyl­dyń depozıtterdi saqtandyrý uıymy» degen bedeldi halyqaralyq marapatqa ıe boldyq. Biz muny maqtan tutamyz jáne de munymen toqtap qalmaımyz. – Iаǵnı tapqan-taıanǵanymyzdy depozıtke qoryqpaı sala berýimizge bola ma? – Árıne. Qazirgi kezde Qazaq­standaǵy salymǵa kepildik berý júıesi álemdik standarttarǵa saı keledi jáne ári qaraı da jetildiriledi. Qor retindegi bizdiń maqsatymyz – bank májbúrli túrde taratylǵan jaǵdaıda esh kedergisiz qarajatty kepildi túrde qaıtarý jáne salymshy úshin yńǵaıly kúıde júrgizilýi, bul bizdiń qolymyzda, biz ony oryndaı alamyz. Depozıtti saqtandyrý júıesine qatysýshy-bankter májbúrli túrde taratylatyny týraly sot sheshimi zańdy kúshine engennen bastap 14 kúnnen keıin salymshy kepildik berilgen ótemdi alýǵa múmkindik alady. Qordyń jumysy jáne onyń kepildikteri  týraly tolyq aqparatty Qordyń www.kdif.kz saıtynan oqı alasyzdar. Áńgimelesken Ermek JAŃABEKOV