Endi olardyń qunyn kótere beretinderge qarsy kúres kúsheıtiletin bolady
Keshe Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyǵymen Parlament Senatynyń kezekti jalpy otyrysy ótip, onda segiz másele qaraldy. Sonymen qatar, birinshi oqylymda qaralǵan tórt zań jobasy bas komıtet tóraǵalarynyń usynysymen ekinshi oqylymda da qaralyp, qabyldandy.
Sonyń ishinde uzaǵyraq talqylanyp, senatorlar tarapynan naqtylaý maqsatymen suraqtardyń kóp qoıylǵany – keıbir zańnamalyq aktilerge básekelestik jáne turǵyn úı qurylysyn memlekettik qoldaý boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasy boldy. Zań jobasynyń maqsaty – monopolııaǵa qarsy zańnamany jetildirip, ony Ekonomıkalyq yntymaqtastyq uıymynyń (EYU) standarttaryna sáıkestendirý jáne ınvestısııalyq jobalar men turǵyn úı qurylysyn memlekettik qoldaý sharalaryn zańnamalyq turǵydan qamtamasyz etý. Eske sala ketetin bolsaq, EYU – 1977 jyly Iran, Pákistan jáne Túrkııa memleketteri qurǵan aımaqtyq ekonomıkalyq yntymaqtastyq jónindegi uıym. 1992 jyldan oǵan Qazaqstan jáne Ortalyq Azııanyń táýelsizdik alǵan respýblıkalary qosylǵan bolatyn.
Zań jobasy týraly baıandama jasaǵan Ulttyq ekonomıka mınıstriniń birinshi orynbasary Marat Qusaıynovtyń aıtýyna qaraǵanda, zań jobasynda monopolııaǵa qarsy organnyń mindetteri men tártibi, quqyq qorǵaý organdarymen jáne basqa elderdiń monopolııaǵa qarsy vedomstvolarymen ózara is-qımyl tetigi rettelgen. Sonymen qatar, zań jobasy básekelestik máselelerine qatysy bolmaǵanymen, qabyldanýy óte qajet birqatar ózgerister de usynylǵan. Sonyń ishinde «Nurly jol» baǵdarlamasyn iske asyrý sheńberinde turǵyn úı qurylysyn memlekettik qoldaý maqsatymen bıýdjet qarajaty esebinen paıyzdyq ósimdi sýbsıdııalaý jáne qoljetimdi qary zdar berý arqyly halyq tarapynan suranysty yntalandyrý kózdelgen.
Suraq berý rásimi bastalǵanda alǵashqy bolyp senator Ańsar Musahanov sóz alyp, zań jobasynda monopolııaǵa qarsy kúres organynyń jumysyn jetildirý kózdelip otyr eken, al osy ózgerister halyq tutynatyn taýarlar men azyq-túlik baǵasyn tómendetýge yqpal ete ala ma dep surady. Oǵan Marat Qusaıynov ózgerister baǵanyń óspeýine yqpal etedi dep oılaımyz. Jalpy aıtqanda, baǵanyń ósýi Úkimettiń baqylaýynda. Sondaı-aq, Úkimet áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik baǵasyn retteý men onyń ósýine jol bermeýge baǵyttalǵan zańnama ázirleý ústinde dep jaýap berdi.
Senator Aqan Bıjanov turǵyn úı baǵasyn áleýmettik áljýaz toptar men jastar úshin tómendetýge bolmaı ma dep surady. Oǵan baıandamashy zań jobasy monopolııaǵa qarsy kúresti jetildirýdi jalpy kózdegenimen, baǵany báribir naryqtyq suranys anyqtaıtynyn atap kórsetti. Al senator Qýanysh Aıtahanov monopolııaǵa qarsy kúresti aýyzdan tastamaı otyrsaq ta, dári-dármekterdiń baǵasyna eshqandaı shekteý qoıýǵa bolmaıtynyna qaıran qalatynyn jetkizdi.
Jyldyń basyndaǵy baǵa jyldyń aıaǵynda eki ese óskenin kórip otyrmyz, dedi ol. Sonymen qatar, azyq-túlik baǵasynyń ósýine de tosqaýyl qoıylmaıtynyna qynjylys bildirdi. Osymen shuǵyldanatyn ókiletti organdar tek Elbasy tapsyrma bergende ǵana kúresken bolady da, basqa ýaqytta únsiz qalady, dedi senator. Sondaı-aq, qurylys salasy boıynsha da suraq berdi. Munymen aınalysatyn «Báıterek» kompanııasyna jáne onyń enshiles kásiporyndaryna mıllıardtaǵan somada qarajat bólinedi. Olar úı salý úshin jerdi oblystardan kelisimshartpen alady. Al jobany oblys jasaıdy, qarjyny «Báıterek» bóledi. Odan da qurylys salatyn qarajatty biz nege transfert arqyly birden oblysqa bólip, jaýapkershiliktiń bárin oblystan suramaımyz, dedi Q.Aıtahanov.
Marat Qusaıynov dári-dármek baǵasyn zańsyz ósirýshilerge qarsy tekserister júrgizilip, 1 mlrd 321 mln teńge aıyppul salynǵanyn aıtty. Bul jumys aldaǵy jyly da jalǵasatyn bolady, sóıtip, baǵany zańsyz ósirýshilerge qarsy tosqaýyldar artady, dedi birinshi vıse-mınıstr. Al «Báıterek» máselesi boıynsha naqty jaýap bere almaı, tek Úkimettiń «Nurly jer» baǵdarlamasy ázirlenip jatqanyn kóldeneń tartty. Sonda osy suraqtarǵa jaýap tabylatyn bolady, dedi ol.
Zań jobasy boıynsha qosymsha baıandamany senator Ashat Kúzekov jasady. Talqylaýda senator Mıhaıl Bortnık sóılep, zań jobasyn qoldaý týraly usynys túsirdi. Senat Tóraǵasy Qasym-Jomart Toqaev senator Q.Aıtahanovtyń turǵyn úı qurylysy týraly bergen suraǵynyń ózekti másele ekenine nazar aýdardy. Osy taraptaǵy máseleler qordalanyp jatyr. Mınıstrlik pen «Báıterek» holdınginiń jańa basshylyǵy bul máselege kóńil aýdaryp, utymdy sheshim qabyldar degen úmittemiz, dedi Tóraǵa.
Sóıtip, zań jobasy birinshi oqylymda maquldandy. Osy jerde Ekonomıkalyq saıasat, ınnovasııalyq damý jáne kásipkerlik komıtetiniń tóraǵasy Asqar Beısenbaev ony ekinshi oqylymda da qaraý týraly usynys jasady. Bul usynys qabyldanyp, zań jobasy úzilisten keıin ekinshi oqylymda da qaralyp, qabyldandy.
Sondaı-aq, jalpy otyrysta Májilis maquldaǵan «Probasııa týraly, «Daktıloskopııalyq jáne genomdyq tirkeý týraly», «Qarsy barlaý qyzmeti týraly» zań jobalary ilespe zań jobalarymen birge birinshi oqylymda qaralyp, maquldandy. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, osylardyń bári de bas komıtet tóraǵalarynyń usynysymen shaǵyn úzilisten keıin ekinshi oqylymda qaralyp qabyldanǵan zań jobalary. Sonymen qatar, V shaqyrylymdaǵy Parlament depýtattarynyń bastamashyldyǵymen ázirlengen «Volonterlik qyzmet týraly» zań jobasy da qaralyp, qabyldandy. Bul zań volonterlik qyzmet salasynda týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastar júıesin retteýge, áleýmettik baǵyttaǵy kommersııalyq emes uıymdar qyzmetiniń tıimdiligin arttyrýǵa, azamattyq qoǵamnyń damýyna járdemdesýge baǵyttalǵan.
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»