Shyny kerek, alys ta jaqyn jerlerge sapar shekken jolaýshy úshin kóliktiń eń yńǵaılysy – temir jol men áýe kóligi. Tipti, júkterdi bir núkteden ekinshi núktege tasymaldaýda da osy kólik túrleri tıimdi.
Desek te, vokzaldar men perrondardyń quqyq buzýshylyqqa neǵurlym beıim jerler ekendigin de jasyra almaısyz. Sondyqtan, osy kólik nysandarynda qoǵamdyq tártip pen zańdylyqtardyń saqtalýy, azamattardyń jeke qaýipsizdigin qamtamasyz etý isi – asa mańyzdy mindet. Al bul mindetti atqarý kóliktegi ishki ister organdary qyzmetkerlerine júktelgen.
Kólik polısııasy organdarynyń qurylý tarıhy tereńnen bastaý alady. Naqtyraq aıtqanda, Qazaqstannyń kólik mılısııasynyń irgetasy Búkilreseılik ortalyq atqarýshy komıtetiniń 1919 jyly 21 aqpandaǵy «Temir jol mılısııasy men temir jol kúzetin uıymdastyrý týraly» qaýlysyna sáıkes qalandy. Eń alǵashqy jelilik mılısııa organdary Qazaqstan aýmaǵy arqyly Ilesk stansasynan Arys stansasyna deıin ótetin Máskeý – Tashkent temir jol magıstrali ýchaskesinde ashyldy. Bul KSRO-da ındýstrııalandyrý jospary júzege asyrylyp jatqan kezben tuspa-tus keledi.
Dál osy jyldary Qazaqstandaǵy eń iri jobalardyń biri – Túrkistan-Sibir temir jolyn salý qolǵa alynǵan edi. Keńes mılısııasynyń quramynda bolǵan Qazaqstannyń temir jol mılısııasy stansalar men temir jol kóligindegi qaýipsizdikti saqtaý boıynsha arnaıy mindetter atqardy.
Al qazirgi kúnge oralsaq, jyl ótken saıyn qylmystyń túrleri jańa sıpat alýda. Qylmyskerlerdi der kezinde ustaý saqshylardan úlken qajyrlylyqty talap etedi. Bul rette, jeke quram qylmyskerlerdi quryqtaý jumystaryna bir kisideı jumyldyrylyp otyr deýimiz kerek.
Dál búgingi kúni qylmysqa qarsy kúres, ásirese, aýyr jáne asa aýyr qylmystardyń aldyn alý basymdyqqa ıe. Olaı deıtinimiz, búgingi kúni lańkestik áreketter, uıymdasqan qylmys pen esirtki bıznesi sııaqty qylmystar álem memleketteriniń alańdaýshylyǵyn týdyryp otyr. Bizdiń elimizde de lańkestik kórinisterdiń ushqyny baıqalǵany belgili. Buǵan qarsy kúreske bizdiń daıyndyǵymyz óz deńgeıinde. Máselen, departamenttiń qyzmet kórsetý aýmaǵy 16 myń shaqyrymnan asady. El aýmaǵynda 18 áýejaı, jolaýshylar men júk tasymaldaýǵa arnalǵan 500-den asa beketter jáne 303 temir jol vokzaly bar. Buǵan Reseı Federasııasy, Qytaı Halyq Respýblıkasy, Qyrǵyz Respýblıkasy, О́zbekstan jáne Túrikmenstan memleketterimen shekaralas ornalasqan 13 túıisý beketterin qosyńyz.
Osy aýmaqta kólik saqshylary áýe jáne temir jol kóligindegi jolaýshylardyń qaýipsizdigin, tasymaldanatyn júkterdiń dittegen jerine aman-esen jetkizilýin qamtamasyz etedi. Oǵan qosa, bas qalamyz Astanada jáne Almaty qalasynda saıası mańyzy bar sharalar jıi ótkizilip júr. Alys ta jaqyn shet memleketterdiń basshylary, úlken delegasııalar elimizge kóbinese áýe kóligimen keledi. Solardy eń aldymen qarsy alatyn da bizdiń qyzmetkerler. 2017 jylǵy 28 qańtar men 8 aqpan kúnderi Almaty qalasynda Qysqy ýnıversıada ótkizilmek. Oǵan 30 myńǵa jýyq qonaq, 2 myń sportshy keledi dep kútilýde. Qazir osy sharany ótkizý kezinde qaýipsizdikti qamtamasyz etý isine daıyndyq jumystary júrgizilýde.
Aldaǵy jyly Astanamyzda ótetin EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesine daıyndyqtarymyzdy da kúsheıte tústik. Qysqasy, halyqaralyq EKSPO-2017 kórmesin ótkizý kezinde bas qalamyzdyń qoǵamdyq tártibine basa kóńil bólinbek. О́ıtkeni, sharaǵa alys jáne jaqyn shetelderden qonaqtardyń kóptep keletini belgili. Kólik polısııasy Astananyń temir jol vokzaly men áýejaıynda qaýipsizdik sharalaryn nyǵaıtyp, azamattardyń jeke qaýipsizdigin qamtamasyz etetin bolady. Daıyndyq jumystary júıeli túrde júrip jatyr. О́tken jyly da, bıyl da elimizdiń ondaǵan kólik polıseıleri bilimderin jetildirý, tájirıbe jınaqtaý maqsatynda shetelderde oqyp keldi. Jahandyq jetistikter kórmesi bastalyp, aıaqtalǵanǵa deıin departamenttiń jeke quramy qyzmet ótkerýdiń kúsheıtilgen rejiminde jumys isteıtin bolady.
Joǵaryda qyzmet kórsetý aýmaǵynda birneshe memleketpen shekaralas ornalasqan túıisý beketteri bar ekenin aıttym. Osy oraıda, kórshi elderdegi áriptesterimizben de tájirıbe almasyp turamyz. О́ıtkeni, qaı salada bolsyn halyqaralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtýdyń tıimdiligi orasan. Sonyń ishinde ishki ister organdarynyń orny bólek. Ásirese, asa aýyr qylmystar sanatyna enetin lańkestikke, uıymdasqan qylmysqa, esirtki kontrabandasyna qarsy belsendi kúres júrgizýde ózge eldermen yqpaldastyqtyń bereri mol. Sońǵy 3-4 jylda Reseıdiń, Qyrǵyzstannyń kólik polıseılerimen ózara baılanys artqan. Uzyndyǵy 7 myń shaqyrymnan asatyn ortaq shekarasy bar Qazaqstan men Reseı úshin qylmyspen birlese kúresý máselesi zor mańyzǵa ıe.
О́tken jyly bizdiń qyzmetkerler Máskeýde Reseı Federasııasy IIM Bas kólik basqarmasynyń basshylyǵymen kezdesti. Onda reseılik kólik polıseıleriniń kólik nysandaryn lańkestik áreketterden qorǵaý, halyqaralyq izdestirýde júrgen qylmyskerlerdi ustaý boıynsha tájirıbelerimen almasty.
Qazirgi kúni elimizdiń ishki ister organdary qyzmetkerlerine qoıylatyn talaptar da artyp keledi. Elbasymyz Nursultan Nazarbaev: «Forma kıgen adam memlekettiń aıryqsha qorǵaýynda bolýy kerek, qyzmettik mindetin oryndaý barysynda onyń ómirine qolsuǵylmaýshylyqtyń qamtamasyz etilýine kepildik berilýge tıis. Bul rette polısııa ókiliniń ózi de soǵan saı bolýy kerek», – dep nyqtap aıtty. Bul degenińiz, birinshiden, Memleket basshysynyń ishki ister organdaryna kórsetken úlken qoldaýy bolsa, ekinshiden, bizge artylǵan úlken jaýapkershilik. Demek, kadrlardy irikteý máselesine, meılinshe, baıyppen qaraǵanymyz abzal.
Sondaı-aq, Elbasy «100 naqty qadam» Ult josparynda ishki ister organdary qyzmetkerlerine zor mindet júktedi. Máselen, osy strategııalyq qujattyń 28-qadamy polısııa qyzmetkerlerin iskerlik qabiletteri negizinde irikteý júıesin jaqsartýǵa baǵyttalady. Onda kásibı daǵdylaryn jáne jeke tulǵalyq qasıetterin tekserý úshin is basyndaǵy polısııa qyzmetkerlerin jáne qyzmetkerlikke kandıdattardy testileýdiń arnaıy júıesin engizý tapsyryldy. IIO qyzmetkerlerin kezekti attestattaý da óte ózekti bolyp otyr. Bul – zaman talaby. Sanǵa emes, sapaǵa mańyz berý qajet. Bir sózben aıtqanda, polısııa qataryna arnaıy kásibı daıyndyǵy bar, moraldyq turaqty, tıisti synaqtardan súrinbeı ótken ári densaýlyǵy myqty azamattar ǵana qabyldanýy shart.
Men talaı jyldan beri ishki ister organdarynda qyzmet etip kele jatqandyqtan, azamattardyń polıseılerge degen senimderin qalaı arttyrýǵa bolady degen suraq jıi qoıylady. Jalpysynda, Ishki ister organy qyzmetkerleriniń jumys sapasy men olarǵa degen halyqtyń senimin arttyrý ár qyzmetkerden ádildikti, joǵary quqyqtyq mádenıetti talap etedi. Kez kelgen azamat basyna qaýip tóngen kezde, eń aldymen, bılik ókili retinde polısııa qyzmetkerine júginedi. Demek, árbir shaǵymnyń artynda – aryzdanýshynyń jan daýysy turǵandyǵyn uǵynǵan abzal. Eń bastysy, kelip túsken ótinishterge jiti mán berip, onyń ońtaıly sheshilýine yqpal etý kerek. Sonda ǵana halyqtyń bılik ókilderine senimi artady dep oılaımyn.
Saıyp kelgende, azamattarymyz polısııany jazalaýshy organ retinde emes, basyna is túskende qolushyn beretin bılik ókili retinde qabyldaýlaryna jaǵdaı jasaýymyz qajet.
Barshaǵa málim, «100 naqty qadam» Ult josparynyń 31-qadamynda etıkalyq normalardy buzýǵa jol beretin polıseılerdiń is-áreketterine shaǵymdanǵan azamattardyń aryzyn qaraý jónindegi qoǵamdyq keńes júıesin qurý arqyly polısııanyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etý aıtyldy. Elbasynyń osy tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda Kóliktegi IID-de Konsýltatıvti-keńesshi organ quryldy. Keńestiń basty maqsaty – ishki ister organdary qyzmetiniń móldirligin arttyrý. Qazir aıtýly keńes jurtshylyqpen baılanys ornata otyryp, azamattarymyzdyń polıseılerge degen senimin arttyrýǵa úles qosýda.
Qyzmetkerler arasynda zańsyzdyqtarǵa jol bermeý úshin de maqsatty is-sharalar júrgizip otyramyz. Tutastaı alǵanda, jeke quram arasynda zańdylyqtardy saqtaý men tártipti nyǵaıtý máselesi departament basshylyǵynyń udaıy nazarynda. Qyzmetkerlerimizdiń zańsyzdyqtarǵa jol bermeýi úshin únemi aldyn alý sharalary ótkizilip turady. Departament jeke quramnyń áskerı daıyndyǵyn shyńdaý, jemqorlyqty boldyrmaý, jas mamandardyń boıyna otansúıgishtik qasıetterdi qalyptastyrý boıynsha da is-sharalar qabyldap otyrady. Jumys sapasy men kásibı sheberlikti kóterýge baǵyttalǵan naqty josparlarymyz bar.
Sózimniń sońynda, uly mereke – Táýelsizdigimizdiń 25 jyldyǵy qarsańynda mynadaı tilegimdi bildire ketkim keledi. Batyr babalarymyz osynaý ulan-ǵaıyr dalamyzdy aq naızanyń ushymen, aq bilektiń kúshimen qorǵap, búgingi urpaqqa mıras etti. Ǵasyrlar boıy egemendik ańsaǵan babalarymyzdyń asyl muraty oryndaldy. Endigi mindet – atalarymyzdyń qany, analarymyzdyń kóz jasymen kelgen táýelsizdikti baıandy etý. Ol úshin árbir azamat týǵan elimizdiń kemel keleshegi jolynda aıanbaı ter tógip, adal qyzmet etýleri kerek. Otansúıgishtik qasıet elimizdiń árbir azamatynyń boıynda bolsa eken deımin.
Amanjol QABYLOV,
Kóliktegi ishki ister departamentiniń bastyǵy,
polısııa polkovnıgi