Ulttyq ǵarysh agenttiginiń tóraǵasy Talǵat MUSABAEV: QAZAQSTANDYQ JER SERIGI UShAR KÚN DE ALYS EMES Qazir ómirdiń barlyq salasy derlik ǵaryshpen baılanysty. Bizdiń kúndelikti qolymyzdan tastamaıtyn uıaly telefondarymyz, ınternet, spýtnıktik teledıdarymyzdyń bári adamzattyń basty jetistiginiń biri sanalatyn ǵarysh salasymen baılanysty bolyp otyr. Elimiz táýelsizdik alǵan jyldan beri ǵarysh salasyn ıgerýdi qolǵa alyp, ony barynsha damytýdy maqsat etip keledi. Ulttyq ǵarysh agenttiginiń tóraǵasy Talǵat MUSABAEVPEN áńgime de osy tóńirekte órbimek. – Talǵat Amangeldiuly, eń áýeli ózińiz basqaryp otyrǵan Ulttyq ǵarysh agenttiginiń aldaǵy josparlary men maqsattary, ǵarysh salasynyń bolashaǵy týraly aıtyp berseńiz? – Qazirgi kezde ǵaryshtyq zertteýler ómirdiń barlyq salasymen baılanysty bolyp otyrǵanyn bilesizder. Memlekettiń damýynyń ózi ǵaryshtyq tehnologııalardyń damýymen baılanysty. Osyǵan oraı, Elbasymyz Nursultan Nazarbaev ǵarysh salasyn damytýǵa qoldaý kórsetip, oǵan erekshe nazar aýdaryp keledi. Elimiz táýelsizdik alǵan kezden bergi barlyq jetistikterimiz sol mindetterdiń oryndalýynyń nátıjeleri ekenin atap ótkenimiz jón. Máselen, qazir Baıqońyr ǵarysh keshenin saqtap qalyp, qýatyn qalpyna keltirý, ǵarysh baǵdarlamalaryn quryp, iske asyra bastaý sııaqty oń ister júzege asýda. 2007 jylǵy 27 naýryz kúni “Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ǵarysh agenttigin qurý týraly” Elbasynyń Jarlyǵyna sáıkes, agenttik ǵarysh qyzmeti salasyndaǵy memlekettik retteý jáne salaaralyq úılestirýmen aınalysatyn elimizdiń tarıhynda tuńǵysh ortalyq atqarýshy organ bolyp qyzmet etip keledi. Agenttik quramyna “Qazaqstan Ǵarysh Sapary” ulttyq kompanııasy” aksıonerlik qoǵamy, “Infrakos” respýblıkalyq memlekettik kásiporny, “Infrakos – Ekos” enshiles memlekettik kásiporny, “Baıqońyrbalans” memlekettik mekemesi, “Ǵaryshtyq baılanys jáne radıoelektrondy quraldardyń elektr magnıttik úılesimdiligi respýblıkalyq ortalyǵy” aksıonerlik qoǵamy, “Ulttyq ǵaryshtyq zertteýler men tehnologııalar ortalyǵy”, “Báıterek” aksıonerlik qoǵamy syndy uıymdar kiredi. Ulttyq ǵarysh agenttiginiń aldyna qoıǵan maqsattary men belgilegen baǵyttary bar. Olardy iske asyrý úshin biraz jumystar atqaryldy, atap aıtqanda, “KAZSAT” baılanys jáne habar taratýdyń qazaqstandyq spýtnıkter júıesin jasaý, “Baıqońyr” ǵarysh aılaǵynda “Báıterek” ǵaryshtyq zymyran keshenin qurý, Astana qalasynda ǵarysh apparattaryn qurastyrý-synaý keshenin jasaý, Jerdi qashyqtyqtan zondtaý, ǵarysh júıesiniń paıdaly júktemesi men jerústi keshenin qurý, kadrlar daıyndaý sııaqty kóptegen jumystar iske asty. – Ǵarysh týraly aıtqanda “KAZSAT-1” jer serigin aıtatynymyz bar. О́zińiz onyń qalaı sátsizdikke ushyraǵanyn jaqsy bilesiz. Muny sizge deıin jumys istegen mamandardyń qateliginen deýge bolady. Biraq siz oǵan moıymaı, qaıtkende de Qazaqstannyń óz jer serigi bolatynyna senimdi ekenińizdi bildirip kelesiz. Qazir estýimizshe, jańa jer serigin ushyrýǵa daıyndyq júrip jatqan kórinedi. Osy jóninde naqtyraq málimet berseńiz. – Rasynda da mundaı qolaısyz jaǵdaılar basymyzdan ótti, biraq jańa jylda jańa jetistikterimiz jaıly ǵana sóz qozǵaǵan oryndy shyǵar. “О́tken kúnnen alys joq, keler kúnnen jaqyn joq” dep qazaq halqy beker aıtpaǵan ǵoı. Búgin biz “KAZSAT-2” baılanys jáne habar taratýdyń otandyq jer serigin jasaýǵa baılanysty jumys kóleminiń 75 paıyzyn oryndap otyrmyz. Bizdiń sarapshy mamandarymyz “KAZSAT-1” jer seriginiń kemshilikterin taldap, basqarý júıesin jetildirýge qol jetkizdi. Qazǵarysh mamandary Qazaqstannyń ekinshi jer seriginiń sapasyn jaqsartý maqsatynda onyń quramynda fransýzdyń “EADS Astrium” kompanııasy shyǵarǵan kásibı prıborlardy, atap aıtqanda, gıroskop, juldyzdy jáne kún sáýlesiniń datchıkterin qoldaný máseleleri sheshimin tapty. Ǵarysh apparatyn jobalaý, qurastyrý jáne paıdalaný barysynda Reseı tarapynan aıryqsha jaýapkershilikti arttyrý maqsatymen, aınalymdaǵy eki el arasyndaǵy kelisimge qosalqy sharttar anyqtalyp, qabyldandy. Qoryta kelgende, amandyq bolsa, osy jyldyń jeltoqsan aıynda el ıgiligine, qazaqstandyq “KAZSAT-2” baılanys jáne habar taratýdyń jer serigin iske qosamyz. – Joǵaryda fransýzdyń “EADS Astrium” kompanııasy týraly aıttyńyz. Qazǵarysh agenttigi qazir qandaı memleketaralyq jobalardy iske asyryp otyr? – О́tken jyly Fransııa prezıdenti Nıkolıa Sarkozı bizdiń elge resmı saparmen kelgeninde eki el prezıdentteriniń qatysýymen ótken kezdesýde eki jaqty birneshe kelisimge qol qoıyldy. Erekshe atap ótetin jaı, osy kelisimderdiń tórteýi ǵarysh salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń nyǵaıýyna baılanysty boldy. Atap aıtsaq, Ulttyq ǵarysh agenttigi men Fransýz Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstrligi eki eldiń úkimetaralyq kelisimine qol qoıdy. Onyń birinshisi – ǵarysh keńistigin beıbit maqsatta zertteý jáne paıdalaný salasyndaǵy yntymaqtastyq bolsa, ekinshisi – jerdi qashyqtyqtan zondtaýdyń ǵarysh júıesi men ǵarysh apparattarynyń qurastyrý-synaý keshenin qurý men paıdalanýdyń sharttary týraly kelisimder. Sonymen qatar “Qazaqstan Ǵarysh Sapary” UQ” AQ pen EADS Astrium arasynda Jerdi qashyqtyqtan zondtaý júıesin qurý jaıly shartqa qol qoıyldy. Eki uıymnyń jetekshileri Ǵavyllatyp Myrzaqulov pen Fransýa Ok Astana qalasynda ǵarysh apparattaryn qurastyrý-synaý keshenin salýdy uıymdastyratyn qazaq-fransýz birlesken kásipornyn qurý týraly kelisim-shartqa qol qoıdy. – “Báıterek” ǵaryshtyq baǵdarlamasynyń oryndalý barysy qalaı? – Aldymen el Úkimeti men Reseı Úkimeti arasyndaǵy “Baıqońyr” ǵarysh aılaǵynda “Báıterek” ǵaryshtyq zymyran keshenin qurý týraly kelisim bekitildi. Keshen TMD keńistigindegi eń iri jobalardyń biri. Tipti ony bizdiń ǵarysh salasyndaǵy iri jobalarymyzdyń biri dese bolady. Ol “Baıqońyr” kesheninen ushatyn zymyran tasymaldaǵyshtan bólinip shyqqan zııandy qaldyqtardyń ortaǵa keri áserin barynsha azaıtýǵa baǵyttalǵan. Kezinde baǵdarlamany iske asyrýda birshama obektıvti qıyndyqtar kezdeskeni ras. Birqatar kelisimderdiń oryndalý ýaqyty da áriptester tarapyndaǵy eleýli sebepterge baılanysty keıinge shegerildi. Qazaqstannyń joǵary tehnologııalyq óndirisi damyǵan, ǵaryshtyq tehnologııaǵa ıe jáne eń bastysy, orbıtaǵa derbes shyǵa alatyn ǵaryshtyq derjava elderi klýby músheleriniń sanyn toltyramyn degen úmiti tap sol “Báıterek” baǵdarlamasynyń oryndalý nátıjesine baılanysty. – Ǵarysh salasynda birshama jumystar atqarylǵany belgili. Alda, ózińiz aıtyp ótkendeı, iri-iri maqsattar men josparlar da bar. Osynyń bárin júzege asyrý úshin bilikti mamandar kerek. Qazir mamandar daıyndaýda qandaı jumystar atqarylyp jatyr? – Oryndy suraq. Bilikti mamandar daıyndaý – ǵarysh kesheniniń bolashaǵy. Ǵaryshty damytý baǵytynda jáne ǵarysh kesheni keleshekte jemisin berý úshin atqarylatyn mańyzdy jumystardyń biri ǵarysh salasyndaǵy mamandardy daıyndaý bolyp sanalady. Bul baǵytta istelgen jumystar barshylyq. Mysaly, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi júrgizip otyrǵan elimizdiń memlekettik klassıfıkatoryna ǵaryshtyq mamandyqtardy engizdik. Otandyq joǵary oqý oryndarynyń birqatarynda “Radıotehnıka, elektronıka jáne telekommýnıkasııalar”, “Radıobaılanys jáne radıonavıgasııa”, “Jyljymaly baılanys quraldary men júıeler baılanysy”, “Radıobaılanys, radıohabarlaryn taratý jáne teledıdar”, “Kóp arnaly telekommýnıkasııalyq júıeler” mamandyqtary boıynsha oqytýdy uıymdastyrýdy bastadyq. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen keıingi úsh jyl boıy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń kvotasymen 45 bilim granty ıelerine Baıqońyr qalasyndaǵy Máskeý avıasııa ınstıtýty fılıalyna oqýǵa túsýge jaǵdaı jasadyq. Atalmysh fılıal ǵarysh tehnıkasyn synaýǵa qatysty ınjener mamandaryn daıarlaıdy. Negizinde, Qazaqstanda ǵarysh qyzmetine qatysty mamandar daıyndaıtyn oqý oryndary joqtyń qasy. Osyǵan baılanysty otandyq oqý oryndarynda ǵarysh mamandaryn daıyndaýdy da qolǵa alý máselesin kún tártibine qoıatyn kez keldi. Bul oraıda biz Ulttyq ınjenerlik akademııada tehnıkalyq joǵary oqý oryndarynyń negizinde ǵarysh salasynyń mamandaryn daıyndaý úshin fakýltetter men kafedralar qurýdy usyndyq. Bul usynysymyz elimizdiń tehnıkalyq joǵary oqý oryndary rektorlary tarapynan qoldaý tapqany bizdi qýantady. – Jańa bastalǵan jyl elimiz úshin erekshe ekeni belgili. О́ıtkeni, elimiz Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynda tóraǵalyq etedi. Osy jóninde sizdiń pikirińizdi bilsek. – Búginde Qazaqstan halyqaralyq sahnada, álemdik qaýymdastyqta óziniń orny men bedeli bar memleketke aınalyp otyr. Elimiz Islam Konferensııasy Uıymy, Shanhaı yntymaqtastyq uıymy sııaqty kóptegen halyqaralyq uıymdardyń teń quqyqty ári bedeldi músheleriniń biri bolyp sanalady. Qysqa ýaqyttyń ishinde áleýmettik-ekonomıkalyq qaıta qurýlar men qazaqstandyq qoǵamnyń demokratııalanýy arqasynda bizdiń memleket Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń basqarýymen aıtarlyqtaı nátıjelerge qol jetkizýde. Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyq etýi de sonyń bir dáleli. Qazaqstan men Eýroodaq elderi yntymaqtastyq salasynda zor áleýetke ıe, sebebi kóptegen máselede, onyń ishinde ǵarysh qyzmetin damytý máselesinde ustanymdarymyz ben kózqarasymyz uqsas. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Dastan KENJALIN. KО́KSARAIDYŃ ALǴAShQY KEZEGI DAIYN Kóksaraı sý rettegishiniń jumysyn baqylaýǵa Tótenshe jaǵdaılar mınıstri V.Bojko men oblys ákimdiginen qurylǵan komıssııa keldi. Munda qyzý jumys júrýde. О́kpek jel óńmenińnen ıtergenimen sonshalyq zildi de, yzǵarly da emes. Mundaǵy jumystyń toqtap qalmaýyna tabıǵat-ananyń ózi járdemdesip turǵanǵa uqsaıdy. Aqpannyń birinshi juldyzynda Kóksaraı alǵashqy 1. mlrd. tekshe metr sýdy qabyldaıdy. Osylaı sheshilgen, osylaı kelisilgen. О́ıtpeske jáne bolmaıdy. Syrdarııamen áýelde jylap aqqan sý Qyzylordaǵa jete bergende aıazdan kanal tabanyna qatyp qalǵan. Erip úlgermeı jatyp mol sý kelip, muz ústinen aǵýda. Syrdarııada qazir sekóntine 550 tekshe metr sý jiberilýde. Bul – oblys úshin qaýip. Aral-Syrdarııa basseıni sý ınspeksııasynyń bastyǵy Ádilhan Qarlyqanov ta osy qaýipti rastaıdy. Qazaly, Aral aýdandarynda kúrdeli jaǵdaı bolyp qalýy múmkin. Aldyn-ala daıyndalǵan kanaldarǵa, tospalarǵa sý qashyrtqanymen topan sý da tilsiz jaýdyń biri. Tótenshe jaǵdaılar mınıstri jumys saparyn sý rettegishtiń negizgi aýmaǵynan bastady. Jylǵa jýyq ýaqyt buryn tuzy betine shyǵyp jatqan qula dúz alyp qazan shuńqyrǵa aınalyp qalypty. Damba ústinde elektr baǵanalary ornatylǵan. Sý jınalatyn betkeıin betonmen qaptaý jumysy júrip jatyr. Baıaǵydaı zembilmen qoldasyp beton tasıtyn kún ótken. Amerıkadan aldyrylǵan qondyrǵylar armatýralarmen shegendelgen jaqtaýlardy bekitýde. Bul jaqta áli qar jaýyp, saqyldaǵan sary aıaz kúshine mingen joq. Ondaı jaǵdaıda jumys toqtap qalýy múmkin. Mınıstr betonnyń quramyn qysqyǵa aýystyryp, elektrmen qyzdyryp daıyndaýdyń jaıyn oılasýdy tapsyrdy. Qurylysqa mamandandyrylǵan 38 mekeme 1800 jumysshysymen qatysyp jatyr. Onyń 1635-i jergilikti turǵyndar. Túrli jumystarda 645 dana arnaýly tehnıkalar men 131 dana kómekshi tehnıkalar, jabdyqtar paıdalanylýda. Saıdyń eteginen joǵary jaǵyna deıin beton quıýǵa murshasy jetetin uzyn moıyn úsh qondyrǵy jumys jasap jatyr. 2011 jyly sońǵy satysy aıaqtalǵanda 3 mlrd. tekshe metrge deıin sý qabyldaı alatyn sý rettegishiniń alǵashqy kezektegi jumystary merziminde aıaqtalýǵa jaqyn. Negizgi gıdrojúıeniń Syrdarııaǵa sý tastaý múmkindigi sekóntine 2100,0 tekshe metr. 16 shaqyrymǵa sozylyp jatqan kanal sekóntine 500 tekshe metrge deıin sý aıdaı alady. Sý rettegishtegi jumystarǵa tehnologııalyq baqylaý jasaý mindeti júktelgen “Qazseldenqorǵaý” memlekettik mekemesiniń dırektory Toqtarbek Baımoldaevtyń mundaǵy jasalǵan jumystarǵa kóńili tolatyndyǵy baıqalady. Elbasynyń pármenimen salynyp jatqan sý rettegishke kezeń-kezeńimen 49 767 mln. teńge qaralsa, sonyń osy kezge deıingi jumystaryna jumsalýǵa tıis qarjysy 25 mlrd. teńge mólsherin quraıdy. Bul qarjy ıgerilgen. Kóksaraı alǵashqy kezektegi 1 mlrd. tekshe metr sýdy 1 aqpannan bastap qabyldaýǵa daıyn. Eki kópir ashylǵan. Sýdyń jyldamdyǵyn azaıtyp, kóbeıtip otyratyn shlıýzderde betondaý jumystary júrip jatyr. Ońtústik Qazaqstan oblysy men Qyzylorda oblysy úshin osy kezeńder jylda mazasyz bolatyn. Apatty jaǵdaılar oryn alatyn. Toqtaǵul GES-ine sý jınaǵan aıyr qalpaqty aǵaıyn qystaı elektr qýatyn óndirý úshin topan sýdy jóńkiltip Syr boıymen Shardara sý qoımasyna jiberedi. Shardara sý qoımasynyń syıymdylyǵy 5 mlrd. tekshe metr. Topan sý kerneýlep bara jatqan soń Arnasaı arqyly artyq sýdy áke-kókelep О́zbekstan jaqqa ótkizedi. Mundaıda aǵaıyndyq degen qalady. Kúni túskende qazaq-qyrǵyz bir týǵan deıtin aǵaıynyńyz “elektr qýatyn óńdirme deseńder tegin mazýt ber, kómir ber” dep jer tepkilep otyryp alady. Áıtpese, topan sýdy aǵytamyn dep qorqytady. Shardara sý qoımasy iske qosylǵannan beri bir Aral kóliniń sýyn jınap alǵan, sýǵa da, balyqqa da urty maılanyp otyrǵan ala topyly aǵaıyn da “ózbek – óz aǵam” degendi osy kezderi moıyndamaı ketedi. Onyń da taýdaı talaptary bar. Oryndamasqa bolmaıdy. Qazaqstannyń eki úlken oblysy úshin qaıda barsań da Qorqyttyń kóri týatyn shaǵy osy. Elbasynyń Jarlyǵymen sý rettegish iske qosyla bastaǵaly eki kórshiniń de áláýlaıy ózgerip keledi. Qyrǵyz aǵaıyn “taý-tastyń arasyndaǵy bulaq, ózenniń basyn qosyp sý jınaıtyn bizbiz. Sý alǵylaryń kelse jınaǵanymyzǵa ótemaqy tóleńder” degendi kúńkildep aıta bastady. Arnasaımen jyldaǵydaı mol sý ala almaıtynyn bilgen О́zbekstan jaǵy Qazaqstannyń at basyndaı altyn tólep Dostyq kanaly arqyly alyp kelgen sýyn jyrmyshtap buryp ala bastady. Maqtaaralda maqta alqaptarynyń soryn shaıýǵa sý jetpeı qaldy. Shilińgir shildede dertip pisken qozalyqtardyń aldy shólirkep, shyryny aǵyp ketti. Dıqan baıǵus oıbaılap qaldy. Osyndaı jaǵdaıda Kóksaraı sý rettegishiniń strategııalyq mańyzdylyǵy orasan. Syr tabanyna syımaǵan artyq sý osynda jınalyp jazdaı Aralǵa aǵady. Dıqanshylyqpen aınalysatyn Otyrar, Túrkistan alqaptaryna da mol sýdan úles tımek. Yntaly top kanaldan buryp qyrýar qarjy shyǵarmaı sý rettegishtiń tómendeý ıininen sý ótkizý júıesin salyp, etekke yldılatyp aǵyzý ıdeıasyn Tótenshe jaǵdaılar mınıstrine usyndy. Mınıstr bul másele týraly shtab májilisinde oılasatyndyqtaryn aıtty. Áńgimege júırik halyqpyz ǵoı. Kóksaraı sý rettegishi týraly alypqashpa áńgimeler el ishinde áli de jeldeı esip júr. Qarjy joq eken. Merdigerlerdiń aldy jumysyn tastap ketip qalypty. Jumysshylar aılyǵyn ala almaı júr degen sııaqty. Kóksaraıdyń mol sýdy ustap tura alatynyna senbeıtinder de tabylýda. Mınıstr mundaı qısyq áńgimelerdiń negizsiz ekendigin, Elbasynyń baqylaýynda turǵan sý rettegishte dabyl qaǵatyndaı problema joq ekendigin aıtty. Alǵashqy sýdy qabyldap alýǵa daıyn dedi. Kóńil aýdarar problemalardy tarazylap, oryndalýyn mejeledi. Jumystardyń merziminde atqarylyp jatqanyna razylyǵyn bildirdi. Baqtııar TAIJAN, Ońtústik Qazaqstan oblysy. JALǴAN KÁSIPKERLIKKE JOL JOQ О́tken jyldyń aıaǵynda Elbasy “Jalǵan kásipkerliktiń aldyn alý máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý” týraly zańǵa qol qoıǵan bolatyn. Osyǵan oraı Qarjy mınıstrliginde Salyq komıtetiniń tóraǵasy Dáýlet Erǵojın, “Atameken” odaǵy” QUEP tóraǵasy Azat Perýashev, onyń orynbasary E.Nıkıtınskaıa jáne Májilis depýtaty, Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń hatshysy S.Esilov qatysqan arnaıy baspasóz máslıhaty bolyp ótti. 2007 jyldan bastap Salyq kodeksinde jalǵan kásipkerlik úshin jaýapqa tartý engizilgen bolatyn. Biraq onyń anyqtalý mehanızmi tolyq qarastyrylmady. Zańsyz bir ǵana kelisim-shart jasalý barysynda kásiporynnyń barlyq qyzmeti zańsyz dep tanylyp, nátıjesinde tólenbegen salyq adal kásipkerlerdiń esebinen alyndy. Kóp jaǵdaıda jalǵan tulǵalar esebinen ashylatyn jalǵan kásipkerliktiń sońy jarǵa jyǵylyp, olarmen kelisim-shartqa otyrǵan adal kompanııalar óz quqyqtaryn qorǵaı almady. Oǵan qoldanystaǵy zańnamalyq qujat negiz bolyp, kásipkerlerdiń kelispeýshilik týraly ótinishterin sottar negizsiz dep qabyldamaǵan bolatyn. Bul másele boıynsha “Atameken” odaǵy 2007 jyldyń ortasynan otandyq kásipkerlerdiń zańdy quqyǵyn qorǵaýǵa arnalǵan Úkimet, sot jáne baqylaý organdarynyń nazaryna baǵyttalǵan birneshe baspasóz máslıhattaryn ótkizgen bolatyn. Úkimet jáne Parlament aıasynda ótken Salyq kodeksiniń jańa redaksııasyn talqylaý barysynda “jalǵan kásipkerlik” maǵynasyna anyqtama berý jáne mundaı quqyq buzýshylyq oryn alǵan jaǵdaıda ádiletti túrde sanksııa engizý týraly talap qoıyldy. Sońǵy jyldary jalǵan kásipkerliktiń kóbeıýine baılanysty jańa qabyldanǵan zańnamalyq ózgerister men tolyqtyrýlar osy qubylyspen kúrestiń tıimdiligin jaqsartýǵa, jalǵan kásiporyndardyń (“qolma qol aqsha” fırmalary) memlekettik tirkelýine quqyqtyq kedergiler qurýǵa, sondaı-aq adal kásipkerlerdiń múddelerin qorǵaýǵa baǵyttaldy. Endi Qylmystyq kodekstiń 192-baby men Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń 154-babyna sáıkes eger jeke kásipkerlik sýbektisi jasaǵan barlyq kelisim-sharttar el zańdaryna qarsy maqsattardy kózdegen jáne qomaqty zalaldar keltirgen jaǵdaıda ǵana áreket jalǵan kásipkerlik dep tanylatyn shartpen tolyqtyryldy. Bul ózgerister men tolyqtyrýlar bolashaqta abaısyzda kinálilermen iskerlik baılanys jasaǵandardy emes, naǵyz kinálilerdi jazaǵa tartýǵa múmkindik bermek. Baspasóz máslıhatynda Salyq komıtetiniń tóraǵasy D. Erǵojın, “Atameken” odaǵy tóraǵasy Azat Perýashev elimizdiń adal kásipkerlerin óz bıznesin ashýda jáne júrgizýde memlekettik kedergilerdiń barynsha joıylyp, ári qaraı damýyn únemi nazarda ustaıtyndyqtaryn atap ótti. Bul óz isin asham deýshilerge eshqandaı kederginiń bolmaıtyndyǵyn bildiredi. Al óz meken-jaıyn jasyryp, memleketke salyq tóleýden jaltarǵandarǵa jol bireý. Buryn 6 jylǵa sottalsa, endi jazanyń deńgeıine baılanysty 2-5 jyl, 3-7 jyl, 6-10 jylǵa kesimdi jaza qoldanylady. Sonymen qatar istiń naqty kinálisi tekserilip, adal kásipkerdiń “kúıip ketýine” jol berilmeıtin bolady. Venera TÚGELBAI. KEDEN QYZMETKERLERINIŃ JAŃAJYLDYQ TARTÝY “Semeı” keden beketi bastyǵynyń orynbasary, keden qyzmetiniń polkovnıgi Beken Nurahmetov negizgi mamandyǵy jóninen jýrnalıst bolǵandyqtan ara-tura bizdiń tilshi qosynyna telefon shalyp qoıatyny bar. Bul joly daýsynan bir maqtanyshtyń lebi sezilip-aq turdy. Tildese kelgende onyń oryndy maqtanysh ekendigin ańǵardyq. Iаǵnı, atalǵan keden beketi ótken jyldy tabysty aıaqtap, memleket qazynasyna túsirgen kedendik tólemder men salyqtyń mólsheri 3 mıllıard 340 mıllıon teńge qurapty. Bul degenińiz bizde qyzmet atqaratyn ár qyzmetkerge shaqqanda shamamen 110 mıllıon teńgeden aınalady deıdi B.Nurahmetov. Sonda ár qyzmetkerdiń jyldyq jalaqysyna bir mıllıon teńge qarjy ketken kúnniń ózinde arǵy jaǵyndaǵy taza paıdany ózińiz esepteı berińiz. Ol solaı deı kelip, ózderiniń keden beketindegi basqa da ońdy ózgeristerdi aıta ketýdi umytpaǵan. Máselen, jyl ishinde bulardyń kúshimen 125 ákimshilik quqyq tártibin buzý faktileri áshkerelenip, zań buzýshylarǵa 2,5 mıllıonǵa jýyq aıyp salynǵan. Jáne memleketke keltirilgen shyǵyn birtindep ornyna toltyryla bastaǵan. Osyndaı úzdik qyzmetteri úshin keden beketiniń birqatar qyzmetkeri óz salalarynyń “Úzdik qyzmeti úshin” tós belgilerimen marapattalsa, taǵy birnesheýiniń sheni joǵarylaǵan. — Bárin aıt ta, birin aıt demekshi, bıylǵy jańa jyldan bastap bizdiń keden beketi is qaǵazdaryn memlekettik tilde júrgizýge tolyqtaı kóship otyr, – deıdi Beken Nurahmetov myrza. Elbasymyz biz kedendi nyǵaıtý arqyly memleketimizdi nyǵaıtamyz degen edi. Semeılik kedenshilerdiń osy iske bar jaǵynan úles qosyp kele jatqany súısintedi. Dáýlet SEISENULY, Semeı. Ortalyq memlekettik organdardyń ınternet-saıttary Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti www.government.kz Ishki ister mınıstrligi www.mvd.kz Qorǵanys mınıstrligi www.mod.kz Qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstrligi www.nature.kz Bilim jáne ǵylym mınıstrligi www.edu.gov.kz Syrtqy ister mınıstrligi www.mfa.kz Densaýlyq saqtaý mınıstrligi www.dari.kz Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi www.mtk.gov.kz Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi www.enbek.kz Qarjy mınıstrligi www.mf.minfin.kz Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstrligi www.minplan.kz Ádilet mınıstrligi www.minjust.kz Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi www.emer.kz Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi www.sana.gov.kz Energetıka jáne mıneraldyq resýrstar mınıstrligi www.memr.gov.kz Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi www.minagri.kz Indýstrııa jáne saýda mınıstrligi www.mit.kz Týrızm jáne sport mınıstrligi www.mts.gov.kz Jer resýrstaryn basqarý agenttigi www.auzr.kz Baılanys jáne aqparattandyrý agenttigi ww.alc.gov.kz Statıstıka agenttigi www.stat.kz Kóshi-qon jáne demografııa agenttigi www.demomigration.kz