Tarıhı bes reforma

qoǵamdyq qatynastar júıesin túbegeıli ózgertedi «Qazaqstan-2050» strategııasyndaǵy Elbasymyzdyń sózimen aıtar bolsaq, «bolashaǵymyzdyń baǵdarshamy, ultty uıystyryp uly maqsattarǵa jeteleıtin ıdeıa bar. Ol – Máńgilik El ıdeıasy». Memleket basshysy munda tatýlyqty, ishki turaqtylyqty qalyptastyrýdy, elimizdi meken etip jatqan ózge ult ókilderine qurmetpen qaraýdy meńzep otyr. Máńgilik El qundylyqtary eńbek­súı­gishtikke, adaldyqqa, otanshyldyqqa, patrıotızmge, ulttyq salt-dástúrlerimizdi úlgi etýge baýlıdy. Al Máńgilik El bolý degenimiz – eshqashanda bógdeniń bodan­dyǵyna túspeıtin, halyqtyǵyn, ulttyǵyn, eldigi men memlekettigin árqashanda áspetteıtin, bar zamanda uly men qyzynyń baǵy basynda turatyn, barsha halqynyń baqyty baıandy bolatyn el qurý. Máńgilik el árbir azamatymyzdyń otanshyldyq sezimin eselep, qazaq eliniń azamatymyn degen jaýapkershilikti júktep, boıyna maqtanysh darytady. Elbasymyzdyń «ana tilimiz Máńgilik elimizben birge máńgilik til bolady. Ony daýdyń taqyryby emes, ulttyń uıtqysy ete bilgenimiz jón» degen oıy bizdi jigerlendiredi. Barshamyzdy mazalaıtyn til týrasyndaǵy saýaldardyń jaýaby: Máńgilik El ıdeıasynyń úlken bir arqaýy memlekettik tildi damytýda jatqanyn jaqsy bilýimiz kerek. Sebebi, tili órkendemegen el eshqashan ulttyq memleket bolyp saltanat qura almaıdy. Til birligi bolmasa ne memleket, ne táýelsizdik baıandy bolmaıdy. Tarıhı otanyna degen súıispenshiligin, memleket quraýshy ultqa degen qurmetin qazaq jerin meken etken árbir etnos ókili memlekettik tilden bastaýy kerek. Osy turǵydan túsinisý, bir tilde sóılesý etnosty etnosqa jaqyndastyryp, tilimizben birge salt-dástúrimizdi boılaryna sińirgen olar ultymyzǵa sińisip, jarasymdy bolady. Memleketimiz Máńgilik Qazaq Eli dep atalsa, búkil elimizdiń, halqymyzdyń rýhy kóterilmeı me? Biz Qazaqstan halqynyń dostyǵyn eli­miz­diń baǵa jetpes baılyǵy dep baǵalaı­myz. Sebebi, túrli ult ókilderiniń ózara yn­tymaǵy, zań aldyndaǵy teńdigi bol­masa, memlekettiń órkendeýi bolmaıdy. Elimizdiń búgingi shyqqan bıiginde, álem elderi aldyndaǵy bedeliniń ósýinde, sóz joq, ózge etnos ókilderiniń de úlesi sheksiz. Muny Elbasymyz: «Bizdiń táýel­sizdigimizdiń tarıhy – bul barlyq etnos­tar dostyǵynyń jylnamasy. Bizdiń elimizdi órkendetýge Qazaqstanda ómir súrip jatqan barlyq etnostyq toptardyń ókilderi at salysyp keledi», – dep atap ótken-di. Elbasymyz «Nur Otan» partııasynyń kezekti sezinde Máńgilik El bolyp qalý­dyń, úzdiksiz ilgerileýdiń 5 reformasyn usynǵan bolatyn. Sóz joq, Qazaqstan sarabdal kóshbasshysynyń arqasynda áleýmettik-ekonomıkalyq, saıası jáne ákimshilik reformalardyń aýqymdy jolyn eńsergeni belgili. Biraq, toqmeıilsip toqtap qalýǵa bolmaıdy. Prezıdentimiz usynǵan 5 reforma lokomotıv ispetti barlyq memlekettik baǵdarlamalardyń tıimdi júzege asýyn qamtamasyz etýde. Birinshi reforma negizinde memle­kettik qyzmettiń qazaqstandyq modeli qalyptasty. «A» jáne «B» korpýs­tary túzildi. Memlekettik qyzmette ósetin árbir basshy tómennen bastap, barlyq basqarýshylyq satylaryn basyp ótýi tıistigi bekitildi. Budan bólek, Memleket basshysy etnostyq tegine, qoǵamdyq-áleýmettik ornyna qaramastan, barlyq talapty, daryndy, maqsatty adamdardy memlekettik qyzmetke tartý jóninde tapsyrma berdi. Al ekinshi reforma – Qazaqstan Respýblıkasynyń barlyq zańynyń shynaıy túrde qyzmet atqarýyna baǵyttaldy. Jemqorlyq pen jabyq kelisimder, sheshimder shyǵara salý qoǵamdy ishteı iritetini beseneden belgili. Sot júıesiniń álsiz tustarynyń barlyǵyn kúsheıtýge arnalǵan bul reforma tutastaı respýblıka halqynyń tynysh ta beıbit ómir súrýiniń kepili bolmaq. Úshinshi reforma – elimizdi damyǵan elderdiń qataryna qosatyn mańyzdy faktor – myqty ekonomıkamyzdyń bolýyna arnaldy. Indýstrııalandyrý, óńdeýshi sektor, agrarlyq sektor, ınvestısııa tartý, eksportqa taýarlar shyǵarý salalaryna memlekettik qoldaý jasalatyny naqtylandy. Túıindeı aıtsaq, úshinshi reforma ekonomıkany ártaraptandyrýǵa baǵyttalyp otyr. Búginde osy reforma negizinde atqarylǵan jumystar boıynsha tıisti mekemeler qolǵa alǵan jobalary boıynsha halyq aldynda esep berip jatqanynan habardarmyz. Tórtinshi reforma – birtektilik pen birlik. Iаǵnı, biryńǵaı bolashaq ultty qalyptastyrý. Shyndyǵynda, búgin­gideı turaqsyz saıası kúshterdiń keıbir áreketterinen týyndap jatqan jaǵdaı­larda ulttyq yntymaq pen qoǵam­dyq kelisimdi saqtaý saıasaty erekshe mańyzǵa ıe. Alystan boljaıtyn El­basymyz osy baǵytta Qazaqstannyń halyqaralyq deńgeıde moıyndalǵan ózindik úlgisin qalyptastyrdy. Ortaq Otany – Qazaqstan bolǵan barsha ult pen ulys ókilderi osy reforma negizinde yntymaq pen jarasymdyqtaryn odan saıyn berik ete túseri aqıqat. Memleket basshysynyń óz sózimen aıtsaq: «Barlyq azamattar quqyqtyń birdeı kólemin paıdalanatyn, birdeı jaýapkershilik júgin arqalaıtyn jáne teń múmkindikterdi ıelenetin bolady». Jalpyhalyqtyq reformanyń besin­shisi – transparentti jáne halyqqa esep beretin memleketti qurý. Memlekettiń qýaty men kúshtiligi halyqtyń eńbegimen quralady. Sondyqtan memleket tarapynan oryndalyp jatqan aýqymdy, ıgilikti isterdiń barlyǵynyń esebi anyq kórinip turýy kerek. Qazirgi kezde Elbasy usynǵan besinshi reformanyń negizinde Qazaqstan qoǵamynyń barlyq salasy kezeń-kezeńmen birtindep, halyq aldyndaǵy jarııalylyqqa beıim­delip jatyr. «Qýatty memleket qalyptas­tyryp, lıberaldy damyǵan qoǵam qurý úshin eldiń 40-50 jyldy qamtıtyn turaqty alǵa jyljýy qajet. Biz de soǵan bara jatyrmyz. Men usynǵan sharalar Qazaq­standaǵy qoǵamdyq qatynastar júıe­sin túbegeıli ózgertedi» degen Mem­leket basshysynyń jospary kóp kút­tirmeı oń nátıjelerin kórseteri anyq. Maqsatqa qol jetkizý úshin QR Pre­zıdenti janynan bes baǵyttaǵy reformamen túbegeıli aınalysatyn Jańǵyrtý jónindegi ulttyq komıssııa qurylyp, ár reformanyń tıisti mekemeler boıynsha júzege asyrylýy jiti qadaǵalanýda. Sebebi, álemdik damyǵan elderdiń barlyǵy da damý jolyn aıqyndap alyp, ishki-syrtqy jaǵdaılarǵa túbegeıli reforma jasaǵannan keıin ǵana damýdyń dańǵyl jolyna túsken. Prezıdent usyn­ǵan reformalar táýelsiz elimizdiń táýe­keldi ótkeli bolyp, qýatty memleketke aınalýymyzǵa, Máńgilik El bolyp qalýy­myzǵa alǵyshart bolyp tabylady. Túıin­deı aıtsaq, Elbasymyz usynǵan tarıhı 5 reforma – jahandyq túıtkildi jaıttardan shyǵatyn qazaqstandyq model. Búgingi bizdiń basty paryzymyz – Alash qaıratkerleriniń armandaǵan Máńgilik El muratyn jas urpaqqa nasıhattaý. Qasyq qany qalǵansha shaıqasyp, atamekeniniń synyq súıem jerin dushpanǵa bastyrmaı, keýdesimen qorǵaǵan batyr babalarymyzdyń, qahar­man handarymyzdyń, eldiń birligin da­nalyǵymen uıytqan bı-sheshenderimizdiń erlik isterin jastarǵa úlgi etý. Sonaý saq-ǵun, túrkiler dáýirinen jetken altyn ańyzdarymen áshekeılengen qazaq eliniń Eltańbasyn, Týyn, Ánuranyn ulyqtaý. Qazaqstannyń keń baıtaq shekara shebin kirpik qaqpaı kúzetip turǵan erjúrek jaýyngerlerimizge jiger beretin, namysyn qaıraıtyn tolǵaýlar men dastandar jazyp, tarıh betterinde qaldyrý. «Máńgilik El» – shynynda da uly maqsat. Qazaq eline kóz alartyp, qyzǵanyshpen qaraıtyn jat pıǵyldardan elimizdi qorǵaý basty paryzymyz. Búginde jahan ǵalymdary qazaq halqynyń basqa etnos ókilderimen beıbit ómir súretin erekshe qasıetin toleranttylyqtyń, ıaǵnı tózimdiliktiń fenomeni retinde álem halqyna úlgi-ónege etip keledi. Qazir qarqyndy túrde júzege asyrylyp jatqan 5 reforma men ony iske asyrýdyń 100 qadamy barsha qazaq jerin mekendegen ult pen ulys ókilderine tynysh ómir, bilimdi keleshek, básekege qabiletti iskerlikti qamtamasyz etedi. Elbasymyz bekitken Ult josparyn júzege asyrý arqyly ár azamattyń otan­shyl­dyq sezimin eselep jáne memleke­timizdiń barlyq qurylymdyq salalaryn túbegeıli ózgertip, yntymaqqa uıyǵan, shynshyl da ashyq qoǵam quryp, Máńgilik el bolýdyń dańǵyl jolyna túsetinimiz sózsiz. Eń bas­tysy, búginnen de nurly, búginnen de kemel bolashaǵy bar Máńgilik Qazaq eli órkenıetti, dáýletti el qatarynda bolyp, álem sahnasynda ulttyq memleket retinde saltanat quratynyna senemiz. Qazaqbaı QASIMOV, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi, fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor