Meni Táýelsiz Qazaqstannyń birinshi premer-mınıstri dep ataıdy. Tarıhı derek qoı, Qazaqstan Táýelsizdik alǵan 1991 jyldyń 16 jeltoqsany kúni bul qyzmetke taǵaıyndalǵanymda, ıaǵnı Qazaq KSR-niń premer-mınıstri qyzmetin atqaryp júrgenime attaı 2 aı tolǵan. Sondyqtan da Táýelsizdiktiń alǵashqy kúninen bastap biz jańa baǵytta jumys istedik. Bolashaq reforma úshin zań aktileri aıǵaqtalyp, baǵytymyzdy belgilep aldyq.
Jasyratyn nesi bar, eń aýyr kúnderge tap keldik. Halyqpen birge kútpegen qıynshylyqtardy basymyzdan ótkerdik. Olaı deıtin sebebim, biz eń aldymen buryn-sońdy kezdespegen joıqyn ınflıasııanyń daýylyna ushyradyq. Búgin aıtsaq, buǵan bireý sener, bireý senbes, 1992 jyly ınflıasııa kórsetkishi 2000 paıyzdan asyp tústi. Aqshanyń quny ketip quldyrap, eń tómengi shegine jetti. Qazaqstanda, tipti, satyp alatyn da, satatyn da zat tapshylyǵy baıqaldy. «Jyǵylǵan ústine – judyryq» degendeı, dál osy kezde Reseı baǵany bosatyp jiberdi. Al biz ol kezde rýblge táýeldi edik. Aqsha Reseıdiń ortalyq bankiniń qambasynda jatty. Olar qalaı degende óz saıasatyn júrgizip baqty. Bir sózben aıtqanda, eń basty problema – aqsha jetpedi, elde gıperınflıasııa bastaldy. О́zimizdiń tól teńgemiz dúnıege kelgenshe eki jyl boıynda sondaı qıyndyqtarmen kúresýge týra keldi. Ol jaıynda Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaev jas memleketimizdiń júrip ótken joldary týraly óziniń tarıhı shyǵarmalarynda jazdy da.
Ol jyldardaǵy qıyndyqtardyń qaısybirin taldap, ekshep aıtyp jatasyń? Aıtqanǵa ǵana jeńil. Keńes Odaǵynyń menshigin muralaǵan respýblıkamyzda agrarlyq sala boıynsha ozyq tehnıka men mal tuqymyn asyldandyrý múldem artta qalǵan tus. Egistikke tuqym daıyndaýda da qolda barǵa maldandyq, kórsetkishterimizge kóńil tolmady. Shyndyǵynda, bárin de basynan bastaýǵa týra keldi. Ol – tarıh.
Qazirgi Qazaqstannyń óndiristik-sharýashylyq jaǵdaıy adam tanymastaı ózgerdi. Jańarǵan óndiristik tehnologııa 90-shy jyldary bizdiń túsimizge kirmegen. Aqıqatyn aıtar bolsam, osynaý ótken shırek ǵasyr ishinde eń bastysy adamdar da ózgerdi. Olar jerdiń jaıyn jaqsy biledi. Bul kúnderi respýblıkanyń agrarlyq sharýashylyq salasynda jańa býynnyń ózindik qoltańbasy anyq biline bastady.
Qazaqstan sońǵy jyldary ózin aýyl sharýashylyǵy ónimderimen, atap aıtqanda, azyq-túlikpen tolyqtaı qamtamasyz etetin dárejede. Sút te, et te jetedi. Un satýda álemde birinshi orynǵa shyǵý da biz úshin tańsyq bolmaı qaldy.
Aýyl sharýshylyǵynyń tynysy maǵan bala kezimnen jaqsy tanys. Sharýashylyqta bilekti túrip tastap tańdy-tańǵa uryp qyzmet etkenim esimde. Úkimettiń birinshi basshysyna deıingi qyzmette men sharýashylyqty basqarý salasynyń barlyq satysynan óttim. Sondyqtan da búgingi kúni Táýelsizdiktiń jeńisteri men jemisterin shyn júrekten baǵalaımyn. Elimizdiń agrarshylaryn Elbasy – Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Á.Nazarbaev árkezde de qoldap, memleket tarapynan kóp kómek kórsetip keledi. Jekelgen kásipkerlerdiń qaramaǵyndaǵy bilikti mamandar, qýatty tehnıkalar da kóz qýantady.
1994 jyldan Halyqaralyq «Integrasııa» qorynyń prezıdenti qyzmetin atqardym. Qordyń negizgi mindeti – jas memleketimizdiń álem keńistiginde biregeı ekonomıkalyq, saıası jáne mádenı salada shet memelekettermen ózin-ózi teń dárejede kórsetý edi. Qordaǵy 150 enshiles fırmanyń barlyǵy da negizinen aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirý jáne satý isimen aınalysty. Osynyń ózi elimizdiń agrarlyq saıasattaǵy aýqymdy baǵdarlamasyn tanytsa kerek.
Qazaqstannyń bolashaǵy asa iri agrarlyq qurylymdardyń qýaty men kúshinde degen meniń bastapqy pikirim men kózqarasym búgin de ózgergen joq. Táýelsizdiktiń ótken 25 jylynda elimizdiń eńbekkerleri ony san ret dáleldep berdi de. Biz jerdi ıgerýdi bilemiz. Qazaqta «Jeri baıdyń – eli baı» degen halyq maqaly beker aıtylmasa kerek.
Sergeı TEREShENKO,
Qazaqstannyń Eńbek Eri, Táýelsiz Qazaqstannyń birinshi premer-mınıstri (1991-1994 j.j.)
ALMATY