Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa Konstıtýsııasy jobasynyń negizgi tujyrymdary saraptamalyq talqylaýdan ótti, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Is-shara aıasynda sarapshylar konstıtýsııalyq ózgeristerdiń negizgi baǵyttaryn, olardyń ınstıtýsıonaldyq mazmunyn jáne eldiń saıası-qoǵamdyq júıesine yqtımal áserin qarastyrdy. Erekshe nazar qazirgi zamanǵy syn-qaterler jaǵdaıynda konstıtýsııalyq normalardy jańartý máselelerine aýdaryldy.
Talqylaýǵa jetekshi ǵalymdar, akademııalyq qaýymdastyq ókilderi, memlekettik basqarý salasynyń sarapshylary, sondaı-aq EUÝ-dyń oqytýshylary men doktoranttar qatysty.
Is-shara barysynda Parlament Senatynyń depýtaty Álisher Satvaldıev, «Qazaq gazetteri» JShS-niń bas dırektory Dıhan Kamzabekuly, EUÝ-dyń konstıtýsııalyq jáne azamattyq quqyq kafedrasynyń professory Ermek Abdrasılov, Qoǵamdyq saıasat ınstıtýtynyń dırektory, konstıtýsııalyq reforma jónindegi komıssııa múshesi Mádına Nurǵalıeva, sondaı-aq «Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýty» AQ basqarma tóraıymy, konstıtýsııalyq reforma jónindegi komıssııa múshesi Juldyzaı Ysqaqova baıandama jasady. Kezdesýge EUÝ rektory Erlan Sydyqov moderatorlyq etti.
Qazaqstannyń saıası partııalary jańa Konstıtýsııanyń jobasyn talqylady
Talqylaý barysynda sarapshylar usynylyp otyrǵan ózgerister konstıtýsıonalızm qaǵıdalaryn nyǵaıtýǵa, bılik tarmaqtary arasyndaǵy baılanysty arttyrýǵa jáne azamattardyń memlekettik basqarýdaǵy rólin kúsheıtýge baǵyttalǵanyn atap ótti.
Jańartylǵan Konstıtýsııa jobasynda adam quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaýdyń quqyqtyq mehanızmderiniń mańyzy erekshe sóz boldy.
Parlament Senatynyń depýtaty Álisher Satvaldıev bul qujat elimizde keń kólemde talqylanyp jatqan mańyzdy bastama retinde kórinip otyrǵanyn, ol memlekettik ınstıtýttyq qurylymǵa da, qoǵamdyq qatynastardyń quqyqtyq negizderine de áser etip, Qazaqstannyń konstıtýsııalyq damýynyń jańa kezeńin anyqtaıtynyn jetkizdi.
«El kóleminde qyzý talqylanyp jatqan bul qujatty Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen júzege asyrylyp jatqan saıası reformalardyń logıkalyq jalǵasy ári zańdy qorytyndysy retinde qarastyrǵan jón. 2022 jylǵy referendýmnan keıin bastalǵan konstıtýsııalyq jańǵyrtý úderisi 2026 jyly jańa Konstıtýsııa qabyldaýǵa baǵyttalǵan aýqymdy usynystarmen jalǵasyp otyr», dedi spıker.
«Qazaq gazetteri» JShS-niń bas dırektory Dıhan Kamzabekuly eger negizgi zańǵa 84% ózgeris engizilip jatsa, bul eldiń damýynyń qajettiligi retinde qabyldanýy tıis ekenin jáne jańartý ózgerister sany boıynsha emes, olardyń konseptýaldyq mazmuny boıynsha baǵalanatynyn atap ótti.
«Konstıtýsııa jobasynda memlekettilikti nyǵaıtý, myńjyldyq tarıhı sabaqtastyqty saqtaý, shekara men el aýmaǵynyń tutastyǵy, ádiletti qoǵam qurý máseleleri naqty kórinis tapty. Ádilettilik baǵyttary anyqtaldy, mádenıet, bilim jáne ǵylymnyń qundylyǵy naqty kórsetildi. Sonymen qatar tabıǵatqa qamqorlyqpen qaraý máseleleri jáne elimizdiń damýy úshin qajetti kóptegen basqa mańyzdy ıdeıalar qamtyldy», dedi ǵalym.
EUÝ-dyń Konstıtýsııalyq jáne azamattyq quqyq kafedrasynyń professory Ermek Abdrasılov Konstıtýsııa jobasynyń preambýlasynyń mańyzdy róline toqtaldy.
«Preambýla kólemdi bolmasa da, ony Konstıtýsııanyń fılosofııasy dep ataýǵa bolady. Ol Konstıtýsııanyń negizgi túıinin aıqyndaıdy. Preambýlada el aldynda turǵan kóptegen máseleler kórsetilgen. Eń aldymen onda adam quqyqtaryn qorǵaý maqsaty belgilengen. Ekinshiden, qazaq halqynyń qazaq jerindegi baıyrǵy memleketterdiń dástúrin saqtaýy qajettigi atap ótilgen. Men bul úlken jetistik dep sanaımyn», dedi sarapshy.
Konstıtýsııalyq reforma komıssııasynyń músheleri – Qoǵamdyq saıasat ınstıtýtynyń dırektory Mádına Nurǵalıeva men «Qazaqstandyq qoǵamdyq damý ınstıtýty» JShS basqarma tóraıymy Juldyzaı Ysqaqova komıssııanyń jumys úderisi qalaı uıymdastyrylǵanyn aıtyp berdi.
«Aýyl» fraksııasynyń depýtattary Ata zań jobasyn biraýyzdan qoldady
Talqylaý barysynda otbasylyq jáne nekelik máselelerge erekshe nazar aýdaryldy, bul qatysýshylar arasynda jandana túsken pikirtalas týdyrdy.
Konstıtýsııalyq reforma aıasyndaǵy perspektıvalar
Kezdesýdiń qorytyndysy boıynsha qoǵamdyq-saıası reformalardyń negizgi baǵyttaryn talqylaýǵa sarapshylyq qoǵamdastyqty tartýdyń ózektiligi men mańyzdylyǵy dáleldendi. Sonymen qatar, pikirtalas qorytyndysy boıynsha Konstıtýsııalyq reforma jónindegi komıssııa múshelerine usynymdar berildi.
Is-shara barysynda suraq-jaýap sessııasy da ótkizildi.